Terapia poznawczo-behawioralna - cele, samoocena i...

30 stycznia 2020Zaktualizowano 16 lipca 2026Pomoc w walce z uzależnieniem

Leczenie uzależnień polega między innymi na wybraniu odpowiedniej metody terapeutycznej. Jedną z najczęściej stosowanych jest terapia poznawczo-behawioralna, w skrócie CBT.

Na czym dokładnie polega i dlaczego tak dobrze sprawdza się w leczeniu uzależnień oraz zaburzeń odżywiania?

Co to jest terapia poznawczo-behawioralna?

Agnieszka Popiel i Ewa Pragłowska w książce „Psychoterapia poznawczo-behawioralna” wyjaśniają ten termin, rozkładając go na trzy elementy. Psychoterapia poznawczo-behawioralna łączy metodę poznawczą i behawioralną, dążąc do modyfikacji sposobu myślenia i zachowania pacjentki.

Trzy filary CBT

Element	Co oznacza
Psychoterapia	Metoda leczenia wykorzystująca zaprogramowane oddziaływania psychologiczne, wiedzę i umiejętności terapeuty
Poznawcza	Zakłada, że u podłoża problemów leżą myśli automatyczne, schematy i zniekształcenia poznawcze
Behawioralna	Zakłada, że nieprzystosowawczych zachowań uczymy się przez obserwację i doświadczenie — więc można się ich oduczyć

Część poznawcza opiera się na trzech założeniach: procesy i treści poznawcze można modyfikować, aktywność poznawcza wpływa na działanie, a zmianę zachowania można wywołać poprzez zmianę myślenia. Dotyczy to depresji, lęków, zaburzeń odżywiania i uzależnień.

Część behawioralna posługuje się konkretnymi technikami: wygaszaniem, hamowaniem zachowań niepożądanych za pomocą wzmocnień oraz modelowaniem zachowań pożądanych przez uczenie się poprzez obserwację. Co ciekawe, testowanie nowych zachowań może odbywać się zarówno w realnym życiu, jak i w wyobraźni.

Jest jeszcze jedna, kluczowa różnica. Terapia behawioralna koncentruje się na pytaniu „po co pacjentka tak się zachowuje?", a nie „dlaczego?" — bo to funkcja zachowania, a nie jego historia, podpowiada, czym je zastąpić.

Dziewięć zasad terapii poznawczo-behawioralnej

Ośrodek stosujący CBT działa według dziewięciu zasad:

Ustalenie problemu i celu oraz ukierunkowanie na jego rozwiązanie.
Dobranie sposobów działania na podstawie dynamicznie przygotowywanej konceptualizacji problemu.
Skoncentrowanie się na teraźniejszości na początku terapii.
Zaplanowanie terapii i poszczególnych sesji.
Stworzenie relacji między pacjentką a terapeutą.
Aktywna współpraca obu stron.
Psychoedukacja.
Wdrożenie technik modyfikujących wzorce myślenia, zachowań i emocji.
Zarządzanie terapią w czasie.

Zwróć uwagę na punkt 6: CBT nie jest metodą, w której terapeuta „naprawia" pacjentkę — bez jej aktywnego udziału nie zadziała.

CBT szczególnie dobrze sprawdza się przy uzależnieniach behawioralnych, w których główną rolę odgrywają zniekształcenia poznawcze — jak w hazardzie czy zakupoholizmie. Pomaga też w radzeniu sobie z nawrotami.

CBT w leczeniu zaburzeń odżywiania

Terapia poznawczo-behawioralna zaczyna się przede wszystkim od określenia problemu. Przy zaburzeniach odżywiania problemem bywa nieregularne spożywanie posiłków i złe nawyki żywieniowe.

Dieto-terapia polega wtedy na monitorowaniu jedzenia, nauce regularnych posiłków oraz wprowadzeniu nowych pokarmów i nawyków eliminujących kompulsywne objadanie się.

Terapia behawioralno-poznawcza zaburzeń odżywiania polega również na:

budowaniu świadomości zachowań oraz myśli związanych z odżywianiem,
pracy nad pozytywną samooceną,
pokonywaniu problemów związanych z osiąganiem celów i perfekcjonizmem,
uczeniu się wyznaczania realnych celów, szczególnie wobec własnego wyglądu,
pracy nad relacjami z rodziną i innymi ludźmi.

Tę metodę stosujemy w terapii bulimii oraz terapii anoreksji. Jeśli chcesz poznać szczegóły, skontaktuj się z naszym ośrodkiem.

Najczęściej zadawane pytania

Czym jest terapia poznawczo-behawioralna?

To metoda łącząca podejście poznawcze i behawioralne, dążąca do modyfikacji sposobu myślenia i zachowania pacjentki. Zakłada, że u podłoża problemów leżą myśli automatyczne i zniekształcenia poznawcze, a nieprzystosowawczych zachowań można się oduczyć.

Na czym polega część poznawcza CBT?

Opiera się na trzech założeniach: procesy i treści poznawcze można modyfikować, aktywność poznawcza wpływa na działanie, a zmianę zachowania da się wywołać przez zmianę myślenia. Dotyczy to depresji, lęków, zaburzeń odżywiania i uzależnień.

Czym różni się pytanie po co od pytania dlaczego?

Terapia behawioralna koncentruje się na tym, po co pacjentka zachowuje się w dany sposób, a nie dlaczego. Chodzi o funkcję zachowania, a nie jego historię — bo to funkcja podpowiada, czym można je zastąpić.

Czy CBT pomaga w zaburzeniach odżywiania?

Tak, jest jedną ze skuteczniejszych metod. Obejmuje monitorowanie jedzenia i naukę regularnych posiłków, ale przede wszystkim pracę nad samooceną, perfekcjonizmem, realnymi oczekiwaniami wobec wyglądu oraz relacjami z otoczeniem.

Czy terapeuta może wyleczyć pacjentkę bez jej udziału?

Nie. Jedną z dziewięciu zasad CBT jest aktywna współpraca pacjentki i terapeuty — bez niej metoda nie działa. Terapeuta nie naprawia pacjentki, lecz wspólnie z nią ustala cele i testuje nowe sposoby myślenia oraz zachowania.