
Nałogowa złość: czy może wywołać zawał i skąd się bierze?
Tak, silny wybuch złości może wyzwolić zawał serca. W przeglądzie badań z „European Heart Journal” (Mostofsky i wsp., 2014) w ciągu dwóch godzin po wybuchu zawał lub ostry zespół wieńcowy zdarzał się blisko pięć razy częściej niż w pozostałym czasie. U osoby, która wybucha rzadko, przekłada się to na małe ryzyko. Rośnie ono, gdy wybuchy powtarzają się codziennie, a serce jest już obciążone chorobą.
Złość, która wraca często, wybucha przy drobiazgach i trudno ją opanować, potocznie nazywa się nałogową. Poniżej opisujemy, co taka złość robi z sercem i naczyniami, co w tej sprawie wyróżnia kobiety, czy skłonność do niej się dziedziczy i jak zmniejszyć ryzyko. O rodzinie, pracy i pieniądzach, które też na niej cierpią, piszemy we wpisie Kiedy złość staje się nałogiem.
Ból, ucisk albo pieczenie w klatce piersiowej, duszność, omdlenie, opadający kącik ust i nagłe drętwienie ręki to powody, żeby od razu zadzwonić pod 112 lub 999. Także wtedy, gdy objawy pojawiły się w trakcie kłótni i wyglądają na „same nerwy”.
Czy wybuch złości może wywołać zawał?
Może, i pokazują to badania z udziałem tysięcy osób po zawale. Badacze pytali pacjentów, co działo się w godzinie lub dwóch przed pierwszymi objawami, i porównywali to ze zwykłym dniem tych samych osób.
| Badanie | Kogo dotyczyło | Wynik |
|---|---|---|
| Mostofsky i wsp., 2014 | Przegląd 9 badań, z których 4 dotyczyły zawału lub ostrego zespołu wieńcowego | W ciągu 2 godzin po wybuchu złości zdarzenia te występowały 4,74 razy częściej |
| Buckley i wsp., 2015 | 313 osób po zawale z zamknięciem tętnicy wieńcowej | Po silnej złości (co najmniej 5 w skali 1-7) ryzyko przez 2 godziny było 8,5 razy wyższe. Taką złość zgłosiło 7 osób, czyli 2,2% |
| INTERHEART (Smyth i wsp., 2016) | 12 461 osób z pierwszym zawałem w 52 krajach | Złość lub wzburzenie w godzinie przed objawami wiązały się z ryzykiem 2,44 razy wyższym. Zgłosiło je 14,4% badanych |
Wyniki różnią się, bo badacze różnie mierzyli złość. W badaniu Buckleya liczyła się tylko złość o dużym nasileniu, a słabsza nie wiązała się z zawałem. INTERHEART pytał szerzej, o złość lub wzburzenie emocjonalne.
W starszej wersji tego wpisu podawaliśmy liczbę 9,5. W badaniu Buckleya dotyczy ona silnego lęku, a wynik dla złości to 8,5.
Autorzy przeglądu z 2014 roku tłumaczą mechanizm tak: pod wpływem stresu rosną tętno, ciśnienie i opór naczyń, a płytki krwi łatwiej się zlepiają, więc krew szybciej krzepnie.
Pojedynczy wybuch trwa krótko, dlatego dla jednej osoby ryzyko jest małe. Sumuje się jednak z każdym kolejnym wybuchem i zależy od stanu serca, co pokazują szacunki tych samych autorów.
| Jak często wybuchasz | Niskie ryzyko sercowo-naczyniowe | Wysokie ryzyko sercowo-naczyniowe |
|---|---|---|
| Raz w miesiącu | 1 | 4 |
| Pięć razy dziennie | około 158 | około 657 |
Czy złość może spowodować udar?
Może, choć związek jest słabszy niż przy zawale. W badaniu INTERSTROKE (Smyth i wsp., 2022) wzięły udział 13 462 osoby po udarze z 32 krajów. Co jedenasta (9,2%) była zła lub wzburzona w godzinie przed pierwszymi objawami. Ryzyko udaru było wtedy około 1,4 razy wyższe, a udaru krwotocznego, czyli krwotoku do mózgu, dwa razy wyższe.
W przeglądzie Mostofsky'ego jedno badanie dotyczyło pęknięcia tętniaka w mózgu. W godzinie po wybuchu złości zdarzało się ono około sześć razy częściej, ale to wynik jednego badania i jest obarczony dużą niepewnością.
Udar rozpoznasz po opadaniu jednej strony twarzy przy próbie uśmiechu oraz po paraliżu lub drętwieniu twarzy, ręki albo nogi. Trzeba wtedy natychmiast dzwonić pod 112 lub 999, bo lek rozpuszczający skrzep podaje się w ciągu 3 do 4,5 godziny od udaru (pacjent.gov.pl, stan na październik 2024 r.).
Czym nałogowa złość różni się od pojedynczego wybuchu?
Pojedynczy wybuch podnosi ryzyko na godzinę lub dwie. Złość nałogowa powtarza to wiele razy w tygodniu, a długotrwała złość i wrogość wiążą się z chorobą wieńcową także bez wybuchów.
„Nałogowa złość” to nazwa potoczna. Badacze opisują podobny problem jako złość nieadekwatną, silną lub trudną do opanowania, która powoduje kłopoty w pracy, w szkole albo w rodzinie. W amerykańskim badaniu 34 653 dorosłych zgłosiło ją 7,8% osób, a kobiety stanowiły prawie połowę tej grupy (Okuda i wsp., 2015). Czym zdrowa złość różni się od nałogowej i kiedy terapia nie jest potrzebna, wyjaśniamy we wpisie Terapia uzależnień od złości: kiedy niekonieczna?.
O skutkach długotrwałej złości mówi metaanaliza Chidy i Steptoe'a z 2009 roku. W 25 badaniach osób zdrowych ci, którzy częściej odczuwali złość i wrogość, zapadali na chorobę wieńcową o 19% częściej. W 19 badaniach osób, które już chorowały na serce, złość i wrogość wiązały się z rokowaniem gorszym o 24%. U zdrowych związek ten był silniejszy u mężczyzn niż u kobiet.
Przy wybuchach codziennych do tego długotrwałego obciążenia dochodzi ryzyko z każdego epizodu, które pokazuje tabela wyżej.
Jak złość wpływa na serce kobiety?
U kobiet silne emocje, w tym złość, mogą wywołać zespół takotsubo, a sam zawał bywa trudniejszy do rozpoznania.
Zespół takotsubo, nazywany zespołem złamanego serca, to nagłe i przemijające osłabienie kurczliwości lewej komory. Około 90% chorych to kobiety, średnio w wieku 67-70 lat. Wśród emocji, które go wywołują, międzynarodowy konsensus ekspertów (Ghadri i wsp., 2018) wymienia żałobę, konflikty z bliskimi, strach oraz złość, na przykład po kłótni w rodzinie.
Objawy to ból w klatce piersiowej, duszność lub omdlenie, czyli na pierwszy rzut oka to samo co w zawale. Szacuje się, że takotsubo ma 5-6% kobiet przyjmowanych do szpitala z podejrzeniem zawału typu STEMI. Praca serca zwykle wraca do normy, ale w ostrej fazie zdarzają się niewydolność serca, wstrząs i zatrzymanie krążenia, dlatego postępowanie jest takie samo: telefon pod 112.
Zawał u kobiety też nie zawsze wygląda książkowo. Oprócz bólu za mostkiem może dawać narastające zmęczenie, gorszą tolerancję wysiłku, zgagę, nudności i odbijanie, a kołatanie serca i uderzenia gorąca łatwo wziąć za menopauzę. Ryzyko chorób serca rośnie u kobiet około 50. roku życia, kiedy organizm przestaje wytwarzać estrogeny (pacjent.gov.pl, maj 2025 r.).
Czy nałogową złość się dziedziczy?
Częściowo. Geny tłumaczą około połowy różnic między ludźmi w skłonności do zachowań agresywnych, a resztę doświadczenia. Tak wynika z badań bliźniąt i dzieci adoptowanych, które podsumowały Tuvblad i Baker (2011). Wynik jest podobny u kobiet i u mężczyzn.
Druga połowa to doświadczenia, które każdy ma własne, nawet w tej samej rodzinie. Autorki zwracają też uwagę, że geny i otoczenie działają razem: w badaniach adopcyjnych trudne warunki w domu najmocniej odbijały się na dzieciach z większym obciążeniem genetycznym.
Jakie to doświadczenia, pokazuje badanie Okudy. Osoby, które w dzieciństwie doznały przemocy fizycznej, zaniedbania, przemocy słownej albo wykorzystania seksualnego, miały ponad trzykrotnie wyższe szanse na złość trudną do opanowania. Kłopoty rodziców z alkoholem lub narkotykami wiązały się z szansami ponad dwukrotnie wyższymi.
Te liczby opisują duże grupy i o konkretnej osobie nie przesądzają. Jeśli rozpoznajesz u siebie wybuchy, które pamiętasz z rodzinnego domu, możesz nad nimi pracować w psychoterapii. Więcej o wrodzonych cechach piszemy we wpisie Nałogi a temperament, a o dorastaniu przy pijącym rodzicu we wpisie Dziecko w rodzinie z problemem alkoholowym.
Czy praca może nasilać złość?
Nie znaleźliśmy badań, z których wynikałoby, że sam zawód wywołuje nałogową złość. Są natomiast branże, w których częściej spotykasz się z cudzą agresją.
Międzynarodowa Organizacja Pracy w zaleceniu nr 206 z 2019 roku (omówienie MOP) wymienia pracę nocną i pracę w odosobnieniu oraz ochronę zdrowia, hotelarstwo i gastronomię, pomoc społeczną, służby ratunkowe, pracę w gospodarstwach domowych, transport, edukację i rozrywkę. W światowym badaniu tej organizacji z 2021 roku przemocy lub nękania w pracy doświadczyło blisko 23% pracujących, najczęściej w formie psychicznej (17,9%), rzadziej fizycznej (8,5%) (ILO, 2022).
Jeśli pracujesz w jednej z tych branż i widzisz, że napięcie z dyżuru albo z lekcji wyładowujesz potem w domu, powiedz o tym lekarzowi lub psychologowi. Sama praca w takim miejscu niczego nie przesądza.
Nałogowa złość a alkohol i inne substancje
Kłopoty ze złością i z substancjami często występują u tych samych osób. W badaniu Okudy zaburzenia związane z używaniem alkoholu miało w ciągu roku 21,5% osób z trudną do opanowania złością i 8,7% pozostałych. Dla innych substancji psychoaktywnych było to 9,2% i 1,8%. Badanie nie rozstrzyga, co pojawiło się pierwsze.
Dla serca to podwójne obciążenie, bo alkohol sam należy do czynników ryzyka chorób układu krążenia (pacjent.gov.pl, stan na listopad 2025 r.). Dlaczego złość bywa wyzwalaczem picia, co dzieje się z drażliwością po odstawieniu alkoholu i jak się uspokoić krok po kroku, opisujemy we wpisie Złość i gniew.
W naszym ośrodku leczymy uzależnienia kobiet w trybie stacjonarnym. Programy obejmują diagnozę psychiatryczną i psychologiczną, terapię grupową i indywidualną, trening zachowań oraz relaksację i medytację. Bliscy pacjentek mogą brać udział w warsztatach dla rodzin, także online. Szczegóły znajdziesz na stronie terapii alkoholizmu.
Co zrobić, żeby złość nie odbiła się na sercu?
Zmniejsz liczbę wybuchów, po wybuchu nie forsuj się fizycznie i sprawdź, w jakim stanie jest twoje serce.
- Po kłótni usiądź i zwolnij oddech. W badaniu INTERHEART złość połączona z ciężkim wysiłkiem w tej samej godzinie wiązała się z ryzykiem zawału trzykrotnie wyższym (3,05), czyli wyższym niż sama złość. Bieg albo siłownia „na rozładowanie” tuż po awanturze to zły wybór.
- Zbadaj serce i naczynia. Program Moje Zdrowie jest bezpłatny dla osób ubezpieczonych w NFZ od 20. roku życia. Wypełniasz ankietę w Internetowym Koncie Pacjenta, w aplikacji mojeIKP albo w swojej przychodni. Podstawowy pakiet obejmuje między innymi glukozę i lipidogram, a u osób po 40. roku życia program przewiduje ocenę ryzyka sercowo-naczyniowego w skali SCORE2. Badanie powtarza się co 5 lat, a od 50. roku życia co 3 lata (stan na lipiec 2026 r.).
- Jeśli leczysz się na nadciśnienie albo chorobę serca, powiedz lekarzowi o częstych wybuchach. U osób z wysokim ryzykiem każdy wybuch waży więcej. Leków nie zmieniaj na własną rękę.
- Zajmij się samą złością. Do psychiatry i do psychologa na NFZ nie potrzebujesz skierowania (pacjent.gov.pl, stan na czerwiec 2026 r.). Okuda i współautorzy powołują się na metaanalizę, która przemawia za terapiami poznawczymi w pracy nad złością. Autorzy przeglądu z 2014 roku zaznaczają, że nie sprawdzono w badaniu z randomizacją, czy taka terapia zmniejsza liczbę zawałów. Uznają to za możliwe.
Jeśli złość idzie u ciebie w parze z piciem albo z lekami uspokajającymi, zgłoś się do poradni leczenia uzależnień lub do ośrodka stacjonarnego. Nasz ośrodek jest prywatny i pobyt w nim jest płatny. Różnice między leczeniem publicznym a prywatnym opisujemy we wpisie NFZ czy prywatnie. Możesz też zadzwonić lub napisać do nas.
Jeśli boisz się czyjejś złości albo w twoim domu dochodzi do przemocy, zadzwoń na „Niebieską Linię”: 800 120 002, bezpłatnie, całą dobę. W nagłym zagrożeniu dzwoń pod 112.
Najczęściej zadawane pytania
Czy złość może wywołać zawał?
O ile złość zwiększa ryzyko zawału: 8,5 czy 9,5 razy?
Czy od nerwów można dostać udaru?
Czy złość podnosi ciśnienie?
Co to jest zespół złamanego serca?
Czy złość się dziedziczy?
Czy można wybiegać złość?
Które zawody są najbardziej narażone na agresję?
Do jakiego lekarza iść z napadami złości?
Źródła
- European Heart Journal. Outbursts of anger as a trigger of acute cardiovascular events: a systematic review and meta-analysis (Mostofsky i wsp.), 2014.
- European Heart Journal: Acute Cardiovascular Care. Triggering of acute coronary occlusion by episodes of anger (Buckley i wsp.), 2015.
- Circulation. Physical Activity and Anger or Emotional Upset as Triggers of Acute Myocardial Infarction: The INTERHEART Study (Smyth i wsp.), 2016.
- European Heart Journal. Anger or emotional upset and heavy physical exertion as triggers of stroke: the INTERSTROKE study (Smyth i wsp.), 2022.
- Journal of the American College of Cardiology. The association of anger and hostility with future coronary heart disease: a meta-analytic review of prospective evidence (Chida, Steptoe), 2009.
- European Heart Journal. International Expert Consensus Document on Takotsubo Syndrome (Part I): Clinical Characteristics, Diagnostic Criteria, and Pathophysiology (Ghadri i wsp.), 2018.
- Advances in Genetics. Human Aggression Across the Lifespan: Genetic Propensities and Environmental Moderators (Tuvblad, Baker), 2011.
- CNS Spectrums. Prevalence and correlates of anger in the community: results from a national survey (Okuda i wsp.), 2015.
Powiązane artykuły

Uzależnienia ·
Mity o alkoholu i alkoholizmie, które opóźniają leczenie

Uzależnienia ·
Syndrom DDA u kobiet: objawy i relacja z samą sobą

Uzależnienia ·

