
Seksoholizm u kobiet: objawy, mity i leczenie w Polsce
Seksoholizm u kobiet objawia się utratą kontroli nad zachowaniami seksualnymi: od miesięcy próbujesz je ograniczyć i nie potrafisz, wracasz do nich mimo szkód, a seks, romanse albo pornografia zajmują coraz więcej miejsca kosztem zdrowia, pracy i bliskich. Liczba partnerów ani częstotliwość seksu niczego tu nie przesądzają. Klasyfikacja chorób WHO (ICD-11) nazywa ten problem zaburzeniem kompulsywnych zachowań seksualnych i stosuje jedne kryteria wobec kobiet i mężczyzn (Kraus i wsp., 2018).
Kobiety rzadko trafiają z tym problemem do gabinetu. W amerykańskim badaniu przesiewowym trudności z kontrolowaniem popędu, które powodowały cierpienie lub kłopoty w życiu, miało 7,0% kobiet i 10,3% mężczyzn (Dickenson i wsp., 2018). W poradniach wyspecjalizowanych w tym problemie kobiety stanowiły tymczasem około 5% pacjentów (Kowalewska i wsp., 2020).
Niżej znajdziesz objawy z przykładami, krótki test, najczęstsze mity, opis leczenia i miejsca w Polsce, w których możesz szukać pomocy, także bezpłatnie.
Czym jest seksoholizm u kobiet?
Seksoholizm to potoczna nazwa zaburzenia, w którym człowiek przez długi czas nie panuje nad silnymi, powtarzającymi się popędami seksualnymi i nie przerywa wynikających z nich zachowań, choć przynoszą mu szkody. Do rozpoznania ICD-11 wymaga, żeby trwało to długo (na przykład pół roku lub dłużej) i powodowało wyraźne cierpienie albo kłopoty w życiu osobistym, rodzinnym, zawodowym lub w innych ważnych sprawach (Kraus i wsp., 2018).
Ten sam problem ma kilka nazw: uzależnienie od seksu, hiperseksualność, potocznie erotomania, a wobec kobiet także nimfomania. To ostatnie słowo figuruje jeszcze w starszej klasyfikacji ICD-10 pod kodem F52.7, nadmierny popęd seksualny, razem z męskim odpowiednikiem, satyriasis. ICD-11 opisuje problem pod jedną nazwą dla obu płci i umieszcza go wśród zaburzeń kontroli impulsów, poza grupą uzależnień. Skąd ta decyzja, wyjaśniamy we wpisie Czy seksoholizm to uzależnienie?.
Nowsze badania szacują częstość tego zaburzenia na 1-3% dorosłych. U mężczyzn stwierdza się je częściej, choć dobrych danych o różnicach między płciami brakuje (Kraus i wsp., 2018). W ankiecie internetowej opublikowanej w 2023 roku, którą wypełniło ponad 82 tysiące osób z 42 krajów, w tym z Polski, wysokie ryzyko zaburzenia miało 4,8% badanych (Bőthe i wsp., 2023). Taki kwestionariusz wskazuje osoby z podwyższonym ryzykiem i nie zastępuje rozpoznania.
Objawy seksoholizmu u kobiet
Głównym objawem seksoholizmu jest utrata kontroli: zachowania seksualne powtarzają się mimo postanowień i mimo szkód. ICD-11 wymienia cztery sposoby, na jakie może się ona ujawniać. Do rozpoznania wystarcza jeden z nich, jeśli trwa długo i wyraźnie szkodzi (Kraus i wsp., 2018). Przykłady w prawej kolumnie dopisaliśmy sami, żeby pokazać, jak to może wyglądać na co dzień.
| Objaw według ICD-11 | Jak to może wyglądać na co dzień |
|---|---|
| Seks staje się osią życia kosztem zdrowia, obowiązków i innych zainteresowań | Układasz dzień pod spotkania, czaty albo oglądanie pornografii. Zarywasz noce, spóźniasz się do pracy, odwołujesz własne wizyty u lekarza |
| Wiele nieudanych prób ograniczenia lub przerwania | Kasujesz aplikacje i konta, obiecujesz sobie, że to ostatni raz, a po kilku dniach albo tygodniach wracasz |
| Kontynuowanie mimo szkód | Nie przerywasz, choć ryzykujesz związek, pracę, zdrowie (seks bez zabezpieczenia) albo bezpieczeństwo (spotkania z nieznajomymi) |
| Kontynuowanie, choć daje to mało satysfakcji albo nie daje jej wcale | Zamiast przyjemności czujesz chwilową ulgę, a zaraz po niej pustkę |
Same zachowania bywają różne: seks z przygodnymi partnerami, kolejne romanse, czaty i seks przez internet, pornografia, masturbacja. Kobieta uzależniona od seksu nie musi więc mieć wielu partnerów. W ankiecie z 42 krajów osoby z grupy wysokiego ryzyka częściej niż pozostałe zgłaszały zarówno aktywność w pojedynkę, jak i seks z przygodnymi partnerami (Bőthe i wsp., 2023).
Wstyd nie jest kryterium rozpoznania. Jeśli cierpisz wyłącznie dlatego, że oceniasz swoje pragnienia jako moralnie złe, a panujesz nad tym, co robisz, ICD-11 nie pozwala rozpoznać zaburzenia (Kraus i wsp., 2018).
Co dzieje się, gdy problem trwa latami, opisujemy we wpisie o skutkach uzależnienia od seksu. Jest tam też informacja, gdzie bezpłatnie zrobić testy w kierunku zakażeń przenoszonych drogą płciową.
Czym seksoholizm kobiet różni się od męskiego?
Kryteria są te same, inny bywa obraz. Kobiety częściej niż mężczyźni opisują fantazje i uwodzenie, które prowadzą do kolejnych romansów, i częściej mówią o sobie, że są uzależnione od miłości. Mają też więcej lęku związanego z seksem i objawów depresji (Briken i wsp., 2024). Może to być jeden z powodów, dla których część kobiet nie szuka pomocy pod hasłem „seksoholizm”.
Pornografia dotyczy kobiet rzadziej niż mężczyzn, ale ich nie omija. Przegląd 58 badań pokazał, że kobiety korzystają z niej rzadziej i zgłaszają mniej nasilone objawy (Kowalewska i wsp., 2020). W polskim badaniu internetowym 674 kobiet, z których prawie co trzecia szukała wcześniej pomocy z powodu zachowań seksualnych, z nasileniem objawów najsilniej wiązało się jednak właśnie problemowe korzystanie z pornografii. Liczyły się też częstsza masturbacja i większa liczba partnerów w ostatnim roku (Kowalewska i wsp., 2022). Autorzy zastrzegają, że ta próba nie była reprezentatywna.
| Co zbadano | Wynik | Źródło |
|---|---|---|
| Kobiety z wynikiem powyżej progu w kwestionariuszu przesiewowym (USA, 2325 dorosłych) | 7,0% (mężczyźni: 10,3%) | Dickenson i wsp., 2018 |
| Udział kobiet w grupie, która przekroczyła ten próg | 40,8% | Dickenson i wsp., 2018 |
| Udział kobiet wśród pacjentów wyspecjalizowanych poradni | 5,3% | Kowalewska i wsp., 2020 |
Te liczby pochodzą z różnych krajów i badań, więc nie da się ich zestawić wprost. Sugerują jednak, że do leczenia trafia niewielka część kobiet, które mają ten problem. W ankiecie z 42 krajów tylko 14% osób z grupy wysokiego ryzyka kiedykolwiek szukało pomocy. Kolejne 33% nie zrobiło tego z różnych powodów, między innymi ze wstydu albo z braku pieniędzy (Bőthe i wsp., 2023).
Test na seksoholizm: sześć pytań do siebie
Żaden test z internetu nie stawia rozpoznania, ale sześć pytań opartych na kryteriach ICD-11 pomoże ci ocenić, czy umówić wizytę u specjalisty. Odpowiedz „tak” albo „nie”:
- Czy od co najmniej pół roku czujesz, że nie panujesz nad zachowaniami seksualnymi (seks, romanse, czaty, pornografia, masturbacja)?
- Czy zajmują one tyle czasu i uwagi, że zaniedbujesz zdrowie, pracę, dom albo inne ważne sprawy?
- Czy wiele razy próbowałaś je ograniczyć albo przerwać i się nie udało?
- Czy kontynuujesz je, choć już ci zaszkodziły: w związku, w pracy, na zdrowiu?
- Czy robisz to dalej, choć daje ci to mało satysfakcji albo nie daje jej wcale?
- Czy z tego powodu cierpisz albo gorzej funkcjonujesz i nie wynika to wyłącznie z przekonania, że seks jest czymś złym?
Jeśli odpowiadasz „tak” na pytania 1 i 6 oraz na co najmniej jedno z pytań od 2 do 5, twój opis pasuje do kryteriów zaburzenia kompulsywnych zachowań seksualnych (Kraus i wsp., 2018). To powód, żeby porozmawiać z psychiatrą, psychologiem albo seksuologiem. Wynik tych pytań nie jest rozpoznaniem.
Seksoholizmem nie jest duże zainteresowanie seksem, nad którym panujesz i przez które nie cierpisz ani nie ponosisz szkód. O zaburzeniu świadczy utrata kontroli, a wysokie libido samo w sobie nim nie jest (Kraus i wsp., 2018).
Specjaliści używają też kwestionariuszy przesiewowych. Jednym z nich jest skala CSBD-19, zbudowana na kryteriach ICD-11 i udostępniona bezpłatnie w 26 językach, w tym po polsku (Bőthe i wsp., 2023). Wynik powyżej progu oznacza podwyższone ryzyko, a rozpoznanie stawia lekarz po rozmowie z tobą.
Mity o seksoholizmie kobiet
Najczęstsze mity dotyczą tego, kogo problem dotyka i po czym go poznać. Każdy zestawiamy z tym, co pokazują badania.
| Mit | Co pokazują badania |
|---|---|
| „Kobiety nie uzależniają się od seksu” | W badaniu przesiewowym 2325 dorosłych Amerykanów próg przekroczyło 7,0% kobiet i 10,3% mężczyzn, a kobiety stanowiły prawie 41% tej grupy (Dickenson i wsp., 2018) |
| „To kwestia dużego temperamentu” | Duże zainteresowanie seksem bez utraty kontroli, cierpienia i szkód nie jest zaburzeniem (Kraus i wsp., 2018) |
| „Seksoholiczka to kobieta, która ma wielu partnerów” | Liczba partnerów nie jest kryterium. Problem może dotyczyć samej pornografii i masturbacji; w polskim badaniu 674 kobiet to problemowe korzystanie z pornografii najsilniej wiązało się z nasileniem objawów (Kowalewska i wsp., 2022) |
| „Skoro się wstydzę, to jestem uzależniona” | Cierpienie, które wynika wyłącznie z moralnej oceny własnych pragnień, nie wystarcza do rozpoznania (Kraus i wsp., 2018) |
| „Wystarczy silna wola” | Wiele nieudanych prób ograniczenia to jedno z kryteriów rozpoznania. Podstawą leczenia jest psychoterapia (Kraus i wsp., 2018; Briken i wsp., 2024) |
| „Leczenie oznacza koniec z seksem” | Celem leczenia jest kontrola nad zachowaniami i satysfakcjonująca równowaga. Eksperci piszą wprost, że wyrzeczenie się seksualności celem nie jest (Briken i wsp., 2024) |
Skąd bierze się seksoholizm u kobiet?
Seksoholizm nie ma jednej przyczyny. U kobiet badania łączą go między innymi z przemocą seksualną w dzieciństwie, lękowym lub unikającym stylem przywiązania, objawami depresji i lęku oraz z używaniem alkoholu i narkotyków (Kowalewska i wsp., 2020). To związki statystyczne: pokazują, co częściej występuje razem, ale nie mówią, co było pierwsze.
Eksperci zalecają, żeby w leczeniu ustalić, jaką funkcję pełnią te zachowania, także poza seksem. Często są odpowiedzią na przygnębienie, lęk, nudę albo samotność (Briken i wsp., 2024).
Zanim lekarz rozpozna seksoholizm, sprawdza, czy za zmianą zachowań nie stoi epizod manii w chorobie dwubiegunowej, inna choroba, lek albo narkotyk (Kraus i wsp., 2018). Przyczyny, w tym rolę ojca, genów i przemocy, opisujemy szerzej we wpisie Czy brak ojca powoduje seksoholizm?. O tym, jak doświadczenie przemocy splata się z nałogiem, piszemy w tekście Trauma a uzależnienie u kobiet.
Jak leczy się seksoholizm?
Podstawą leczenia seksoholizmu jest psychoterapia, najczęściej poznawczo-behawioralna. Celem jest odzyskanie kontroli nad zachowaniami, a rezygnacji z seksu nikt od ciebie nie wymaga (Briken i wsp., 2024). Stosuje się też terapię akceptacji i zaangażowania (ACT). Terapia może być indywidualna, grupowa albo prowadzona dla pary.
Na pierwszych spotkaniach specjalista zbiera wywiad. Według zaleceń ekspertów medycyny seksualnej (Briken i wsp., 2024) pyta o:
- historię życia seksualnego i obecne objawy,
- choroby i przyjmowane leki, żeby wykluczyć przyczynę neurologiczną albo skutek uboczny leku,
- nastrój, lęk i używanie substancji,
- doświadczenia przemocy, w tym seksualnej,
- związek, w którym jesteś.
W samej terapii poznawczo-behawioralnej pracuje się nad wiedzą o zaburzeniu, motywacją, radzeniem sobie z narastającym popędem, regulowaniem emocji (także przez trening uważności) i zapobieganiem nawrotom (Briken i wsp., 2024).
Kompulsywnym zachowaniom seksualnym często towarzyszą inne zaburzenia. Zależnie od badania zaburzenia lękowe miało 46-96% pacjentów, zaburzenia nastroju 39-81%, a zaburzenia związane z używaniem substancji 46-71% (Briken i wsp., 2024). Dlatego specjalista pyta także o nie. O tym, jak depresja łączy się z nałogiem, piszemy we wpisie Depresja a uzależnienia u kobiet.
Leki są dodatkiem do psychoterapii. Przy umiarkowanym lub dużym nasileniu objawów psychiatra może dołączyć lek z grupy SSRI albo naltrekson. W tym zaburzeniu stosuje się je poza zarejestrowanymi wskazaniami (Briken i wsp., 2024). O lekach decyduje lekarz, który cię bada.
Badań nad skutecznością leczenia jest mało: przegląd systematyczny objął 24 badania, z czego 4 miały grupę kontrolną z losowym przydziałem (Briken i wsp., 2024). Do 2020 roku żadne nie sprawdzało osobno skuteczności leczenia kobiet (Kowalewska i wsp., 2020). Terapia może pomagać, ale nikt nie potrafi dziś podać rzetelnego odsetka wyleczeń, dlatego ostrożnie podchodź do ofert, które go obiecują.
Gdzie szukać pomocy w Polsce?
Zacząć możesz od psychiatry albo psychologa, bo do obu na NFZ nie potrzebujesz skierowania (pacjent.gov.pl). Bezpłatną pomoc oferują też placówki dla osób z uzależnieniami behawioralnymi, a kompulsywne zachowania seksualne są jednym z problemów, którymi się zajmują.
| Gdzie | Co tam dostaniesz | Koszt i formalności |
|---|---|---|
| Psychiatra | Rozpoznanie, wykluczenie innych przyczyn, leczenie depresji lub lęku | Na NFZ bez skierowania |
| Psycholog | Konsultacja i diagnoza psychologiczna | Na NFZ bez skierowania |
| Placówki pomocy w uzależnieniach behawioralnych (baza KCPU) | Konsultacje psychologiczne i psychiatryczne, terapia indywidualna i grupowa; zakres zależy od placówki | W wielu placówkach wszystkie formy pomocy są bezpłatne |
| Telefon zaufania 801 889 880 | Rozmowa o problemie i o tym, gdzie szukać pomocy | Codziennie 17:00-22:00, koszt połączenia według cennika operatora |
| Wspólnoty 12 kroków: SA i SLAA | Mityngi stacjonarne, w SA także telefoniczne, w SLAA także online | SA utrzymuje się z dobrowolnych datków, obowiązkowych opłat nie ma |
Placówkę w swojej okolicy znajdziesz w bazie na stronie uzaleznieniabehawioralne.pl, prowadzonej na zlecenie Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom. Bazę można przeszukać według rodzaju problemu (jest tam pozycja „kompulsywne zachowania seksualne”) i województwa.
Wspólnoty samopomocowe działają według programu 12 kroków przejętego od Anonimowych Alkoholików. Anonimowi Seksoholicy (SA) podają dwa numery kontaktowe i pod jednym z nich odbiera kobieta. Anonimowi Uzależnieni od Seksu i Miłości (SLAA) mają mityngi w wielu miastach oraz online, na Discordzie i w Teams. Mityng daje wsparcie osób z podobnym doświadczeniem, ale nie zastępuje diagnozy u lekarza. SA za swój cel uznaje „seksualną trzeźwość”, a eksperci medycyny seksualnej nie stawiają abstynencji jako celu leczenia (Briken i wsp., 2024), więc przed pierwszym spotkaniem przeczytaj, jak wybrana grupa rozumie zdrowienie.
Nasz ośrodek jest prywatny i przyjmuje wyłącznie kobiety. Prowadzimy stacjonarną terapię uzależnień od alkoholu, leków i narkotyków. Jeśli kompulsywne zachowania seksualne idą u ciebie w parze z którymś z tych uzależnień, każdy z podstawowych programów (2, 4 i 6 tygodni) zaczyna się od diagnozy, którą stawia lekarz psychiatra, oraz od diagnozy psychologicznej podłoża problemów i przeżytych traum. W ośrodku zwracamy się do siebie po imieniu i personel zna pacjentki wyłącznie z imienia. O seksoholizmie kobiet i roli terapii mówiliśmy też w artykule Newsweek Polska.
Jeśli problem dotyczy tylko zachowań seksualnych, możesz umówić konsultację z terapeutą lub psychologiem (50 minut, 240 zł) albo zapytać o dochodzącą grupę terapeutyczną dla kobiet „Odnaleźć Siebie”, w której pracuje się nad granicami, poczuciem własnej wartości i budowaniem bezpiecznych więzi. Zadzwoń do nas i powiedz, z czym się zmagasz, a odpowiemy na twoje pytania. Różnice między leczeniem publicznym a prywatnym zebraliśmy we wpisie NFZ czy prywatnie.
Kiedy potrzebna jest pilna pomoc
Myśli o odebraniu sobie życia albo o samookaleczeniu wymagają pomocy od razu, bez czekania na termin terapii. Depresja często towarzyszy kompulsywnym zachowaniom seksualnym, dlatego zapisz te numery:
- Centrum Wsparcia: 800 70 2222 (całą dobę, bezpłatnie; można też napisać na czacie ze specjalistą),
- telefon zaufania dla dorosłych: 116 123,
- w bezpośrednim zagrożeniu życia: 112.
Najczęściej zadawane pytania
Jakie są objawy seksoholizmu u kobiet?
Po czym poznać, że kobieta jest uzależniona od seksu?
Czy seksoholizm u kobiet to to samo co nimfomania?
Czym różni się seksoholizm od wysokiego libido?
Czy jest test na seksoholizm?
Jak wyleczyć seksoholizm?
Gdzie leczyć seksoholizm w Polsce i czy można na NFZ?
Czy są grupy wsparcia dla seksoholików online?
Czy leczenie oznacza rezygnację z seksu?
Czy wasz ośrodek leczy seksoholizm?
Źródła
- World Psychiatry (Kraus i wsp.). Compulsive sexual behaviour disorder in the ICD-11, 2018.
- Neuropsychiatric Disease and Treatment (Kowalewska i wsp.). Spotlight on Compulsive Sexual Behavior Disorder: A Systematic Review of Research on Women, 2020.
- Sexual Medicine (Kowalewska i wsp.). Predictors of Compulsive Sexual Behavior Among Treatment-Seeking Women, 2022.
- JAMA Network Open (Dickenson i wsp.). Prevalence of Distress Associated With Difficulty Controlling Sexual Urges, Feelings, and Behaviors in the United States, 2018.
- Journal of Behavioral Addictions (Bőthe i wsp.). Compulsive sexual behavior disorder in 42 countries: Insights from the International Sex Survey and introduction of standardized assessment tools, 2023.
- Sexual Medicine Reviews (Briken i wsp.). Assessment and treatment of compulsive sexual behavior disorder: a sexual medicine perspective, 2024.
- Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom, Fundacja Praesterno. Informator o placówkach udzielających pomocy w zakresie uzależnień behawioralnych, IV edycja, 2023.
- pacjent.gov.pl, Ministerstwo Zdrowia i NFZ. Kto i kiedy nie potrzebuje skierowania.
Powiązane artykuły

Seksoholizm ·
Czy brak ojca powoduje seksoholizm? Przyczyny według badań

Seksoholizm ·
Jak kończy seksoholik? Skutki uzależnienia od seksu

Hazard ·

