
Leczenie bulimii: jaka terapia działa i jak poznać chorobę
Bulimię leczy się psychoterapią, a najlepiej przebadaną metodą jest terapia poznawczo-behawioralna zaburzeń odżywiania: u dorosłych zwykle do 20 sesji w ciągu 20 tygodni (wytyczne NICE, 2020). Lek może być dodatkiem do terapii, ale nie jedynym leczeniem, a szpital jest potrzebny wtedy, gdy zagrożone jest zdrowie fizyczne albo życie.
Niżej opisujemy, jak ta terapia wygląda etap po etapie, ile trwa, co robić, gdy nie pomaga, i czy bulimię leczy się tak jak uzależnienie. Jest też lista sygnałów, po których chorobę widać w domu, bo po wadze zwykle jej nie widać. Pełny opis objawów i skutków dla zdrowia znajdziesz we wpisie Bulimia: objawy, skutki i leczenie.
Jak leczyć bulimię i jaka terapia jest najlepsza?
Najlepsze wyniki w badaniach ma indywidualna terapia poznawczo-behawioralna ukierunkowana na zaburzenia odżywiania (w skrócie CBT-ED; jedną z jej odmian jest CBT-E). Brytyjskie wytyczne NICE zalecają ją dorosłym jako drugi krok, po samopomocy z przewodnikiem. U dzieci i nastolatków na pierwszym miejscu stawiają terapię rodzinną.
Przewagę tej metody widać w badaniach, które porównywały ją z innymi. W jednym z nich (Poulsen i in., 2014) 70 osób z bulimią przydzielono losowo do dwóch grup: jedna dostała 20 sesji terapii poznawczo-behawioralnej w 5 miesięcy, druga cotygodniową psychoterapię psychoanalityczną przez 2 lata. Po 5 miesiącach napady objadania się i pozbywanie się jedzenia ustały u 42% osób z pierwszej grupy i u 6% z drugiej. Po 2 latach było to 44% i 15%.
| Metoda | Dla kogo | Jak długo | Co o niej wiadomo |
|---|---|---|---|
| Samopomoc z przewodnikiem: materiały oparte na terapii poznawczo-behawioralnej i krótkie spotkania z terapeutą | dorośli, pierwszy krok według NICE | 4-9 spotkań po 20 minut w ciągu 16 tygodni | gdy nie działa po 4 tygodniach, NICE zaleca terapię indywidualną; na koniec leczenia daje słabsze wyniki niż praca z terapeutą, w późniejszej obserwacji różnicy nie było (Linardon i Wade, 2018) |
| Indywidualna terapia poznawczo-behawioralna zaburzeń odżywiania (CBT-ED, CBT-E) | dorośli; nastolatki, gdy terapia rodzinna nie działa albo nie wchodzi w grę | do 20 sesji w 20 tygodni | najlepiej przebadana; po 5 miesiącach napady i pozbywanie się jedzenia ustały u 42% leczonych (Poulsen i in., 2014) |
| Terapia rodzinna ukierunkowana na bulimię | dzieci i nastolatki, pierwszy wybór według NICE | 18-20 sesji w 6 miesięcy | rodzice pomagają ustalić regularne jedzenie, a nastolatka spotyka się z terapeutą także sama |
| Terapia interpersonalna (IPT), skupiona na relacjach z ludźmi | dorośli, jako alternatywa | 20 sesji w 20 tygodni | działa wolniej: remisja po leczeniu u 33% osób wobec 66% po CBT-E, a po 60 tygodniach u 49% wobec 69% (Fairburn i in., 2015; badanie objęło różne zaburzenia odżywiania, w tym bulimię) |
| Psychoterapia psychoanalityczna | dorośli | w badaniu 2 lata, raz w tygodniu | po 2 latach napady i pozbywanie się jedzenia ustały u 15% leczonych, wobec 44% po terapii poznawczo-behawioralnej (Poulsen i in., 2014) |
| Lek przeciwdepresyjny | dorośli, decyzję podejmuje psychiatra | ustala lekarz | według NICE lek nie powinien być jedynym leczeniem bulimii |
Samopomoc z przewodnikiem nie oznacza leczenia w pojedynkę. Pracujesz sama z materiałami opartymi na terapii poznawczo-behawioralnej, a terapeuta wspiera cię na krótkich spotkaniach, na początku co tydzień. Leczenia bez żadnego wsparcia wytyczne nie opisują.
NICE wymienia też metody, których nie należy traktować jako leczenia zaburzeń odżywiania: akupunkturę, jogę, trening siłowy i przezczaszkową stymulację magnetyczną.
Jak wygląda terapia poznawczo-behawioralna bulimii?
Terapia ma cztery etapy i zaczyna się od jedzenia: najpierw ustalasz z terapeutą regularne posiłki, a dopiero potem pracujecie nad tym, jak oceniasz swoją wagę, i nad jedzeniem pod wpływem emocji. Poniższy opis dotyczy CBT-E dla osób bez znacznej niedowagi (Murphy i in., 2010).
| Etap | Kiedy | Co się dzieje |
|---|---|---|
| 1 | pierwsze 4 tygodnie, około 8 sesji, dwa razy w tygodniu | razem z terapeutą rysujesz schemat tego, co podtrzymuje chorobę; zaczynasz na bieżąco zapisywać jedzenie, myśli i uczucia; ważysz się raz w tygodniu na sesji i nie ważysz się w domu; dowiadujesz się, że wymioty, środki przeczyszczające i moczopędne są nieskuteczne jako sposób kontrolowania wagi; wprowadzasz regularne jedzenie |
| 2 | 2 spotkania w odstępie tygodnia | przegląd postępów: co się zmieniło, co przeszkadza i czym zająć się w dalszej części |
| 3 | około 8 sesji, raz w tygodniu | praca nad tym, że oceniasz siebie głównie przez wagę i sylwetkę; nad sprawdzaniem ciała albo unikaniem jego widoku; nad sztywnymi zasadami diety i produktami, których unikasz; nad jedzeniem w reakcji na wydarzenia i nastrój |
| 4 | 3 spotkania co około 2 tygodnie | plan na wypadek nawrotu i samodzielne ważenie się raz w tygodniu; około 20 tygodni po zakończeniu jest jeszcze spotkanie kontrolne |
Regularne jedzenie oznacza w tej terapii trzy zaplanowane posiłki i dwie lub trzy przekąski dziennie, tak żeby przerwy między nimi rzadko przekraczały 4 godziny. Jesz tylko w tych porach. Na chwile, w których między posiłkami przychodzi chęć na napad, przygotowujesz z terapeutą listę zajęć, których nie da się pogodzić z jedzeniem.
Plan regularnego jedzenia nie służy odchudzaniu. NICE każe uprzedzić każdą pacjentkę, że psychoterapia bulimii ma niewielki wpływ na masę ciała. Jej celem jest zatrzymanie napadów i tego, co po nich następuje.
CBT-E ma też wersję szerszą, z dodatkowymi modułami. Dotyczą one tego, co bywa tłem choroby: perfekcjonizmu (oceniania siebie niemal wyłącznie po tym, czy spełniasz własne wysokie wymagania), utrwalonego niskiego poczucia własnej wartości i trudności w relacjach z ludźmi. Wersja podstawowa jest w tej metodzie domyślna, a po szerszą sięga się wtedy, gdy te trudności są wyraźne i podtrzymują chorobę. O samej metodzie piszemy we wpisie o terapii poznawczo-behawioralnej.
Na część spotkań można zaprosić bliską osobę. NICE i autorzy CBT-E przewidują to wtedy, gdy pomaga w leczeniu i gdy ty tego chcesz.
Ile trwa leczenie bulimii i jakie daje efekty?
Indywidualna terapia trwa zwykle około 5 miesięcy (do 20 sesji w 20 tygodni), a samopomoc z przewodnikiem do 16 tygodni. U nastolatków terapia rodzinna zajmuje około pół roku.
W metaanalizie 45 badań (Linardon i Wade, 2018) napady i pozbywanie się jedzenia ustały całkowicie u 35% osób, które ukończyły psychoterapię, i u 30% wszystkich, które do niej przydzielono. W późniejszej obserwacji odsetki były niemal takie same, czyli efekt się utrzymywał. Najwyższe wyniki dawały terapie behawioralne, w tym poznawczo-behawioralna. Autorzy piszą, że ponad 60% leczonych nie pozbywa się objawów całkowicie nawet po najlepiej przebadanych terapiach.
Pełne ustanie objawów to surowa miara. W badaniu Poulsena objawy zaburzenia odżywiania i ogólny stan psychiczny wyraźnie się poprawiły w obu grupach, choć napady ustały całkiem tylko u części badanych.
Terapia kończy się planem na kolejne miesiące i na wypadek nawrotu, który układasz razem z terapeutą. Autorzy CBT-E uczą odróżniać potknięcie od nawrotu i traktować jedzenie jako słaby punkt, który w trudniejszym okresie może znowu dać o sobie znać.
Co zrobić, gdy terapia nie pomaga?
Powiedz o tym terapeucie i lekarzowi. Kolejne kroki istnieją, a większość z nich opisują wytyczne NICE.
- Samopomoc z przewodnikiem nie działa po 4 tygodniach: NICE zaleca przejść do indywidualnej terapii poznawczo-behawioralnej.
- Terapia poznawczo-behawioralna nie działa albo ci nie odpowiada: alternatywą jest terapia interpersonalna. Wytyczne NICE nie wymieniają jej przy bulimii, ale w badaniu Fairburna i in. (2015) po 60 tygodniach w remisji była blisko połowa leczonych nią osób, choć działała wolniej i słabiej niż CBT-E.
- Psychiatra może dołączyć lek. NICE zastrzega, że lek nie powinien być jedynym leczeniem bulimii.
- Sprawdźcie, co dzieje się obok bulimii. NICE każe ocenić, czy chora ma depresję, zaburzenia lękowe albo zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne, czy się samookalecza i czy nadużywa alkoholu lub innych substancji. Gdy używanie substancji przeszkadza w terapii, wytyczne zalecają włączyć specjalistów od uzależnień.
Oddział szpitalny nie jest kolejnym szczeblem psychoterapii. NICE zaleca przyjęcie do szpitala, gdy zdrowie fizyczne jest poważnie zagrożone, i zastrzega, że sama psychoterapia nie jest powodem do leczenia na oddziale. Przy wysokim ryzyku samobójstwa wytyczne każą rozważyć pomoc kryzysową albo oddział psychiatryczny.
Czy bulimię leczy się terapią uzależnień?
Samej bulimii nie. Jest zaburzeniem odżywiania, a wytyczne NICE zalecają dla niej terapię poznawczo-behawioralną opisaną wyżej. Terapia uzależnień staje się potrzebna wtedy, gdy obok bulimii jest uzależnienie, a to częste połączenie.
W amerykańskim badaniu populacyjnym NCS-R (Hudson i in., 2007) 37% osób z bulimią miało w ciągu życia zaburzenie związane z używaniem substancji, w tym 34% nadużywało alkoholu albo było od niego uzależnionych. NICE zaleca w takiej sytuacji leczyć zaburzenie odżywiania, a gdy alkohol, leki lub narkotyki w tym przeszkadzają, prowadzić leczenie razem ze specjalistami od uzależnień.
Przebiegiem bulimia przypomina nałóg: jest w niej przymus, utrata kontroli i ulga, po której przychodzą wstyd i poczucie winy. W naszym ośrodku, który leczy uzależnienia, pracujemy nad nią tymi samymi narzędziami co nad głodem alkoholowym. Pacjentka rozpoznaje swoje wyzwalacze, prowadzi dzienniczek uczuć i głodu i je o stałych porach.
Grupy samopomocowe oparte na programie Dwunastu Kroków, w Polsce Anonimowi Jedzenioholicy, są bezpłatne, a mityngi stacjonarne i online odbywają się codziennie. Wytyczne NICE nie wymieniają ich wśród metod leczenia bulimii, więc traktuj je jako wsparcie obok terapii. Więcej o grupach piszemy we wpisie Kompulsywne jedzenie: leczenie i co robić w czasie napadu.
Po czym poznać bulimię u bliskiej osoby?
Po zachowaniu przy jedzeniu i tuż po nim, bo sylwetka zwykle niczego nie zdradza. W badaniu NCS-R niedowagę (BMI poniżej 18,5) miało tylko 3,5% osób, które kiedykolwiek chorowały na bulimię.
Brytyjska służba zdrowia NHS (2024) i wytyczne NICE wymieniają sygnały, które może zauważyć ktoś z domowników. Chora:
- zjada dużo jedzenia w krótkim czasie;
- chowa jedzenie albo je w ukryciu;
- po jedzeniu często wychodzi do łazienki;
- ćwiczy za dużo albo obsesyjnie;
- wycofuje się ze spotkań i sytuacji, w których się je;
- boi się przytyć i surowo ocenia swoją wagę i sylwetkę;
- używa środków przeczyszczających albo tabletek na odchudzanie;
- bywa spięta, drażliwa, lękowa albo przygnębiona;
- ma nieregularne miesiączki, a dentysta zauważa u niej nietypowe starcie szkliwa.
Pojedynczy sygnał o niczym nie przesądza, a rozpoznanie stawia lekarz. NICE każe mu brać pod uwagę to, co o zmianie w jedzeniu mówi rodzina, więc twoje obserwacje przydadzą się na wizycie. Bulimia długo pozostaje ukryta: w badaniu NCS-R leczenia z powodu zaburzenia odżywiania szukało kiedykolwiek tylko 43% osób, które na nią chorowały.
Co zrobić, gdy bliska osoba nie chce się leczyć, opisujemy we wpisie Terapia uzależnienia od jedzenia: 3 pytania pacjentek.
Gdzie zacząć leczenie bulimii?
Od wizyty u psychiatry albo w poradni zdrowia psychicznego. Do psychiatry na NFZ zapiszesz się bez skierowania. Jeśli w twojej okolicy działa centrum zdrowia psychicznego, możesz tam przyjść bez skierowania i bez wcześniejszych zapisów. Centrum prowadzi wizyty u psychiatry oraz psychoterapię indywidualną i grupową.
Umawiając psychoterapię, na NFZ albo prywatnie, zapytaj, czy terapeuta pracuje metodą poznawczo-behawioralną z zaburzeniami odżywiania. Lekarzowi powiedz o wymiotach i środkach przeczyszczających. Według NICE powinien wtedy ocenić gospodarkę wodno-elektrolitową i rozważyć EKG. Drogę publiczną i prywatną porównujemy w tekście Leczenie uzależnień na NFZ czy prywatnie.
Centrum Terapii Kobiet w Międzyrzeczu Górnym koło Bielska-Białej to prywatny ośrodek stacjonarny dla dorosłych kobiet. Leczymy uzależnienia, a osobnego oddziału zaburzeń odżywiania nie prowadzimy. Terapia bulimii jest u nas częścią programu dla kobiet, które oprócz bulimii są uzależnione od alkoholu, leków albo narkotyków, oraz dla tych, u których zaburzenie odżywiania przebiega nałogowo, z kompulsją i utratą kontroli. Nad oboma problemami pracujemy w tym samym czasie.
Pobyt trwa 2, 4 albo 6 tygodni i kosztuje 5500 zł, 11 000 zł lub 15 000 zł (pełny cennik). Każdy program zaczyna się od diagnozy lekarza psychiatry. O stan fizyczny dbają lekarz internista i pielęgniarka, a w zespole jest psychodietetyk. Większość zajęć to terapia grupowa, do której dochodzi praca indywidualna. Pacjentki jedzą wspólnie, o wyznaczonych porach. Środków przeczyszczających i odwadniających prosimy nie przywozić.
Przy samej bulimii, bez uzależnienia, lepsza od pobytu u nas będzie zwykle psychoterapia ambulatoryjna albo oddział specjalistyczny. Mówimy to w rozmowie telefonicznej, jeszcze przed wpłatą zaliczki. Na początek możesz umówić jedną konsultację z terapeutą lub psychologiem (240 zł za 50 minut), a bliscy mogą wziąć udział w warsztatach dla rodzin, także online. Skontaktuj się z nami: telefon odbieramy codziennie od 8:00 do 20:00.
Kiedy nie czekać na terapię?
Dzwoń pod 112 albo jedź na SOR, gdy po wymiotach lub środkach przeczyszczających zemdlejesz, poczujesz kołatanie serca albo ból w klatce piersiowej. Według NICE ciężkie zaburzenia elektrolitowe i ciężkie odwodnienie wymagają pilnej opieki medycznej, także przyjęcia do szpitala w trybie nagłym.
Przy myślach samobójczych dzwoń pod 112 albo do Centrum Wsparcia dla osób dorosłych w kryzysie psychicznym: 800 70 2222, bezpłatnie i przez całą dobę. Szpital psychiatryczny w nagłym przypadku może przyjąć bez skierowania.
Najczęściej zadawane pytania
Jak leczyć bulimię?
Jaka terapia jest najlepsza na bulimię?
Ile trwa leczenie bulimii?
Czy terapia bulimii zawsze działa?
Czy bulimię można wyleczyć samemu?
Czy bulimia to uzależnienie?
Po czym poznać bulimię u bliskiej osoby?
Czy bulimię leczy się na NFZ?
Źródła
- NICE. Eating disorders: recognition and treatment (NG69), 2020.
- Murphy R., Straebler S., Cooper Z., Fairburn C.G., Psychiatric Clinics of North America. Cognitive Behavioral Therapy for Eating Disorders, 2010.
- Poulsen S. i in., American Journal of Psychiatry. A randomized controlled trial of psychoanalytic psychotherapy or cognitive-behavioral therapy for bulimia nervosa, 2014.
- Fairburn C.G. i in., Behaviour Research and Therapy. A transdiagnostic comparison of enhanced cognitive behaviour therapy (CBT-E) and interpersonal psychotherapy in the treatment of eating disorders, 2015.
- Linardon J., Wade T.D., International Journal of Eating Disorders. How many individuals achieve symptom abstinence following psychological treatments for bulimia nervosa? A meta-analytic review, 2018.
- Hudson J.I. i in., Biological Psychiatry. The Prevalence and Correlates of Eating Disorders in the National Comorbidity Survey Replication, 2007.
- NHS. Bulimia: overview, 2024.
- NFZ, Małopolski Oddział Wojewódzki. Psychiatria i leczenie uzależnień.
Powiązane artykuły

Zaburzenia odżywiania ·
Anorektyczka: kim jest i czy to rozpieszczona jedynaczka?

Zaburzenia odżywiania ·
Anoreksja u kobiet: pierwsze objawy, przyczyny i leczenie

Zaburzenia odżywiania ·

