Historia hazardu i pierwsze kasyno w Polsce: Sopot 1919

Hazard ma kilka tysięcy lat. Serwis Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom (KCPU) podaje, że o cenne rzeczy i o niewolników grano w Chinach już około 2300 lat p.n.e., a we Flandrii i w Holandii koncesje na domy gry wydawano już w XIV i XV wieku. Za pierwsze kasyno w Polsce uchodzi kasyno w Sopocie, otwarte 20 lipca 1919 roku w Domu Zdrojowym, a nie w 1920 roku w Grand Hotelu, jak się często powtarza.

Niżej znajdziesz oś czasu, relacje starożytnych autorów, historię kasyn w Europie i w Polsce oraz początki hazardu w internecie. Przez większość tej historii gra wymagała wyjścia z domu, a od połowy lat 90. XX wieku wystarcza do niej połączenie z siecią. Na końcu piszemy, co ta zmiana oznacza dla osoby grającej i gdzie szukać pomocy, gdy gra przestaje być rozrywką.

Historia hazardu w skrócie

Historia hazardu prowadzi od kości rzucanych w starożytności, przez domy gry działające za zgodą władz, do kasyna w telefonie. Tabela zbiera najważniejsze daty.

Kiedy powstał hazard?

Dokładnej daty nie ma. KCPU pisze, że początki hazardu trudno ustalić i że grano we wszystkich starożytnych cywilizacjach. Najstarsze przykłady, które podaje, to Chiny około 2300 lat p.n.e. i Teby około 1500 lat p.n.e. W obu miejscach grano o cenne rzeczy i o niewolników. Jako świadectwa dawnych gier KCPU wymienia też inskrypcje na piramidzie Cheopsa i Biblię.

Przykład biblijny wymaga jednej poprawki. W Ewangelii Jana (19, 23-24) żołnierze dzielą między siebie szaty ukrzyżowanego Jezusa, a o tunikę rzucają losy. Tekst nie mówi, czym losowali, więc „gra w kości pod krzyżem” jest dopowiedzeniem.

Hazard w Chinach ma też współczesny ciąg dalszy. Opisujemy go we wpisie dlaczego dla Chinki hazard jest tematem tabu.

Gra o niewolnika i cesarze przy kościach

O niewolników grano według KCPU już w Chinach i w Tebach, a rzymski historyk Tacyt opisał stawkę jeszcze wyższą: własną wolność. W „Germanii” (rozdz. 24) pisze, że Germanie grają w kości na trzeźwo i traktują grę jak poważne zajęcie. Kiedy stracą wszystko, w ostatnim rzucie stawiają samych siebie, a przegrany dobrowolnie idzie w niewolę.

O rzymskich cesarzach najwięcej wiemy od Swetoniusza, autora „Żywotów cezarów”:

• Klaudiusz (rozdz. 33) napisał książkę o grze w kości i grał nawet w podróży. Planszę kazał przymocować do powozu tak, żeby jazda nie psuła gry.
• Neron (rozdz. 30) grał o 400 tysięcy sesterców za punkt.
• Kaligula (rozdz. 41) powiększał wygrane kłamstwem i krzywoprzysięstwem. Raz odszedł od gry, kazał aresztować dwóch zamożnych ekwitów i zabrać im majątki, po czym wrócił i chwalił się, że nigdy nie miał lepszej passy.

KCPU dopisuje do tej listy Juliusza Cezara i Marka Antoniusza. Po czym dziś poznać, że gra wymknęła się spod kontroli, opisujemy we wpisie o uzależnieniu od hazardu u kobiet.

Skąd wzięły się kasyna?

Kasyna wyrosły z domów gry, które działały za zgodą władz. Samo słowo pochodzi od włoskiego casa, czyli dom. Według KCPU nazywano tak najpierw małe altany i pawilony stawiane dla rozrywki: do tańca, słuchania muzyki i gry.

Najstarsze koncesje na domy gry, o których pisze KCPU, pochodzą z Flandrii i Holandii z XIV i XV wieku. W XVII wieku władze Wenecji zgodziły się na otwarcie Il Ridotto, żeby kontrolować hazard w czasie karnawału. Wchodziło się tam w masce. W latach 70. XVIII wieku miasto zamknęło kasyno, bo uznało, że zubaża miejscową szlachtę.

W latach 60. XIX wieku kasyno otwarto w Monte Carlo, dzielnicy Monako, którą KCPU nazywa historyczną stolicą hazardu. Często powtarza się, że mieszkańcy Monako nie mogą w nim grać. Dokładniej ujmuje to monakijska ustawa nr 1.103 z 12 czerwca 1987 roku (art. 11): w grach w domach gry nie mogą uczestniczyć obywatele Monako oraz urzędnicy i pracownicy państwa, gminy i instytucji publicznych.

W 1931 roku hazard zalegalizował amerykański stan Nevada i od tego zaczął się rozwój Las Vegas.

Pierwsze kasyno w Polsce: Sopot, 1919 rok

Za pierwsze kasyno w Polsce uchodzi kasyno w Sopocie, otwarte w niedzielę 20 lipca 1919 roku w Domu Zdrojowym (Kurhausie), dzień po podpisaniu umowy z magistratem. Datę podaje katalog wystawy Muzeum Sopotu z 2018 roku. Jego autorzy zaznaczają, że początki kasyna sięgają 1919 roku, a nie 1920, jak się powszechnie uważa. Sam hazard jest na tych ziemiach dużo starszy: według KCPU sięga prawdopodobnie czasów piastowskich, kiedy rzucano kości.

Kasyno założyli dwaj przedsiębiorcy z Berlina. Sopot wybrali z wyrachowania: kurort miał wkrótce wejść w skład Wolnego Miasta Gdańska, czyli znaleźć się poza Niemcami, gdzie kasyna były zakazane do 1933 roku. Ściśle biorąc, nie było to więc kasyno w Polsce. W lipcu 1919 roku Sopot należał jeszcze do Niemiec, a Wolne Miasto utworzono ostatecznie w listopadzie 1920 roku.

Sopot zaczęto nazywać „Monte Carlo Północy”. Według muzeum było to jedyne kasyno w tej części Europy, które działało legalnie przez cały okres międzywojenny. Grali w nim głównie obywatele Polski i Niemiec. Wejść mogły osoby, które ukończyły 21 lat, a bilety były stosunkowo tanie. Polskie środowiska piętnowały wizyty w „jaskini gier” i próbowały ją bojkotować, a w latach 30. polskie władze zakazały ich urzędnikom państwowym.

Miasto zarabiało na grze coraz więcej. Już w 1920 roku zagwarantowało sobie ryczałt w wysokości 50% dochodów kasyna, a w samym 1925 roku przychody kasyna były dwa razy wyższe niż wydatki Wolnego Miasta na całą oświatę.

Krytyka towarzyszyła kasynu od otwarcia. Katalog przytacza wspomnienie dawnej mieszkanki Sopotu, która pisze, że jej matka była uzależniona od ruletki. Chodziła do kasyna popołudniami i pewnego wieczoru wróciła we łzach, bo przegrała znaczną sumę. Ojciec poprosił tylko, żeby podarła kartę członkowską, i więcej do kasyna nie poszła.

Grand Hotel pojawia się w tej historii później. Kasino-Hotel, czyli dzisiejszy Grand Hotel, otwarto na przełomie czerwca i lipca 1927 roku, a kasyno działało nadal w Domu Zdrojowym. W hotelu od 1931 roku działał jedynie osobny, elitarny klub gry, zlikwidowany najpóźniej w 1937 roku. Kasyno zamknięto z końcem lipca 1944 roku, a Dom Zdrojowy został zniszczony w 1945 roku.

Hazard w Polsce po wojnie: Toto-Lotek, powrót kasyn i ustawa

Po wojnie kasyna wróciły do Polski dopiero w 1989 roku, a wcześniej, od 1956 roku, działał już państwowy Totalizator Sportowy. Uchwałę o jego powołaniu podjęto 17 grudnia 1955 roku. Działalność rozpoczął 25 stycznia 1956 roku od zakładów piłkarskich, a zysk miał iść na budowę i remonty obiektów sportowych.

27 stycznia 1957 roku Totalizator wprowadził Toto-Lotka, grę polegającą na skreśleniu 6 z 49 liczb, czyli dzisiejsze Lotto. W 1999 roku do sprzedaży trafiła pierwsza zdrapka. O tym, czy Lotto to hazard, piszemy osobno.

W Sopocie po wojnie kasyna nie uruchomiono, działały za to nielegalne szulernie. W 1989 roku kasyno otwarto w krakowskim hotelu Pod Różą. Hotel opisuje je w swojej historii jako pierwsze kasyno gry w Polsce. W maju 1990 roku kasyno wróciło do Sopotu, tym razem do Grand Hotelu. Autorzy katalogu Muzeum Sopotu przypuszczają, że między innymi stąd bierze się przekonanie, że to tam grano przed wojną.

W 1992 roku Sejm uchwalił ustawę o grach losowych i zakładach wzajemnych. Zastąpiła ją ustawa o grach hazardowych z 19 listopada 2009 roku, która obowiązuje od 1 stycznia 2010 roku. Jej najważniejsze zasady wyglądają dziś tak:

Kasyno wirtualne: kiedy hazard trafił do internetu?

Hazard trafił do internetu w połowie lat 90. XX wieku. Robert Williams i Robert Wood z kanadyjskiego Uniwersytetu w Lethbridge piszą w przeglądzie badań z 2007 roku, że w 1995 roku kilka stron oferowało gry kasynowe bez prawdziwych pieniędzy. Pierwszym zakładem za pieniądze, który zwykli gracze zawarli przez sieć, był prawdopodobnie zakup losów loterii z Liechtensteinu na losowanie z 7 października 1995 roku. W styczniu 1996 roku pierwszy zakład online przyjęło kasyno internetowe z siedzibą na Antigui.

Liczba stron rosła szybko. Pod koniec 1996 roku zakłady przyjmowało około 15 stron, rok później ponad 200, pod koniec 1999 roku 650, a pod koniec 2002 roku 1800.

W polskich tekstach często pojawia się inna data: rok 1998 i Australia. Bliskie temu jest zdarzenie, które opisują Williams i Wood: w 1999 roku kasyno z Alice Springs w Australii jako pierwsze kasyno stacjonarne na świecie uruchomiło grę w internecie.

W Polsce gry hazardowe w internecie, poza zakładami wzajemnymi i loteriami promocyjnymi, są objęte monopolem państwa. Wprowadziła to nowelizacja ustawy, która weszła w życie 1 kwietnia 2017 roku, a jedyne legalne kasyno internetowe uruchomił w 2018 roku Totalizator Sportowy. Minister finansów prowadzi jawny rejestr domen oferujących hazard niezgodnie z ustawą, a dostawcy internetu muszą zablokować wpisaną stronę w ciągu 48 godzin. Więcej o legalnym i nielegalnym graniu w sieci oraz o leczeniu piszemy we wpisie o e-hazardzie.

Co zmienił internet dla osoby, która gra?

Internet zdjął bariery, które przez stulecia oddzielały gracza od gry: drogę, bilet wstępu i godziny otwarcia. Widać to, gdy zestawi się miejsca opisane wyżej.

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) pisze w opracowaniu z 2024 roku, że hazard online jest dostępny niemal wszędzie i o każdej porze, także tam, gdzie jest zakazany. Z największym ryzykiem szkód wiążą się zwykle automaty i gry kasynowe, w lokalach i w sieci. WHO szacuje, że zaburzenie hazardowe ma 1,2% dorosłych na świecie, a jakichś szkód z powodu grania doświadcza 5,5% kobiet i 11,9% mężczyzn.

Na każdą osobę grającą na wysokim poziomie ryzyka przypada średnio sześć innych, które odczuwają skutki jej grania. WHO zwraca też uwagę, że wstyd i stygmatyzacja często powstrzymują przed szukaniem pomocy. Jeśli grasz i chcesz ograniczyć ryzyko, zacznij od limitów pieniędzy i czasu, które opisujemy we wpisie jak nie wpaść w sidła hazardu.

Gdzie szukać pomocy, gdy gra przestaje być rozrywką?

Pierwszy krok możesz zrobić anonimowo, przez telefon, albo bez skierowania w poradni leczenia uzależnień.

• Telefon zaufania dla osób z uzależnieniami behawioralnymi i ich bliskich: 801 889 880, codziennie 17-22, opłata według taryfy operatora.
• Poradnia leczenia uzależnień na NFZ: leczy także osoby uzależnione od hazardu, bez skierowania i bez opłat.

Nasz ośrodek jest prywatny i prowadzi stacjonarną terapię uzależnień od alkoholu, leków i narkotyków, wyłącznie dla kobiet. Jeśli granie idzie u ciebie w parze z piciem albo braniem leków, zadzwoń do nas. Porozmawiamy o tym, czy pobyt w ośrodku jest dla ciebie właściwą formą pomocy.

Jeśli gra ktoś z twoich bliskich, zadbaj też o siebie. Prowadzimy terapię współuzależnienia i warsztaty dla rodzin, w których można uczestniczyć online. Czym różni się leczenie na NFZ od prywatnego, opisujemy we wpisie NFZ czy prywatnie.