Nałogi a... temperament?

Czy istnieje osobowość szczególnie skłonna do popadania w uzależnienie? Specjaliści od nałogów odpowiadają ostrożnie: nie ma jednej „osobowości uzależnieniowej”, ale są cechy, które zwiększają ryzyko.

Warto je znać — nie po to, by przyklejać sobie etykietki, lecz by wcześniej rozpoznać własne słabe punkty i wiedzieć, nad czym pracować.

Cechy, które sprzyjają uzależnieniu

Do cech zwiększających ryzyko należą brak akceptacji siebie, perfekcjonizm, poczucie wyalienowania oraz trudności w wyrażaniu uczuć.

Łączy je jedno: wszystkie utrudniają radzenie sobie z emocjami w zdrowy sposób. A tam, gdzie brakuje takich umiejętności, łatwo pojawia się substancja lub czynność, która na chwilę przynosi ulgę.

Osobowość zależna

W ramiona nałogu może popychać również tak zwana osobowość zależna — zaburzenie objawiające się przesadną potrzebą bycia pod opieką.

Osoba z taką osobowością preferuje zachowania uległe, obawia się opuszczenia i popełnienia błędu, jest bierna i unika podejmowania decyzji. Często nie czuje się odpowiedzialna za samą siebie.

Przywiązuje też przesadnie dużą wagę do relacji z innymi — bywa gotowa zrezygnować z własnych pragnień i potrzeb, byle tylko utrzymać kontakt z drugim człowiekiem. W skrajnych przypadkach toleruje przemoc fizyczną, psychiczną i poniżające traktowanie. Ten mechanizm bywa bliski współuzależnieniu.

Cztery typy temperamentu a nałogi

Podział na cztery typy temperamentu, wywodzący się jeszcze od Hipokratesa, powoli odchodzi do lamusa i trzeba go traktować z przymrużeniem oka — jedna osoba zwykle łączy w sobie cechy kilku typów. Mimo to bywa użyteczny jako punkt wyjścia do rozmowy o własnych skłonnościach.

Sangwinik

Sangwinik jest wesoły, towarzyski i pogodny, ale bywa też gadatliwy i niezorganizowany. Szybko dostosowuje się do nowych warunków i ma optymistyczne podejście do życia.

Lubi spotykać się z ludźmi i ma upodobanie do hulaszczego życia — stąd częściej wpada w alkoholizm. Jako osoba ceniąca kontakty towarzyskie może uzależnić się także od telefonu czy mediów społecznościowych.

Melancholik

Melancholik ma słaby układ nerwowy: jest uczuciowy, wrażliwy i perfekcjonistyczny, ale bywa podatny na depresję i zaburzenia lękowe.

Perfekcjonistka częściej niż inne typy zmaga się z anoreksją. Istotne jest dla niej nie tyle posiadanie szczupłej sylwetki, ile dążenie do niedoścignionego ideału.

Perfekcjonistki często zostają też alkoholiczkami. Bywają to kobiety odnoszące sukcesy, lecz zbyt ambitne — niezadowolenie z siebie i słabe poczucie wartości sprawiają, że sięgają po alkohol. Piją zwykle wieczorami, z samotności, niekoniecznie w dużych ilościach, a rano stawiają się do pracy w perfekcyjnie wyprasowanej koszuli. To portret bliski wysokofunkcjonującej alkoholiczce.

Choleryk

Typ choleryczny to temperament silny, ale niezrównoważony: porywczy, energiczny i nastawiony na cel. Świetnie sprawdza się na stanowiskach kierowniczych.

Jak można się domyślić, choleryczka bywa narażona na uzależnienie od złości — o tym, jak nałogowa złość dezorganizuje życie, piszemy osobno. W połączeniu z perfekcjonizmem melancholika daje to podatność na pracoholizm, a skłonność do ryzyka bywa wstępem do hazardu.

Flegmatyk

Flegmatyk jest powolny, pogodny i dowcipny, lubi obserwować ludzi i otaczającą rzeczywistość.

Flegmatyczka z domieszką choleryka bywa podatna na hazard, ponieważ lubi analizować i jednocześnie lubi ryzyko. Jako typ nieskłonny do okazywania emocji może mieć również skłonność do seksoholizmu, zwłaszcza wirtualnego, gdzie znajduje ujście dla nagromadzonych uczuć.

Czy temperament przesądza o uzależnieniu?

Nie. Żaden temperament nie skazuje nikogo na nałóg, a żaden nie chroni przed nim całkowicie. Cechy osobowości to tylko jeden z czynników — obok doświadczeń życiowych, traumy, relacji rodzinnych i sposobu radzenia sobie z emocjami.

Znajomość własnych skłonności ma jednak wartość praktyczną: pozwala wcześniej rozpoznać moment, w którym coś zaczyna wymykać się spod kontroli. Dlatego w naszym ośrodku terapia zawsze jest dobierana indywidualnie — terapia uzależnień pracuje nad konkretną historią pacjentki, a nie nad etykietką typu osobowości.

Jeśli rozpoznajesz u siebie opisane cechy i czujesz, że nałóg zaczyna cię przerastać, skontaktuj się z naszym ośrodkiem.