Czym jest uzależnienie?

Ośrodki terapii uzależnień przyjmują osoby zmagające się z bardzo różnymi nałogami — zarówno uzależnieniami od substancji, jak i behawioralnymi. Kobieca narkomania, alkoholizm czy uzależnienie od zakupów mają jednak wspólny mianownik: samo uzależnienie.

Nie liczy się to, czy pijesz wódkę, czy wino — alkoholizm to alkoholizm. Tak samo uzależnienie to uzależnienie.

Definicja uzależnienia

Uzależnienie to nabyty stan zaburzenia zdrowia psychicznego, cechujący się przymusem:

• wykonywania jakiejś czynności — to nałogi behawioralne, na przykład zakupoholizm czy hazard,
• zażywania określonej substancji psychoaktywnej — czyli narkomania, alkoholizm lub lekomania.

Przymus ten może mieć formę okresową lub stałą.

Kiedy przyjemność staje się nałogiem?

Nie wszystko, co sprawia nam przyjemność, jest uzależnieniem. Kryterium granicznym jest to, czy utraciliśmy kontrolę nad tym, co robimy.

Można więc pić wino do kolacji tak długo, dopóki nie regulujemy nim swoich emocji i dopóki jesteśmy w stanie w danym momencie powiedzieć sobie stop. Problem zaczyna się wtedy, gdy to „stop” przestaje działać.

Od czego można się uzależnić?

Najbardziej rozpowszechnione nałogi to oczywiście alkoholizm i narkomania. Uzależniają również inne substancje: nikotyna, leki nasenne i uspokajające, benzodiazepiny czy sterydy.

Uzależnić można się jednak także od samych zachowań — i lista uzależnień behawioralnych jest dłuższa, niż się powszechnie sądzi:

• kupowanie i wydawanie pieniędzy,
• gry, zakłady i hazard, także online,
• praca,
• jedzenie oraz kontrolowanie jedzenia,
• korzystanie z telefonu i mediów społecznościowych,
• kompulsywne zachowania seksualne,
• opalanie się, zabiegi upiększające czy operacje plastyczne.

Wspólny mianownik jest zawsze ten sam: przymus, utrata kontroli i kontynuowanie mimo szkód — a nie sama treść zachowania.

Uzależnienie fizjologiczne a psychiczne

Nałogi dzielą się na uzależnienia psychiczne i fizjologiczne. Poniższa tabela pokazuje, czym się różnią:

Przy uzależnieniu fizjologicznym niedostarczenie substancji skutkuje wystąpieniem zespołu abstynencyjnego — dlatego konieczna jest detoksykacja, czyli odtrucie.

Z kolei leczenie uzależnień psychicznych zależy przede wszystkim od motywacji osoby uzależnionej. Często chora podejmuje decyzję o rezygnacji ze środka lub zachowania, ale nie potrafi jej zrealizować.

Mechanizmy obronne w nałogu

Za tą niemocą stoi skomplikowany system mechanizmów obronnych, takich jak wyparcie czy tłumienie. Szczególnie interesujące są moralne mechanizmy obronne:

• racjonalizacja — tłumaczenie, że alkohol służy na przykład wenie twórczej,
• eufemizmy — nazywanie czynu nałogowego bardziej elegancką nazwą,
• porównanie — zestawianie własnego picia z „jeszcze gorszymi” przypadkami innych osób.

To właśnie te mechanizmy sprawiają, że osoba uzależniona szczerze wierzy, że panuje nad sytuacją. Szerzej opisujemy je we wpisie o samooszukiwaniu się w nałogu.

Jakie są objawy uzależnienia?

Po czym poznać, że jest się uzależnioną? Oto siedem głównych objawów:

1. Twoje zachowanie staje się nawykowe.
2. Sięgasz po alkohol, narkotyki, zakupy czy gry regularnie i często.
3. Twój kontakt z nałogiem ma charakter kompulsywny — sięgasz po niego w sposób niekontrolowany, zwłaszcza gdy jesteś smutna lub samotna.
4. Trudno jest ci zaprzestać picia albo kupowania.
5. Po odstawieniu dopada cię zespół abstynencyjny, na przykład drażliwość czy drżenie mięśni.
6. Czujesz wewnętrzny przymus, aby zażyć substancję lub wykonać daną czynność.
7. Nałóg zabiera ci znaczną część czasu i trudno jest ci to ograniczyć.

Jeśli rozpoznajesz u siebie kilka z tych punktów, warto porozmawiać ze specjalistą. Poznaj naszą terapię uzależnień albo po prostu skontaktuj się z nami — pierwszym krokiem jest zwykle jedna rozmowa.