Kto w Polsce bierze narkotyki?

Nikt nie ma na czole napisane, że bierze narkotyki. Osobą uzależnioną bywa współpasażer w pociągu, sąsiadka, ktoś na wysokim stanowisku — bo o narkotykach się nie mówi, są nielegalne.

Kto więc w Polsce naprawdę sięga po substancje psychoaktywne — i jak samemu obronić się przed presją, gdy ktoś je proponuje? Ten wpis odpowiada na oba pytania.

Kto bierze — profil w skrócie

Najważniejszy jest ostatni wiersz. Obraz „narkomana z marginesu” jest mylący — spora część osób biorących to ludzie dobrze funkcjonujący, którzy skutecznie się kamuflują. O tym, dlaczego substancja nie daje obiecywanej wolności, piszemy we wpisie Dlaczego narkotyki nie dają wolności.

Ilu Polaków sięga po narkotyki?

Według sondaży CBOS około 7% dorosłych Polaków przyznaje, że co najmniej raz w życiu sięgnęło po narkotyk — o kilka punktów procentowych więcej niż dekadę wcześniej. To dane deklaratywne, więc raczej zaniżone: nie każdy przyzna się do czynu nielegalnego.

Powody bywają różne, ale najczęstszym jest ciekawość — chęć nowego doświadczenia. Zaraz za nią stoi presja grupy: bierze się z obawy przed kpiną, krytyką i brakiem akceptacji. Bywa, że zażycie kokainy staje się swoistym „rytuałem wejścia” do jakiegoś środowiska.

Narkotyki a wiek i płeć

Konsumentami substancji są najczęściej osoby w wieku 18–34 lat — choć nie znaczy to, że nie sięgają po nie osoby starsze.

Do brania częściej przyznają się mężczyźni niż kobiety. Składają się na to dwie rzeczy:

• większe społeczne przyzwolenie na używki wśród mężczyzn i częstsze proponowanie im narkotyków,
• biologia — substancje psychoaktywne silniej działają na organizm kobiety, co czyni je dla kobiet bardziej ryzykownymi.

Ta druga różnica ma znaczenie kliniczne: u kobiet uzależnienie rozwija się i szkodzi szybciej. Piszemy o tym we wpisie Uzależnienie od narkotyków u kobiet, a o inicjacji w młodym wieku — w tekście Dlaczego młodzi ludzie się uzależniają.

Kto się kamufluje?

Tu obalamy najbardziej mylący stereotyp. Narkotyki bierze często osoba, której nikt by o to nie podejrzewał — także ktoś o wysokiej pozycji społecznej i z wyższym wykształceniem.

Takie osoby dobrze się kamuflują i dodatkowo nie pojawiają się w statystykach — bo zamożniejsi rzadziej korzystają z publicznej służby zdrowia, gdzie zwykle powstają dane. Oficjalne liczby pokazują więc raczej tych, których nałóg już zepchnął w dół, niż tych, którzy wciąż utrzymują pozory.

To ważne również dlatego, że wysoki status bywa pułapką: łatwiej ukrywać problem, więc trudniej po pomoc sięgnąć.

Legalizacja — co myślą Polacy

Badania CBOS pokazują też, że zdecydowana większość Polaków opowiada się za utrzymaniem zakazu narkotyków, a za legalizacją nawet niewielkich ilości tzw. miękkich narkotyków jest wyraźna mniejszość.

Za liberalizacją częściej opowiadają się osoby młodsze, uczniowie i studenci oraz mieszkańcy dużych miast. To spójne z profilem wiekowym osób, którym narkotyki są najczęściej proponowane.

Jak odmówić? Sztuka asertywności

I tu dochodzimy do najważniejszej, praktycznej części. Jeśli jesteś młoda, masz duży kontakt z ludźmi i mieszkasz w dużym mieście, to prawdopodobnie ktoś proponował ci już substancje — nieraz. Trudno stale odmawiać, a łatwo dać się wciągnąć.

Kluczem jest asertywność — umiejętność korzystania z prawa do odmowy. Warto zapamiętać trzy rzeczy:

1. Prawo do odmowy ma każdy człowiek — nie musisz go uzasadniać.
2. Asertywność to nie agresja ani uległość. Uległość to zgoda wbrew sobie; agresja narusza prawa innych; asertywność to jasne „nie” bez naruszania kogokolwiek.
3. Odmawiaj krótko i stanowczo — bez nadmiernego tłumaczenia się i „proszenia o rozgrzeszenie”. Im więcej wyjaśnień, tym więcej miejsca na presję.

Krótkie, spokojne „nie, dziękuję” jest trudniejsze do podważenia niż długie tłumaczenie. To umiejętność, którą można w sobie wyćwiczyć — i jedna z lepszych ochron przed nałogiem.

Jeśli ty lub bliska ci osoba sięgacie po narkotyki, poznaj naszą terapię narkomanii dla kobiet albo skontaktuj się z nami. Warto też przeczytać wpis Czy sięganie po dopalacze prowadzi do narkomanii.