Terapia w grupie kobiecej czy mieszanej: co wybrać?

Grupa kobieca i grupa mieszana dają w badaniach zbliżone efekty, jeśli liczyć, o ile spada picie i branie. Różnią się tym, o czym da się w nich mówić. Kobiety z grup kobiecych częściej opisują poczucie bezpieczeństwa, bliskość i szczerość, a w grupach mieszanych częściej pilnują tego, jak wypadają. Jeśli przy mężczyznach nie powiesz o wstydzie, o dzieciach, o seksualności albo o przemocy, wybierz grupę kobiecą. Jeśli skład grupy nie robi ci różnicy, dobra grupa mieszana też pomoże.

Niżej zebraliśmy, co pokazują badania, co zmienia obecność mężczyzn, kiedy grupa mieszana ma przewagę i gdzie szukać grupy tylko dla kobiet. Samą terapię grupową, jej zasady i przebieg sesji opisujemy we wpisie Terapia grupowa: jak wygląda i dlaczego nie jesteś sama.

Która grupa jest skuteczniejsza: kobieca czy mieszana?

Żadna nie wygrywa wyraźnie, jeśli patrzeć na samo ograniczenie picia i brania. W badaniu Women's Recovery Group (Greenfield i wsp., 2014) 100 kobiet trafiło w drodze losowania do grupy kobiecej albo mieszanej. W obu grupach liczba dni z używaniem substancji spadła podobnie, w trakcie trzech miesięcy terapii i pół roku po niej.

Tam, gdzie program kobiecy wypadał lepiej, zwykle był też szerszy niż leczenie, z którym go porównywano. Dlatego autorzy przeglądów piszą ostrożnie: programy tylko dla kobiet nie muszą być skuteczniejsze, ale lepiej wypadają te, które zajmują się problemami częstszymi u kobiet (przeglądy Greenfield i wsp., 2007, oraz McHugh i wsp., 2018).

Inaczej jest z samopoczuciem w grupie. Kobiety w programach kobiecych są z leczenia bardziej zadowolone, czują się w nim swobodniej i bezpieczniej (przegląd McHugh i wsp., 2018). O tym, skąd ta różnica, mówią same uczestniczki badań.

Dlaczego w grupie kobiecej łatwiej mówić szczerze?

W grupie kobiecej mniej ryzykujesz wizerunkiem, więc łatwiej powiedzieć prawdę. W wywiadach z 28 uczestniczkami badania Women's Recovery Group (Greenfield i wsp., 2013) kobiety z grupy kobiecej częściej mówiły, że czują się bezpiecznie, mogą pokazać wszystkie strony siebie i doświadczają bliskości, empatii oraz szczerości. Kobiety z grupy mieszanej opisywały ostrożność, poczucie bycia ocenianymi i pilnowanie tego, jak się prezentują. W grupie mieszanej było ich tylko sześć, więc traktuj to jako głosy, a nie statystykę.

Różnicę słychać nawet w samych sesjach. Badacze przeanalizowali nagrania grup z badania głównego z 2014 roku: w grupach kobiecych padało o 66% więcej zdań budujących więź. Częściej padały zwłaszcza słowa wsparcia, dzielenie się podobnym doświadczeniem i podpowiedzi, jak sobie radzić (Sugarman i wsp., 2016).

Uczestniczki grupy kobiecej rozmawiały też o sprawach typowo kobiecych: o tym, że to one opiekują się wszystkimi wokół, o tym, jak ich ciało inaczej znosi alkohol, o piciu w samotności i w domu, o tym, że po alkoholu łatwiej o wykorzystanie seksualne. Jedna z kobiet z grupy mieszanej powiedziała badaczom, że bez mężczyzn rozmawiano by o menopauzie i hormonach, a tak te sprawy nie padły.

Za ostrożnością stoi często wstyd. Kobiety z problemem alkoholowym częściej niż mężczyźni wymieniają piętno jako przeszkodę w podjęciu leczenia, choć nie wszystkie badania to potwierdzają (McHugh i wsp., 2018). O wstydzie związanym z macierzyństwem piszemy we wpisie „Jestem złą mamą, bo piję”. Jak picie bywa ukryte za porządkiem w domu, pokazuje krótkie nagranie z naszego profilu.

Co zmienia obecność mężczyzn w grupie?

Kobieta jest w niej zwykle w mniejszości. Na polskich całodobowych oddziałach terapii uzależnienia od alkoholu kobiety stanowią około 17% pacjentów (Instytut Psychiatrii i Neurologii na zlecenie KCPU, 2024). Na jedną pacjentkę przypada tam mniej więcej pięciu pacjentów.

Kobiety z grupy mieszanej w badaniu z 2013 roku opisywały kilka rzeczy:

• czuły się skrępowane i oceniane, musiały uważać, co i jak mówią;
• w grupie brakowało im empatii, a część czuła napięcie seksualne;
• niektóre nie poruszały spraw ważnych dla kobiet, bo spodziewały się, że mężczyźni je zbagatelizują;
• to one rozkręcały rozmowę i zachęcały milczących mężczyzn do mówienia;
• jedna z nich wprost mówiła, że czuje się w grupie w mniejszości.

Czwarty punkt łatwo przeoczyć. Kobieta, która pilnuje, żeby wszyscy się odezwali, wygląda na zaangażowaną w terapię. Jej uwaga idzie jednak wtedy do innych, a jej własne picie może zostać w cieniu.

Starsze badania opisują też rzeczy poważniejsze. W australijskim badaniu kobiet, które leczyły się z powodu uzależnienia, 11% mówiło, że w programach mieszanych czuło się nieswojo lub niebezpiecznie, a 6% czuło się tam nękanych albo zdominowanych. Jednocześnie 42% nie miało w tej sprawie wyraźnego zdania (Swift i Copeland, 1996, za przeglądem Greenfield i wsp., 2007).

Trauma i przemoc: kiedy grupa kobieca jest lepszym początkiem?

Jeśli doświadczyłaś przemocy, zwłaszcza ze strony mężczyzny, zacznij od grupy kobiecej, o ile masz taką możliwość. Kobiety z uzależnieniem częściej niż mężczyźni opisują traumatyczne zdarzenie i początek objawów stresu pourazowego jeszcze przed rozwinięciem się uzależnienia. Częściej też sięgają po substancje, żeby złagodzić przykre emocje (McHugh i wsp., 2018).

Gdy picie służyło tłumieniu skutków przemocy, praca nad samą abstynencją zostawia przyczynę bez zmian. Żeby o tej przyczynie powiedzieć, trzeba czuć się bezpiecznie, a w wywiadach z 2013 roku kobiety z grupy kobiecej częściej niż z mieszanej mówiły właśnie o poczuciu bezpieczeństwa. Dlaczego samo odstawienie nie wystarcza, wyjaśniamy we wpisie Trauma a uzależnienie u kobiet.

Nie musisz opowiadać o przemocy na pierwszej grupie. Najtrudniejsze sprawy możesz najpierw omówić na sesji indywidualnej i razem z terapeutką zdecydować, kiedy i jak wnieść je na grupę. W naszym ośrodku programy dwu-, cztero- i sześciotygodniowe zaczynają się od diagnozy, w tym psychologicznej diagnozy podłoża problemów i przeżytych traum, a w zespole pracuje psychotraumatolog.

Co przemawia za grupą mieszaną?

Grupa mieszana pomaga ograniczyć picie i branie mniej więcej tak samo jak kobieca, co pokazało badanie z 2014 roku. Kobiety z grupy mieszanej ceniły w niej możliwość poznania doświadczeń mężczyzn. Jedna z uczestniczek, która znała oba rodzaje grup, mówiła, że w kobiecej rozmowa schodzi głębiej, ale mieszana bardziej rozlicza, a grupa kobieca bywa tak wspierająca, że brakuje w niej konfrontacji (Greenfield i wsp., 2013).

W publicznym lecznictwie kobiety są w mniejszości, więc blisko domu grupa mieszana bywa jedyną dostępną. Jeśli czekanie na miejsce w grupie kobiecej miałoby odsunąć leczenie o miesiące, lepiej zacząć w mieszanej. O kolejkach, skierowaniach i kosztach piszemy w artykule Leczenie uzależnień na NFZ czy prywatnie.

Po terapii dobrym wsparciem jest też zwykły, mieszany mityng. Wspólnota AA pomaga kobietom i mężczyznom w podobnym stopniu (przegląd McHugh i wsp., 2018).

Jak wybrać grupę: na co patrzeć poza składem?

Patrz najpierw na program. Ośrodek opisany w badaniu z 2001 roku zamienił grupy mieszane na kobiece i nie zmienił niczego więcej, a wyniki pacjentek się nie poprawiły (Bride, 2001, za przeglądem McHugh i wsp., 2018). Sam skład grupy nie wystarczy. Liczy się to, czym grupa się zajmuje i kto ją prowadzi.

Zanim się zapiszesz, zapytaj placówkę:

• czy grupa jest mieszana i ile kobiet zwykle w niej jest;
• czy program obejmuje sprawy częstsze u kobiet, takie jak macierzyństwo, przemoc, relacje z partnerem i zdrowie;
• czy obok grupy jest terapia indywidualna i czy w zespole jest osoba pracująca z traumą;
• jakie zasady dotyczą kontaktów między pacjentkami a pacjentami, jeśli ośrodek jest mieszany.

Jak grupa i sesje indywidualne uzupełniają się w leczeniu, opisujemy we wpisie Terapia indywidualna czy grupowa w leczeniu alkoholizmu?.

Gdzie znaleźć grupę terapeutyczną tylko dla kobiet?

Grupę tylko dla kobiet znajdziesz w części placówek publicznych, w prywatnych ośrodkach dla kobiet i wśród mityngów AA.

• Placówki publiczne: niektóre szpitale mają pododdziały albo osobne grupy dla kobiet, ale nie ma tu jednej reguły. O skład grupy zapytaj przy zapisie.
• Ośrodki prywatne: część z nich przyjmuje wyłącznie kobiety. Pobyt jest płatny, a o program i skład grupy możesz dopytać przed przyjęciem.
• Mityngi AA: w ogólnopolskim spisie mityngów AA możesz wybrać mityngi kobiece, także online. Mityng to wspólnota samopomocowa, a nie terapia prowadzona przez terapeutę, więc dobrze uzupełnia leczenie, ale go nie zastępuje.

Jak pracujemy w grupach kobiecych w naszym ośrodku?

U nas nie ma grup mieszanych, bo leczymy wyłącznie kobiety. To decyzja kliniczna: w grupie złożonej z samych kobiet o wstydzie, macierzyństwie i przemocy mówi się wcześniej. Jesteśmy jedynym w Polsce certyfikowanym ośrodkiem leczenia uzależnień wyłącznie dla kobiet.

Pacjentki mieszkają w ośrodku przez dwa, cztery albo sześć tygodni. Trzon programu stanowi terapia grupowa, a uzupełniają ją terapia indywidualna, warsztaty 12 Kroków, terapia zajęciowa i wieczorna społeczność z bilansem dnia. Część pracy odbywa się w mniejszych grupach zadaniowych i partnerskich. Program jest autorski i powstał z myślą o kobietach: opiera się na amerykańskim modelu terapii relacyjnej kobiet i na modelu Minnesota.

W ośrodku zwracamy się do siebie po imieniu, a personel zna pacjentki wyłącznie z imienia. Do ośrodka nie potrzebujesz skierowania. Jesteśmy placówką prywatną, więc pobyt jest płatny. Programy i ceny znajdziesz w cenniku, a przebieg pobytu na stronie terapii uzależnień dla kobiet.

Jeśli nie możesz wyjechać na kilka tygodni, prowadzimy też dochodzącą grupę terapeutyczną tylko dla kobiet „Odnaleźć Siebie”. To cykl 12 spotkań we wtorki i piątki, w godzinach 17:30-20:00, poświęconych granicom, poczuciu własnej wartości i relacjom. Jedno spotkanie kosztuje 200 zł.

Ośrodek założyła mgr Gabriela Flig, psycholożka i psychotraumatolożka, która ma za sobą własne doświadczenie wychodzenia z uzależnienia. Jeśli chcesz sprawdzić, czy nasz program pasuje do twojej sytuacji, zadzwoń lub napisz. Telefon odbieramy codziennie od 8:00 do 20:00, a rozmowa jest bezpłatna i do niczego nie zobowiązuje.