Przejdź do treści
Centrum Terapii Kobiet Logo
Terapia uzależnienia od hazardu u kobiet

Uzależnienia behawioralne a narkomania: różnice w leczeniu

Zaktualizowano Hazard
mgr Gabriela FligPsycholog, Psychotraumatolog. Terapeuta uzależnień i współuzależnieńWeryfikacja merytoryczna: mgr Agnieszka Siejko-Kural

Uzależnienie od zachowania, na przykład od hazardu, i uzależnienie od narkotyków mają ten sam rdzeń: słabnie kontrola, zachowanie albo substancja wypiera inne sprawy, a człowiek nie przestaje mimo szkód. Różni je leczenie: przy narkotykach zaczyna się od odstawienia substancji, często pod opieką lekarza, a celem jest pełna abstynencja. Przy uzależnieniu od zachowania detoksu nie ma, a cel terapii zależy od tego, czy bez danego zachowania da się żyć. Z hazardu rezygnuje się całkowicie, z jedzenia czy zakupów nie można. W obu przypadkach podstawą jest psychoterapia i grupa.

Niżej porównujemy oba rodzaje uzależnień punkt po punkcie: objawy, cel terapii, detoks i leki oraz ryzyko dla życia. Piszemy też, co robić, gdy oba problemy występują razem, i gdzie w Polsce szukać pomocy.

Czym są uzależnienia behawioralne?

Uzależnienie behawioralne, nazywane też uzależnieniem od czynności albo od zachowań, to utrata kontroli nad powtarzanym zachowaniem, które daje nagrodę, bez przyjmowania substancji psychoaktywnej. W klasyfikacji chorób WHO (ICD-11) takie zaburzenia mają osobną grupę: zaburzenia spowodowane zachowaniami nałogowymi. Z nazwy są w niej dwa rozpoznania: zaburzenie uprawiania hazardu (6C50) i zaburzenie grania w gry (6C51). Na inne zachowania grupa ma tylko ogólną kategorię „inne określone”.

WHO opisuje te zaburzenia przez trzy cechy: osłabioną kontrolę, rosnące pierwszeństwo zachowania przed innymi zajęciami oraz kontynuowanie albo nasilanie go mimo negatywnych skutków. Wzorzec musi być na tyle nasilony, żeby wyraźnie szkodził życiu rodzinnemu, towarzyskiemu, nauce albo pracy, i zwykle trwać co najmniej 12 miesięcy. Samo to, że ktoś dużo gra albo często kupuje, do rozpoznania nie wystarcza.

Potocznie uzależnieniami behawioralnymi nazywa się też kompulsywne kupowanie, seksoholizm, pracoholizm czy nadużywanie telefonu. Mogą przebiegać podobnie, ale w tej grupie ICD-11 nie mają własnych nazw. Nie ma w niej również anoreksji ani bulimii, które WHO opisuje jako zaburzenia odżywiania. Pełniejszą listę tego, od czego można się uzależnić, znajdziesz w tekście Czym jest uzależnienie?.

Co łączy uzależnienie od zachowań i od narkotyków?

Łączy je przebieg, objawy i częściowo te same mechanizmy w mózgu. Przegląd badań opublikowany w 2010 roku w „The American Journal of Drug and Alcohol Abuse” zestawił oba rodzaje uzależnień i znalazł podobieństwa w przebiegu choroby, objawach, tolerancji, współwystępowaniu, genetyce i odpowiedzi na leczenie. Oba zwykle zaczynają się w wieku nastoletnim albo u młodych dorosłych i mają przewlekły przebieg z nawrotami. Z czasem zmienia się też ich funkcja: na początku dają przyjemność, później głównie ulgę od napięcia i przygnębienia.

Opracowanie własne na podstawie: Grant i wsp. (2010).
ObjawPrzy narkotykachPrzy uzależnieniu od zachowania
Głód i przymusSilna potrzeba zażycia, którą trudno odsunąćNarastające napięcie przed grą, zakupami czy innym zachowaniem, a w trakcie przyjemność albo ulga
TolerancjaDo tego samego efektu potrzeba większej dawkiDo tego samego efektu potrzeba silniejszego bodźca, na przykład wyższych stawek albo dłuższego grania
Objawy po przerwaniuZespół abstynencyjny, przy niektórych substancjach groźny dla zdrowiaPrzygnębienie i złe samopoczucie. Nie opisano groźnych dla zdrowia objawów fizycznych
PrzebiegPrzewlekły, z nawrotamiPrzewlekły, z nawrotami
MózgUkład nagrody, w tym szlak dopaminowy od brzusznego pola nakrywki do jądra półleżącegoTen sam układ nagrody. U osób uzależnionych od gier bodźce związane z grą pobudzają te same obszary, które u osób uzależnionych od narkotyków reagują na narkotyk

Oba rodzaje uzależnień często występują u jednej osoby. Według tego samego przeglądu zaburzenia związane z używaniem substancji miało w ciągu życia od 35% do 63% osób z patologicznym hazardem, od 21% do 46% osób z kompulsywnym kupowaniem i 64% osób z kompulsywnymi zachowaniami seksualnymi.

Przegląd opisuje też zjawisko ważne dla kobiet. Kobiety zwykle później zaczynają grać czy sięgać po substancję, ale szybciej przechodzą od pierwszego kontaktu do uzależnienia. Badacze nazywają to efektem teleskopowym. Jak wygląda to w praktyce, piszemy w tekstach o uzależnieniu od narkotyków u kobiet i o uzależnieniu od hazardu u kobiet.

Leczenie uzależnień behawioralnych a leczenie narkomanii: porównanie

Rdzeń leczenia jest wspólny: psychoterapia, najczęściej poznawczo-behawioralna, grupy wsparcia i praca nad zapobieganiem nawrotom. Terapie stosowane przy uzależnieniach od substancji z powodzeniem stosuje się też przy hazardzie, kompulsywnym kupowaniu i kompulsywnych zachowaniach seksualnych. Różni się początek leczenia, cel, rola leków i to, co trzeba kontrolować w trakcie.

Źródła: NIDA (2018), NICE (2025), Grant i wsp. (2010).
Uzależnienie od narkotykówUzależnienie od zachowania (na przykładzie hazardu)
Pierwszy etapOdstawienie substancji, przy wielu środkach pod opieką lekarza (detoks)Bez detoksu. Na początek ocena ryzyka, w tym myśli samobójczych i długów, oraz odcięcie dostępu do gry
CelZaprzestanie brania narkotykówPrzy hazardzie zwykle pełna abstynencja. Przy jedzeniu, zakupach czy internecie odzyskanie kontroli
LekiPrzy opioidach metadon, buprenorfina albo naltrekson, najlepiej razem z terapiąNaltrekson, ale poza rejestracją i dopiero wtedy, gdy psychoterapia nie pomogła
PsychoterapiaTerapie behawioralne: indywidualna, grupowa i rodzinnaTerapia poznawczo-behawioralna, najlepiej w grupie: zwykle 8-10 spotkań grupowych albo 6-8 indywidualnych
Grupy wsparciaGrupy terapeutyczne i wspólnoty 12 kroków, na przykład Anonimowi NarkomaniAnonimowi Hazardziści i inne grupy wsparcia osób z tym samym problemem
Kontrola w trakcieStałe monitorowanie, czy pacjentka nie bierzeBlokady stron i aplikacji, samowykluczenie z kasyn, bliska osoba przejmuje kontrolę nad pieniędzmi
CzasZwykle co najmniej 3 miesiące, często kilka etapów leczeniaKurs terapii, a po nim zapobieganie nawrotom i dalsze wsparcie

Dane o czasie leczenia narkomanii pochodzą z zasad amerykańskiego instytutu NIDA: większość osób uzależnionych potrzebuje co najmniej trzech miesięcy leczenia, żeby wyraźnie ograniczyć albo przerwać branie, a najlepsze wyniki daje leczenie dłuższe. Zalecenia dla hazardu pochodzą z brytyjskich wytycznych NICE z 2025 roku. To, jak wygląda terapia poszczególnych uzależnień behawioralnych, czyli hazardu, zakupoholizmu i seksoholizmu, opisujemy w tekście Hazard, zakupy i inne: leczenie uzależnień behawioralnych.

Abstynencja czy kontrola: jaki cel ma terapia?

Przy narkotykach celem jest całkowite zaprzestanie używania substancji psychoaktywnych. Przy uzależnieniu od zachowania cel zależy od tego, czy bez tego zachowania da się normalnie żyć.

Hazard da się usunąć z życia. NICE zaleca, żeby cel leczenia ustalić razem z pacjentką, i zaznacza, że zwykle jest nim abstynencja. Obok niej liczą się cele, które pacjentka sama uznaje za ważne: wyjście z długów, naprawa relacji, mniej lęku.

Z jedzenia, zakupów czy internetu zrezygnować się nie da. Tu terapia uczy rozpoznawać wzorce i sytuacje, które uruchamiają przymus, oraz omijać je albo radzić sobie z nimi inaczej. W praktyce oznacza to konkretne granice ustalone z terapeutą: czego unikasz całkowicie, a co robisz tylko w określonych warunkach. Przy kompulsywnym kupowaniu może to być rezygnacja z zakupów przez internet przy zachowaniu zwykłych zakupów spożywczych.

Przy narkotykach takiego wyboru nie ma. Wyjątkiem są leki przy uzależnieniu od opioidów, na przykład metadon albo buprenorfina: przepisuje je lekarz, a pacjentka przyjmuje je pod jego kontrolą jako część leczenia, najlepiej razem z terapią.

Czy przy uzależnieniu behawioralnym potrzebny jest detoks?

Nie. Nie ma substancji, którą trzeba usunąć z organizmu, a stan po przerwaniu gry czy zakupów bywa przykry, ale nie opisano przy nim groźnych dla zdrowia objawów fizycznych. Detoks jest potrzebny tylko wtedy, gdy obok zachowania jest uzależnienie od substancji, na przykład od alkoholu albo leków.

Przy narkotykach odtrucie bywa konieczne, bo objawy odstawienia części substancji wymagają opieki lekarza. NIDA podaje jednak, że detoks jest tylko pierwszym etapem leczenia i sam niewiele zmienia na dłuższą metę. Po nim potrzebna jest terapia.

W naszym cenniku słowo „detoks” ma inne znaczenie. Dwutygodniowy detoks psychologiczno-terapeutyczny to wstęp do terapii: diagnoza, psychoedukacja i plan na czas po wyjściu z ośrodka, a nie odtrucie organizmu. Warunkiem rozpoczęcia terapii u nas jest przebyta detoksykacja (co najmniej 7 dni) albo tydzień abstynencji przed przyjazdem. Program dla kobiet uzależnionych od leków lub narkotyków jest przeznaczony dla pacjentek po detoksie. Obejmuje obniżanie albo odstawianie leków pod kontrolą, terapię indywidualną i grupową oraz pomoc w wyborze ośrodka leczenia długoterminowego. Opis znajdziesz na stronie terapia narkomanii dla kobiet.

Leki odgrywają przy uzależnieniach behawioralnych mniejszą rolę. Przegląd z 2010 roku odnotowuje, że żaden lek nie ma w USA rejestracji do ich leczenia, choć naltrekson okazał się skuteczny w badaniach kontrolowanych przy hazardzie. NICE zaleca rozważyć go dopiero wtedy, gdy psychoterapia nie przyniosła efektu albo nawroty się powtarzają, i zaznacza, że w tym wskazaniu jest to użycie poza rejestracją. Równolegle leczy się choroby towarzyszące, na przykład depresję, o czym piszemy w tekście Depresja a uzależnienia u kobiet.

Czy uzależnienia behawioralne są mniej groźne?

Nie grożą przedawkowaniem ani niebezpiecznym zespołem abstynencyjnym, ale hazard wyraźnie zwiększa ryzyko samobójstwa. W norweskim badaniu objęto wszystkich pacjentów leczonych z powodu zaburzenia hazardowego w latach 2008-2021, czyli 6899 osób. Samobójstwo było wśród nich najczęstszą przyczyną śmierci (37 ze 148 zgonów, 25%). Ryzyko samobójstwa było ponad pięć razy wyższe niż w populacji ogólnej (Kristensen i wsp., 2025). U kobiet wskaźnik przekroczył siedem, ale opiera się tylko na pięciu samobójstwach wśród pacjentek, więc jest mało precyzyjny.

To samo badanie pozwala porównać hazard z uzależnieniami od substancji. Ryzyko samobójstwa przy hazardzie było podobne jak przy depresji, zaburzeniach lękowych i zaburzeniach osobowości, ale niższe niż u osób z zaburzeniami związanymi z używaniem substancji i z uzależnieniem od alkoholu.

Siedem kobiet z uzależnieniem od hazardu, z którymi rozmawiali szwedzcy badacze, łączyło myśli samobójcze ze wstydem z powodu długów i kłamstw, z poczuciem, że życie wymknęło się spod kontroli, i z lękiem przed oceną innych (Karlsson i wsp., 2023). NICE zwraca uwagę, że ryzyko może być największe tuż po epizodzie gry, a nawrót po okresie poprawy bywa tak bolesny, że może prowadzić do samookaleczenia albo samobójstwa.

Jeśli masz myśli samobójcze, zadzwoń pod 112 albo pod bezpłatny numer 116 123, to telefon zaufania dla dorosłych w kryzysie emocjonalnym.

Gdy hazard albo zakupy idą w parze z narkotykami

Wtedy leczy się oba problemy, a kolejność zależy od nasilenia każdego z nich. NIDA zaleca, żeby osobę zgłaszającą się z jednym zaburzeniem zbadać pod kątem pozostałych i leczyć wszystkie. NICE opisuje trzy sytuacje: problem towarzyszący bywa skutkiem hazardu i może minąć albo złagodnieć wraz z jego leczeniem, bywa problemem wcześniejszym, który trzeba leczyć równolegle, albo jest tak nasilony, że trzeba zacząć od niego. Jako przykład tej ostatniej sytuacji NICE podaje ciężkie uzależnienie od alkoholu lub innych substancji.

Dlatego powiedz terapeucie o obu problemach, także o tym, który wydaje ci się mniejszy. W naszych programach diagnozę uzależnienia stawia lekarz psychiatra, a psycholog ocenia podłoże problemów i przeżyte traumy. Zasady pobytu dotyczą też zachowań: do ośrodka nie przywozi się gier hazardowych ani kart do gry, a z telefonu korzysta się tylko w wyznaczonym czasie wolnym.

Bliscy mogą pomóc, jeśli pacjentka się na to zgadza. NICE zaleca włączanie partnera lub członka rodziny w leczenie hazardu i wymienia wśród praktycznych sposobów przejęcie przez bliską osobę kontroli nad finansami.

Gdzie szukać pomocy?

Przy hazardzie, zakupach, grach czy internecie możesz zadzwonić pod numer 801 889 880. To Telefon Zaufania „Uzależnienia behawioralne”, czynny codziennie od 17 do 22, a koszt połączenia zależy od taryfy operatora. Przy narkotykach, alkoholu i lekach działa bezpłatny Ogólnopolski Telefon Zaufania „Uzależnienia” pod numerem 800 199 990, codziennie od 16 do 21. Oba numery podaje Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom, które na swojej stronie prowadzi też mapę placówek. Czym różni się leczenie w publicznej poradni od prywatnego ośrodka, opisujemy w tekście Leczenie uzależnień na NFZ czy prywatnie.

Znaczenie ma też skład grupy. W szwedzkim badaniu część kobiet uzależnionych od hazardu była jedyną kobietą w grupie terapeutycznej i czuła się z niej wykluczona. NICE wymienia grupy tylko dla kobiet jako jeden ze sposobów, żeby łatwiej było zacząć leczenie.

Centrum Terapii Kobiet to prywatny ośrodek stacjonarny, do którego przyjmujemy wyłącznie kobiety. Leczymy uzależnienie od alkoholu, leków i narkotyków oraz prowadzimy terapię dla bliskich osób uzależnionych. Depresję, anoreksję i bulimię leczymy w tych samych programach, gdy idą w parze z uzależnieniem. Program lekowo-narkotykowy trwa od sześciu tygodni i obejmuje co najmniej 260 godzin terapii. Jeśli oprócz substancji masz problem z grą, kupowaniem albo jedzeniem, powiedz o tym w pierwszej rozmowie. Jeśli chcesz porozmawiać o sobie albo o bliskiej kobiecie, zadzwoń albo napisz do nas.

Najczęściej zadawane pytania

Czym różni się uzależnienie behawioralne od uzależnienia od substancji?
Przedmiotem uzależnienia behawioralnego jest zachowanie, na przykład hazard, a nie substancja. Objawy są podobne: utrata kontroli, pierwszeństwo przed innymi sprawami i kontynuowanie mimo szkód. Różnice dotyczą leczenia: przy zachowaniu nie ma detoksu ani groźnego zespołu abstynencyjnego, a cel terapii zależy od tego, czy bez zachowania da się żyć.
Jakie są przykłady uzależnień behawioralnych?
Klasyfikacja WHO (ICD-11) wymienia z nazwy dwa: zaburzenie uprawiania hazardu i zaburzenie grania w gry. Potocznie do uzależnień behawioralnych zalicza się też kompulsywne kupowanie, seksoholizm, pracoholizm i nadużywanie telefonu. Mogą przebiegać podobnie, ale nie mają w tej grupie własnych nazw. Czym jest uzależnienie? Definicja, objawy i rodzaje
Po czym poznać uzależnienie behawioralne?
WHO opisuje trzy cechy: osłabioną kontrolę nad zachowaniem, rosnące pierwszeństwo zachowania przed innymi zajęciami oraz kontynuowanie go mimo negatywnych skutków. Wzorzec musi wyraźnie szkodzić życiu rodzinnemu, towarzyskiemu albo zawodowemu i zwykle trwać co najmniej 12 miesięcy.
Czy przy uzależnieniu behawioralnym potrzebny jest detoks?
Nie, bo nie ma substancji, którą trzeba usunąć z organizmu, a po przerwaniu zachowania nie opisano groźnych dla zdrowia objawów fizycznych. Detoks jest potrzebny tylko wtedy, gdy obok zachowania jest uzależnienie od alkoholu, leków albo narkotyków. Przy narkotykach detoks jest pierwszym etapem, po którym potrzebna jest terapia.
Czy leczenie uzależnienia behawioralnego wymaga całkowitej abstynencji?
To zależy od zachowania. Przy hazardzie celem jest zwykle pełna abstynencja. Z jedzenia, zakupów czy internetu zrezygnować się nie da, więc terapia uczy rozpoznawać sytuacje uruchamiające przymus i ustalać konkretne granice. Przy narkotykach celem jest zaprzestanie brania.
Czy są leki na uzależnienie od hazardu?
Naltrekson nie ma rejestracji w tym wskazaniu, ale brytyjskie wytyczne NICE z 2025 roku zalecają rozważyć go poza rejestracją, gdy psychoterapia nie przyniosła efektu albo nawroty się powtarzają. Lek włącza specjalista, najlepiej razem z dalszą terapią. Podstawą leczenia pozostaje terapia poznawczo-behawioralna.
Czy uzależnienia behawioralne są mniej groźne niż narkomania?
Nie grożą przedawkowaniem, ale hazard wyraźnie zwiększa ryzyko samobójstwa. W norweskim badaniu pacjentów z zaburzeniem hazardowym ryzyko było ponad pięć razy wyższe niż w populacji ogólnej. Było jednak niższe niż u osób uzależnionych od substancji i alkoholu. Przy myślach samobójczych dzwoń pod 112 albo 116 123.
Gdzie szukać pomocy przy uzależnieniu behawioralnym?
Możesz zadzwonić pod 801 889 880, to Telefon Zaufania Uzależnienia behawioralne, czynny codziennie od 17 do 22. Przy narkotykach, alkoholu i lekach działa bezpłatny numer 800 199 990, codziennie od 16 do 21. Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom prowadzi też mapę placówek leczenia. Leczenie uzależnień na NFZ czy prywatnie

Źródła

  1. WHO. Alcohol, Drugs and Addictive Behaviours: Terminology and classifications (ICD-11: Disorders due to addictive behaviours, 6C50 Gambling disorder, 6C51 Gaming disorder).
  2. WHO. Addictive behaviours: Gaming disorder (pytania i odpowiedzi), 2020.
  3. The American Journal of Drug and Alcohol Abuse. Introduction to behavioral addictions (Grant, Potenza, Weinstein, Gorelick), 2010.
  4. NIDA. Principles of Drug Addiction Treatment: A Research-Based Guide (Third Edition), 2018.
  5. NICE. Gambling-related harms: identification, assessment and management (NG248), 2025.
  6. The Lancet Regional Health: Europe. Association between gambling disorder and suicide mortality: a comparative cohort study using Norwegian health registry data (Kristensen i wsp.), 2025.
  7. Journal of Behavioral Addictions. Personal experiences of suicidality in women with gambling disorder: a qualitative interview study (Karlsson, Håkansson, Hansson), 2023.
  8. Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom. Telefony zaufania: Ogólnopolski Telefon Zaufania Uzależnienia i Telefon Zaufania uzależnienia behawioralne.

Chętnie odpowiemy na wszystkie Wasze pytania