
Leczenie hazardu, zakupoholizmu i seksoholizmu: jak wygląda
Hazard, zakupoholizm i seksoholizm leczy się przede wszystkim psychoterapią. Najlepiej przebadana jest terapia poznawczo-behawioralna, najczęściej prowadzona w grupie, a obok niej wywiad motywujący, grupy wsparcia i plan na wypadek nawrotu. Detoksu tu nie ma, a leki są tylko dodatkiem. Różni się cel leczenia: przy hazardzie zwykle jest nim całkowite zaprzestanie gry, a przy zakupach i seksie odzyskanie kontroli, bo z kupowania nie da się zrezygnować, a z seksualności nie trzeba.
W Polsce leczenie wszystkich trzech problemów jest dostępne w placówkach z kontraktem NFZ, a do poradni leczenia uzależnień nie potrzebujesz skierowania. Niżej opisujemy, jak wygląda terapia każdego z nich, ile trwa, gdzie jej szukać i w czym może pomóc rodzina.
Jak leczy się uzależnienia behawioralne?
Podstawą jest psychoterapia, a najwięcej badań ma terapia poznawczo-behawioralna. Pacjentka uczy się w niej rozpoznawać sytuacje, myśli i emocje, które uruchamiają przymus grania, kupowania czy szukania seksu, i reagować na nie w inny sposób. Przegląd Cochrane z 2012 roku, obejmujący 14 badań nad hazardem, potwierdził, że ta terapia zmniejsza nasilenie objawów i przegrywane kwoty bezpośrednio po leczeniu. Jak długo efekt się utrzymuje, autorzy nie umieli ocenić, bo wyniki po 9-12 miesiącach podawało tylko jedno badanie tej terapii. Dlatego leczenie nie kończy się na kursie terapii: obejmuje też zapobieganie nawrotom i wsparcie po jego zakończeniu.
Od leczenia uzależnienia od alkoholu czy narkotyków różni się w kilku miejscach. Nie ma odtrucia, bo z organizmu nie trzeba niczego usuwać, a leki odgrywają mniejszą rolę. Porównanie punkt po punkcie opisujemy w tekście Uzależnienia behawioralne a narkomania: różnice w leczeniu.
Te trzy problemy różnie wyglądają w klasyfikacji chorób. W ICD-11, klasyfikacji WHO, do zaburzeń spowodowanych zachowaniami nałogowymi należą tylko hazard i granie w gry. Kompulsywne zachowania seksualne mają w ICD-11 własne rozpoznanie, ale w grupie zaburzeń kontroli impulsów. Kompulsywnego kupowania nie ma wśród zachowań nałogowych w ICD-11 ani w amerykańskiej klasyfikacji DSM-5. Na możliwość leczenia to nie wpływa: informator Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom (KCPU) przyjmuje szersze rozumienie uzależnień behawioralnych i wymienia placówki, które pomagają przy każdym z tych problemów.
Hazard, zakupy i seks: czym różni się leczenie?
Wszystkie trzy leczy się psychoterapią, ale inny jest cel, długość kursu i rola leków. Najwięcej wiadomo o leczeniu hazardu, który ma własne wytyczne kliniczne. Przy kupowaniu i seksie badań jest mniej i są słabszej jakości.
| Hazard | Zakupoholizm | Seksoholizm | |
|---|---|---|---|
| Cel leczenia | Zwykle pełna abstynencja od gry, ustalona razem z pacjentką | Kontrola nad kupowaniem i wydatkami, bez rezygnacji z zakupów w ogóle | Kontrola nad zachowaniami i mniej cierpienia, bez rezygnacji z seksualności |
| Najlepiej przebadana terapia | Poznawczo-behawioralna, najlepiej w grupie | Psychoterapia grupowa, najczęściej poznawczo-behawioralna | Poznawczo-behawioralna, także terapia akceptacji i zaangażowania (ACT) |
| Typowy kurs | 8-10 spotkań w grupie albo 6-8 indywidualnie | W najlepszych badaniach 12 cotygodniowych spotkań grupy | Badań jest za mało, by go ustalić |
| Leki | Naltrekson poza rejestracją, gdy terapia nie pomogła | Badane, ale w badaniach słabej jakości | Lek z grupy SSRI albo naltrekson poza rejestracją, przy większym nasileniu |
| Ograniczenie dostępu | Blokady stron i płatności, samowykluczenie, bliska osoba pilnuje pieniędzy | Planowanie finansów jako część terapii | Czasem rezygnacja z jednego zachowania, na przykład z pornografii w internecie |
| Grupy samopomocowe w Polsce | Anonimowi Hazardziści, dla bliskich Haz-Anon | W wykazie KCPU brak osobnej wspólnoty | Anonimowi Seksoholicy (SA) i Anonimowi Uzależnieni od Seksu i Miłości (SLAA) |
Jak wygląda leczenie uzależnienia od hazardu?
Leczenie zaczyna się od oceny, potem razem z terapeutą ustalasz cel, odcinasz sobie dostęp do gry i przechodzisz kurs terapii poznawczo-behawioralnej. Tak opisują je brytyjskie wytyczne NICE z 2025 roku.
- Ocena. Specjalista pyta, w co, jak często i za ile grasz, a według wytycznych także o nastrój, lęk i sen, ryzyko samobójstwa, długi i pożyczki, wpływ gry na pracę i rodzinę oraz o to, do czego gra ci służy.
- Cel. Ustalacie go wspólnie i zwykle jest nim abstynencja od hazardu. Obok niej możesz postawić własne cele, na przykład spłatę długów, lepsze relacje z bliskimi albo mniejszy lęk. Jeśli wahasz się, czy w ogóle zaczynać, terapeuta może zacząć od wywiadu motywującego, który wzmacnia gotowość do zmiany.
- Odcięcie dostępu: programy blokujące strony i aplikacje hazardowe, wypisanie się z reklam, samowykluczenie z kasyn i salonów gier, blokada płatności na hazard w banku albo oddanie kontroli nad pieniędzmi bliskiej osobie.
- Terapia poznawczo-behawioralna. NICE zaleca zacząć ją jak najszybciej po rozpoznaniu, najlepiej w grupie, którą prowadzi dwóch terapeutów. Terapia indywidualna jest dla osób, które nie chcą albo nie mogą pracować w grupie. Częścią kursu jest plan na nawrót: jak rozpoznać wyzwalacze i co zrobić po wpadce. Terapia może odbywać się na miejscu albo zdalnie. Zdalna jest wygodniejsza, ale na miejscu łatwiej zbudować dobrą relację z terapeutą.
- Wsparcie osób z tym samym problemem. NICE zaleca proponować je jako stałą część leczenia tym, którzy chcą z niego korzystać. W Polsce działają wspólnoty Anonimowych Hazardzistów. WHO zaznacza jednak, że skuteczność grup samopomocowych jest słabiej udokumentowana niż terapii, więc traktuj je jako jej uzupełnienie.
- Leki, gdy terapia nie wystarczyła. Jeśli po pełnym kursie terapii efektu nie ma albo nawroty się powtarzają, specjalista może rozważyć naltrekson. Według NICE to użycie leku poza rejestracją, a terapię można prowadzić dalej równolegle z lekiem.
Leczenie obejmuje też problemy, które idą w parze z grą. NICE opisuje trzy sytuacje: picie albo depresja bywają skutkiem hazardu i słabną razem z nim, bywają problemem równoległym, który trzeba leczyć jednocześnie, albo są tak nasilone, że trzeba zacząć od nich. Przykładem tej ostatniej sytuacji jest ciężkie uzależnienie od alkoholu. Dlatego powiedz terapeucie o piciu albo lekach od razu, także jeśli wydają ci się mniejszym problemem.
Kobiet z problemem hazardowym jest mniej niż mężczyzn. Według WHO jakieś szkody z powodu hazardu odczuwa na świecie około 5,5% kobiet i 11,9% mężczyzn. NICE radzi, żeby tam, gdzie jest taka potrzeba, rozważyć grupy tylko dla kobiet, bo w nich łatwiej przełamać wstyd i lęk przed oceną. Objawy hazardu u kobiet i to, dlaczego kobiety zwlekają z pomocą, opisujemy w tekście Uzależnienie od hazardu u kobiet.
Hazard zwiększa ryzyko samobójstwa. W szwedzkim badaniu, które przytacza WHO, osoby z zaburzeniem hazardowym umierały śmiercią samobójczą 15 razy częściej niż ogół ludności, a NICE ostrzega, że szczególnie bolesny bywa nawrót po okresie poprawy. Jeśli masz myśli samobójcze, zadzwoń pod 112 albo pod bezpłatny numer 116 123, czynny całą dobę.
Ile trwa leczenie hazardu?
Sam kurs terapii to zwykle 6-10 spotkań, ale całe leczenie trwa dłużej. NICE podaje 8-10 spotkań w grupie albo 6-8 indywidualnie i zaznacza, że części osób potrzeba więcej, a części wystarczy mniej. Po kursie wytyczne zalecają dalsze wsparcie, kontrolne spotkania i szybki powrót na terapię, gdy jest potrzebny, tak długo, jak trzeba.
Pobyt w placówce całodobowej trwa najczęściej krócej niż trzy miesiące. Informator KCPU z 2023 roku wymienia 35 oddziałów i ośrodków całodobowych pomagających w uzależnieniach behawioralnych. Najwięcej z nich podaje, że pomoc trwa poniżej 3 miesięcy (19), rzadziej 7-12 miesięcy (7), 3-6 miesięcy (3), a w jednym przypadku 1-2 lata. Pięć nie podało tej informacji.
Nawrót nie oznacza, że leczenie się nie udało. NICE zaleca mówić o nim wprost: to nie powód do wstydu, a plan szybkiego powrotu do terapii zmniejsza wstyd i dodaje pewności.
Jak wygląda leczenie zakupoholizmu?
Najwięcej obiecuje psychoterapia grupowa, zwykle poznawczo-behawioralna. Do tego wniosku doszli autorzy przeglądu 29 badań nad leczeniem kompulsywnego kupowania, opublikowanego w 2016 roku w „Journal of Behavioral Addictions”. Tylko 5 z tych badań miało wysoką jakość, więc dowody są skromniejsze niż przy hazardzie. Z kupowania nie da się zrezygnować całkiem, dlatego terapia uczy kupować pod kontrolą i panować nad wydatkami.
W badaniach psychoterapii o najlepszej jakości terapia grupowa trwała 12 tygodni. Program zespołu Mitchella, sprawdzany w kilku z tych badań, obejmował cotygodniowe spotkania, a na nich:
- wiedzę o mechanizmie kompulsywnego kupowania,
- pracę z przekonaniami, które napędzają zakupy,
- planowanie finansów,
- ćwiczenia ekspozycji, czyli kontakt z sytuacjami, które wywołują chęć kupowania,
- zadania domowe do wykonania do następnego spotkania.
Leki przy kompulsywnym kupowaniu badano, między innymi leki przeciwdepresyjne z grupy SSRI. Duże efekty w części badań, zarówno leków, jak i terapii grupowej, osłabia ich słaba jakość i ryzyko, że publikowano głównie te udane.
W dużych badaniach zagranicznych kompulsywne kupowanie dotyczy kobiet i mężczyzn w podobnym stopniu. Ten sam przegląd odnotowuje, że wczesne badania wskazywały na przewagę kobiet, ale nowsze i większe pokazują podobny odsetek u obu płci. W Polsce przewaga kobiet jest wyraźna: według badania CBOS dla Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom (2024) objawy ma 4,0% kobiet i 1,7% mężczyzn. Pomoc przy problemowym kupowaniu deklaruje większość placówek z informatora KCPU. Plan na pierwsze tygodnie, sposoby na chwilę, w której rośnie ochota na zakupy, i informacje o grupach wsparcia zebraliśmy w tekście Anonimowi zakupoholicy i jak przestać kupować kompulsywnie.
Jak wygląda leczenie seksoholizmu?
Podstawą jest psychoterapia, najczęściej poznawczo-behawioralna, a celem jest kontrola nad zachowaniami i mniejsze cierpienie. Rezygnacji z seksualności nikt od ciebie nie wymaga. Tak ujmują to eksperci Międzynarodowego Towarzystwa Medycyny Seksualnej w przeglądzie z 2024 roku (Briken i wsp.). Celem pośrednim bywa zrezygnowanie z jednego zachowania, na przykład z oglądania pornografii w internecie.
W terapii poznawczo-behawioralnej pracuje się nad wiedzą o zaburzeniu i motywacją do zmiany, nad rozpoznawaniem myśli i emocji, radzeniem sobie z narastającym popędem, umiejętnościami rozwiązywania problemów i zapobieganiem nawrotom. Stosuje się też ćwiczenia uważności i terapię akceptacji i zaangażowania. W diagnozie specjalista pyta o partnera i życie seksualne pary, a gdy to potrzebne, proponuje terapię par.
Leki są dodatkiem przy większym nasileniu objawów: lek przeciwdepresyjny z grupy SSRI albo naltrekson, a przy ciężkim zaburzeniu oba razem. W tym wskazaniu przepisuje się je poza rejestracją. Badań jest mało: przegląd przytoczony przez Brikena i współpracowników znalazł 24 badania nad leczeniem, w tym 4 z losowym przydziałem, a nad lekami tylko jedno badanie z losowym przydziałem.
Większość badań nad kompulsywnymi zachowaniami seksualnymi prowadzono na mężczyznach. Kobiety częściej opisują wielokrotne romanse i uzależnienie od miłości, a w porównaniu z mężczyznami mają silniejszy lęk związany z seksem i częściej objawy depresji. Terapia powinna to uwzględniać. Wspólnoty Anonimowych Seksoholików (SA) i Anonimowych Uzależnionych od Seksu i Miłości (SLAA) działają według 12 kroków. SA za cel uznaje „seksualną trzeźwość”, a eksperci medycyny seksualnej nie stawiają rezygnacji z seksu jako celu leczenia, więc przed pierwszym mityngiem sprawdź, jak dana grupa rozumie zdrowienie. Objawy, test i mity opisujemy w tekście Seksoholizm u kobiet: objawy, mity i leczenie.
Gdzie leczyć się w Polsce i czy to jest na NFZ?
Tak, leczenie hazardu, zakupoholizmu i seksoholizmu jest dostępne na NFZ, w wielu placówkach bez żadnych opłat. Do poradni leczenia uzależnień nie potrzebujesz skierowania, a NFZ podaje wprost, że leczy się w niej między innymi osoby uzależnione od hazardu. Na leczenie w szpitalu, w tym na oddział całodobowy, skierowanie od lekarza jest potrzebne.
Najpełniejszą listę placówek ma informator KCPU. Wydanie z 2023 roku wymienia 221 placówek w całym kraju, przy każdej podaje, jakie uzależnienia leczy, czy ma kontrakt z NFZ i czy pomoc jest odpłatna. Dane pochodzą od samych placówek i opisują stan z grudnia 2023 roku, więc przed wizytą zadzwoń i potwierdź termin. Informator jest dostępny na stronach kcpu.gov.pl i uzaleznieniabehawioralne.pl, a na tej drugiej działa też wyszukiwarka ośrodków i poradnia online, w której odpowiadają specjalista psychoterapii uzależnień i prawnik.
Ośrodki zamknięte, czyli placówki całodobowe (potocznie odwyk), też są na NFZ. W informatorze jest 35 takich oddziałów i ośrodków, wszystkie z kontraktem NFZ. Leczenie hazardu deklaruje 34 z nich, problemowego kupowania 24, a kompulsywnych zachowań seksualnych 23. Dwa przyjmują wyłącznie kobiety.
| Gdzie | Kiedy się sprawdzi | Koszt i formalności |
|---|---|---|
| Telefon zaufania „Uzależnienia behawioralne”: 801 889 880 | Pierwsza rozmowa i informacja, gdzie szukać leczenia | Codziennie 17-22, koszt połączenia według cennika operatora |
| Punkt Informacyjno-Konsultacyjny w gminie | Informacja o placówkach w okolicy, konsultacja psychologa albo prawnika | Prowadzi je wiele samorządów, konsultacje są bezpłatne. Zapytaj w urzędzie gminy, miasta lub dzielnicy |
| Poradnia leczenia uzależnień | Gdy możesz mieszkać w domu i dojeżdżać na terapię | Na NFZ bez skierowania i bez opłat |
| Oddział lub ośrodek całodobowy | Gdy leczenie w poradni nie wystarcza albo problemowi towarzyszy uzależnienie od substancji lub inne zaburzenie | Na NFZ ze skierowaniem. Placówki z informatora KCPU deklarują pomoc bezpłatną, część tylko dla ubezpieczonych |
| Wspólnoty: Anonimowi Hazardziści, Haz-Anon, SA, SLAA | Uzupełnienie terapii i wsparcie po jej zakończeniu | Listy mityngów na stronach wspólnot. Stowarzyszenie „nie gram” prowadzi mityngi online, także dla bliskich |
Czym różni się leczenie w publicznej poradni od prywatnego ośrodka, ile się czeka i ile to kosztuje, opisujemy w tekście Leczenie uzależnień na NFZ czy prywatnie.
Jak rodzina może pomóc w leczeniu?
Bliscy mogą uczestniczyć w leczeniu, jeśli pacjentka się na to zgadza, a sami też mogą dostać pomoc. Według WHO na każdą osobę grającą na wysokim poziomie ryzyka przypada średnio sześć osób, które odczuwają skutki tego grania. NICE zaleca włączać partnera albo innego członka rodziny w leczenie hazardu, czasem na wspólnych, a czasem na osobnych spotkaniach.
Co rodzina może zrobić w praktyce:
- przejąć kontrolę nad wspólnymi pieniędzmi, jeśli pacjentka się na to zgadza, i razem zablokować płatności na hazard,
- poszukać porady w sprawie długów, a gdy w domu pojawia się przemoc, także ekonomiczna, również pomocy prawnej,
- rozmawiać o konkretach, bez ocen i etykiet, bo wstyd i stygmatyzacja to częsty powód, dla którego ludzie nie szukają pomocy,
- zadbać o siebie: NICE zaleca, żeby bliscy dostawali wsparcie także dla siebie, z nauką radzenia sobie z własnym napięciem.
Bliscy osób grających spotykają się w grupach Haz-Anon. W naszym ośrodku prowadzimy terapię współuzależnienia i warsztaty dla rodzin osób uzależnionych. Nie musisz mieć własnego nałogu, a w warsztatach możesz uczestniczyć również online.
Co możemy zaproponować w naszym ośrodku?
Centrum Terapii Kobiet to prywatny ośrodek stacjonarny, do którego przyjmujemy wyłącznie kobiety. Leczymy uzależnienie od alkoholu, leków i narkotyków. Osobnego programu leczenia hazardu, zakupoholizmu ani seksoholizmu nie prowadzimy.
Jeśli gra, kupowanie albo zachowania seksualne idą u ciebie w parze z piciem, lekami albo narkotykami, możesz zgłosić się do nas z tym uzależnieniem. Każdy z programów terapii uzależnień (2, 4 i 6 tygodni) obejmuje diagnozę uzależnienia, którą stawia lekarz psychiatra, i diagnozę psychologiczną podłoża problemów i przeżytych traum. Powiedz w pierwszej rozmowie o wszystkich problemach, także o tych, których się wstydzisz. Do ośrodka nie przywozi się gier hazardowych ani kart do gry, z telefonu korzysta się tylko w wyznaczonym czasie wolnym, a laptopa nie zabiera się wcale. Skierowanie do nas nie jest potrzebne.
Jeśli problem dotyczy tylko gry, zakupów albo seksu, możesz umówić konsultację z terapeutą lub psychologiem (50 minut, 240 zł) albo skorzystać z bezpłatnych form pomocy opisanych wyżej. Zadzwoń albo napisz do nas, jeśli chcesz porozmawiać o sobie albo o bliskiej kobiecie.
Najczęściej zadawane pytania
Jak leczy się uzależnienie od hazardu?
Ile trwa leczenie hazardu?
Czy terapia hazardowa jest na NFZ?
Czy są zamknięte ośrodki leczenia uzależnienia od hazardu na NFZ?
Jak leczyć zakupoholizm?
Czy seksoholizm da się wyleczyć?
Czy przy leczeniu hazardu trzeba przestać pić alkohol?
Źródła
- NICE. Gambling-related harms: identification, assessment and management (NG248), 2025.
- Cochrane Database of Systematic Reviews. Psychological therapies for pathological and problem gambling (Cowlishaw i wsp.), 2012.
- WHO. Gambling (fact sheet), 2024.
- Journal of Behavioral Addictions. Treatments for compulsive buying: A systematic review of the quality, effectiveness and progression of the outcome evidence (Hague, Hall, Kellett), 2016.
- Sexual Medicine Reviews. Assessment and treatment of compulsive sexual behavior disorder: a sexual medicine perspective (Briken i wsp.), 2024.
- Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom. Informator o placówkach udzielających pomocy w zakresie uzależnień behawioralnych, IV edycja, 2023.
- NFZ, Mazowiecki Oddział Wojewódzki. Opieka psychiatryczna i leczenie uzależnień.
Powiązane artykuły

Hazard ·
Uzależnienia behawioralne a narkomania: różnice w leczeniu

Hazard ·
E-hazard: jak leczyć uzależnienie od hazardu online

Alkoholizm kobiet ·

