
Terapia grupowa: jak wygląda i dlaczego nie jesteś sama
Terapia grupowa to regularne sesje, na których kilka lub kilkanaście osób z tym samym problemem pracuje razem pod kierunkiem terapeuty. W poradniach leczenia uzależnień na NFZ grupa liczy od 4 do 12 osób, a sesja trwa co najmniej 120 minut. Grupa pomaga między innymi dlatego, że wśród ludzi z podobną historią przestajesz czuć się jedyna i gorsza od innych.
Niżej opisujemy, jak wygląda sesja i pierwsze spotkanie, jakie zasady obowiązują w grupie, ile to trwa i jak działanie grupy tłumaczy 11 czynników terapeutycznych Irvina Yaloma. Na końcu piszemy, jak terapia grupowa wygląda w naszym ośrodku.
Co to jest terapia grupowa?
Terapia grupowa to forma psychoterapii, w której terapeuta pracuje jednocześnie z kilkoma osobami, a narzędziem leczenia są relacje między uczestnikami. W leczeniu uzależnień grupę tworzą zwykle osoby z tym samym rozpoznaniem.
Przepisy o leczeniu uzależnień w poradniach na NFZ opisują sesję psychoterapii grupowej jako pracę z grupą od 4 do 12 osób, prowadzoną według określonej metody i wpisaną w plan leczenia (rozporządzenie Ministra Zdrowia o świadczeniach gwarantowanych, tekst jednolity z 2026 r.). Prowadzi ją specjalista psychoterapii uzależnień, psychoterapeuta z certyfikatem, osoba w trakcie zdobywania jednego z tych certyfikatów albo instruktor terapii uzależnień.
Grupa zajmuje się tym samym, czym cała psychoterapia uzależnienia. PARPA (dziś KCPU) wymienia trzy obszary: własną motywację do zmiany, radzenie sobie z głodem alkoholowym i nawrotami oraz radzenie sobie z emocjami, problemami i relacjami bez alkoholu.
Terapia grupowa to co innego niż mityng AA. Mityng jest spotkaniem wspólnoty samopomocowej, bez terapeuty i bez planu leczenia. PARPA prosi, żeby tych dwóch rzeczy nie mylić, a samą wspólnotę opisujemy we wpisie Anonimowi Alkoholicy: co to jest AA i jak trafić na mityng.
Jak wygląda sesja terapii grupowej?
Sesja to rozmowa w stałym gronie, którą terapeuta prowadzi tak, żeby każda osoba mogła zabrać głos i żeby nie padały oceny. Uczestnicy mówią sobie najczęściej po imieniu.
W terapii grupowej obowiązuje zasada pracy „tu i teraz”. Grupa zajmuje się tym, co dzieje się między ludźmi na sali, a mniej analizą całego życiorysu każdej osoby (Szeliga-Lewińska, „Psychiatria”, 2010). Terapeuci zakładają, że swoje kłopoty w relacjach każdy prędzej czy później powtórzy w grupie. Osoba, która w domu zawsze ustępuje, ustąpi i tutaj, a wtedy inni mogą jej powiedzieć, jak to odbierają. Taką informację zwrotną trudno zbyć, bo dotyczy czegoś, co wszyscy przed chwilą widzieli.
Rola terapeuty zmienia się w czasie. Na pierwszych spotkaniach jest aktywny, później stopniowo się wycofuje i oddaje głos grupie. Pilnuje zasad, nazywa uczucia, które pojawiają się w rozmowie, i dba o osoby milczące tak samo jak o te, które mówią dużo.
Obok sesji terapeutycznych placówki prowadzą zajęcia psychoedukacyjne. W poradniach na NFZ odbywają się w grupach do 25 osób i trwają co najmniej 60 minut. Służą przekazywaniu wiedzy o uzależnieniu.
Pierwsze spotkanie: czy muszę mówić o sobie?
Nie musisz opowiadać wszystkiego, a do odsłonięcia się wbrew woli nikt w grupie nie może cię zmusić. Każda uczestniczka współtworzy zasady grupy i ma wpływ na przebieg sesji.
Lęk przed mówieniem o sobie przy obcych jest częsty. PARPA pisze o nim w broszurze dla osób, które rozważają leczenie, a w literaturze pierwsza sesja uchodzi za tę, na której niepokój jest największy, bo nikt nie wie, co go czeka. Terapeuta ma ten niepokój zmniejszyć: przypomina, na czym polegają sesje, omawia zasady zaufania, dyskrecji i szczerości i dba o to, żeby każdy wyszedł ze spotkania z nadzieją.
Na początku uczestnicy najchętniej mówią o objawach i zadają pytania, i na pierwsze spotkania tyle wystarczy. Osoba, która głównie słucha, też korzysta, bo uczy się, obserwując pracę innych. Z badań przytaczanych przez Yaloma i Leszcza wynika jednak, że najwięcej zyskują uczestnicy najbardziej aktywni, więc milczenie dobrze potraktować jako etap przejściowy.
Jeśli najbardziej boisz się oceny, przeczytaj wpis Terapia to nie sąd.
Jakie zasady obowiązują w grupie i czy jest poufna?
To, co usłyszysz na grupie, zostaje w grupie. Zasadę zaufania i dyskrecji grupa przyjmuje na pierwszym spotkaniu i dotyczy ona wszystkich, także terapeutów. Jako wyjątek literatura podaje sytuację, w której zagrożone jest życie którejś z osób (Szeliga-Lewińska, 2010).
Niezależnie od umowy grupy informacje przekazywane pracownikom placówki są poufne, a leczenie odwykowe obejmuje tajemnica lekarska. Dane w historii choroby chroni prawo (PARPA, 2019).
Pozostałe zasady grupa ustala sama, więc w każdej placówce lista wygląda trochę inaczej. W opisach terapii grupowej i w materiałach dla pacjentów powtarzają się takie:
- nie opuszczasz sesji i nie wychodzisz w jej trakcie,
- do placówki przychodzisz trzeźwa (PARPA radzi nie pić przez kilka dni już przed pierwszą rozmową),
- mówisz o sobie i o tym, co widzisz i czujesz, bez oceniania innych,
- jeśli spotykasz się z kimś z grupy poza sesjami, mówisz o tym na grupie.
Ostatnia zasada bierze się stąd, że zamknięte podgrupy i sekrety naruszają zaufanie reszty, a osoby, które znalazły się poza taką podgrupą, mogą poczuć się odrzucone i przerwać terapię. O listę zasad możesz poprosić przed pierwszą sesją.
Jeśli piłaś długim ciągiem albo po odstawieniu alkoholu czujesz się źle, zacznij od wizyty u lekarza. Piszemy o tym niżej, w części o tym, kiedy grupa nie jest dobrym początkiem.
Grupa otwarta a zamknięta: czym się różnią?
Do grupy otwartej nowe osoby dołączają w trakcie jej trwania, a grupa zamknięta pracuje w tym samym składzie od pierwszej do ostatniej sesji. Obie formy stosuje się w poradniach i na oddziałach.
| Rodzaj grupy | Jak działa | Co z tego wynika dla ciebie |
|---|---|---|
| Otwarta | Przyjmuje nowe osoby w trakcie pracy. Polecana zwłaszcza dla grup długoterminowych, bo pozwala utrzymać liczbę uczestników potrzebną do pracy. | Od pierwszego dnia spotykasz osoby, które są w leczeniu dłużej. Widzisz u nich poprawę i uczysz się od nich, jak pracować w grupie. |
| Zamknięta | Po rozpoczęciu nikt nowy nie dołącza. Wszyscy zaczynają i kończą razem. | Skład się nie zmienia, więc przez cały cykl pracujesz z tymi samymi osobami. Na miejsce czekasz do startu nowego cyklu. |
O to, jak pracuje grupa w konkretnej placówce, zapytaj przy zapisie.
Ile osób liczy grupa i jak długo trwa terapia grupowa?
W poradni leczenia uzależnień na NFZ grupa terapeutyczna liczy od 4 do 12 osób, a jedna sesja trwa co najmniej 120 minut. W literaturze za najkorzystniejszą uchodzi grupa 8-12 osób. Zbyt mała i zbyt duża grupa utrudniają pracę, a w dużej nie każdy ma okazję zabrać głos (Szeliga-Lewińska, 2010).
To, jak często są spotkania i ile tygodni trwa program, zależy od miejsca leczenia.
| Gdzie | Jak często | Jak długo |
|---|---|---|
| Poradnia leczenia uzależnień | Popołudniami, 2-3 razy w tygodniu. Mieszkasz w domu i pracujesz. | Do 240 godzin psychoterapii grupowej w roku |
| Oddział dzienny | Codziennie poza sobotą i niedzielą, po kilka godzin | 6-8 tygodni |
| Oddział całodobowy | Według programu oddziału, na którym mieszkasz | 6-8 tygodni |
Program na oddziale nie zamyka leczenia. PARPA mówi o systematycznym udziale w zajęciach przez co najmniej kilkanaście miesięcy, z częstotliwością malejącą w miarę postępów.
Leczenie uzależnienia od alkoholu na NFZ jest bezpłatne, także dla osób nieubezpieczonych. Do poradni zgłaszasz się bez skierowania, a na oddział dzienny i całodobowy potrzebne jest skierowanie od lekarza. Kolejki i koszty opisujemy we wpisie Leczenie uzależnień na NFZ czy prywatnie.
Dlaczego grupa leczy? 11 czynników terapeutycznych Yaloma
Grupa leczy przez to, co dzieje się między uczestnikami. Irvin Yalom i Molyn Leszcz opisali to jako 11 czynników terapeutycznych, które pojawiają się w każdej grupie, choć z różnym natężeniem. Po polsku nazywa się je też czynnikami leczącymi.
Yalom jest psychiatrą i emerytowanym profesorem Uniwersytetu Stanforda. Jego podręcznik psychoterapii grupowej, napisany z Leszczem, wyszedł po polsku w 2006 r. Nazwy czynników podajemy za polskim opracowaniem (Szeliga-Lewińska, „Psychiatria”, 2010).
| Czynnik | Na czym polega |
|---|---|
| Zaszczepianie nadziei | Widzisz poprawę u osób, które są w grupie dłużej, i zaczynasz wierzyć, że wysiłek się opłaci. |
| Uniwersalność | Słyszysz, że inni mają podobne objawy i trudności. Słabnie poczucie, że jesteś inna i gorsza. |
| Udzielanie informacji | Dostajesz wiedzę o objawach i sposobach radzenia sobie z nimi, od terapeuty i od innych uczestników. |
| Altruizm | Pomagasz innym i przekonujesz się, że masz im coś do dania. To wzmacnia poczucie własnej wartości. |
| Korektywna rekapitulacja pierwotnej grupy rodzinnej | Grupa przypomina rodzinę: są w niej autorytety, „rodzeństwo” i silne emocje. Możesz zobaczyć wzorce wyniesione z domu i je zmieniać. |
| Rozwój umiejętności społecznych | Uczysz się dawać i przyjmować informacje zwrotne oraz ćwiczysz trudne rozmowy. |
| Naśladowanie | Uczysz się, obserwując terapeutę i inne osoby. Korzysta także ten, kto tylko patrzy, jak ktoś inny pracuje nad swoim problemem. |
| Uczenie się interpersonalne | Dowiadujesz się, jak odbierają cię inni i jak budujesz więzi, a potem próbujesz nowych sposobów bycia z ludźmi. |
| Spójność grupy | Poczucie przynależności, wzajemna akceptacja i wsparcie. Im większa spójność, tym lepsza frekwencja. |
| Katharsis | Otwarcie wyrażasz uczucia związane z trudnym doświadczeniem. Ulgę przynosi samo wypowiedzenie i to, jak przyjmie je grupa. |
| Czynniki egzystencjalne | Mierzysz się z tym, że za własne życie odpowiadasz sama, niezależnie od rad i wsparcia innych. |
Czynniki działają razem. Nadzieja jest warunkiem pozostałych, bo bez przekonania, że udział w terapii coś da, reszta nie zadziała. Uniwersalność to tytułowe „nie jesteś sama”. Osoby wchodzące do grupy często uważają swoje objawy za wyjątkowe i z tego powodu czują się gorsze. Kiedy słyszą, że inni mają podobnie, odczuwają ulgę i zaczynają wierzyć, że ktoś je zrozumie.
O tym, co z tej listy cenią sami pacjenci, mówi badanie z oddziału leczenia uzależnienia od alkoholu (Lovett i Lovett, British Journal of Psychiatry, 1991). Siedemdziesięciu kolejno przyjętych pacjentów uszeregowało czynniki według tego, co im pomaga. Najwyżej znalazły się czynnik egzystencjalny (odpowiedzialność za własne życie i poczucie osamotnienia), zrozumienie siebie i spójność grupy. Najniżej pacjenci ocenili porady i identyfikację z innymi. To jedno badanie sprzed ponad 30 lat, więc traktujemy je jako wskazówkę: pacjenci cenili w grupie zrozumienie siebie wyżej niż gotowe rady.
Przez jakie etapy przechodzi grupa?
Każda grupa, w swoim tempie, przechodzi przez trzy lub cztery fazy: orientację, konflikt, spójność i świadomą pracę.
- Orientacja. Uczestnicy są niepewni, obserwują się nawzajem, pytają terapeutę, co robić, i mówią głównie o objawach. Nikt nie chce być pierwszy.
- Konflikt. Każdy szuka swojego miejsca w grupie. Pojawia się rywalizacja i złość, także na terapeutę, który nie daje gotowych odpowiedzi.
- Spójność. Rośnie bliskość, poczucie bezpieczeństwa i wpływu. Grupa bywa wtedy tak przywiązana do dobrej atmosfery, że omija trudne tematy.
- Świadoma praca. Uczestnicy spontanicznie dają sobie informacje zwrotne i pogłębiają poruszane tematy.
Napięcie i zniechęcenie po kilku sesjach należą więc do przewidzianego etapu. Zanim zrezygnujesz, powiedz o nich na grupie albo swojemu terapeucie.
Czy terapia grupowa jest skuteczna?
Tak. W leczeniu uzależnień badania nie pokazują, żeby terapia grupowa wypadała gorzej od indywidualnej. Metaanaliza 33 badań z randomizacją (Lo Coco i współpracownicy, 2019) wykazała niewielką przewagę terapii grupowej w utrzymaniu abstynencji nad brakiem leczenia, terapią indywidualną i innymi formami pomocy. W częstości używania substancji różnic nie było, a autorzy zalecają ostrożność przy wyciąganiu wniosków.
Wcześniejszy przegląd 24 badań (Weiss i współpracownicy, Harvard Review of Psychiatry, 2004) nie znalazł różnic między terapią grupową a indywidualną. Nie wskazał też rodzaju grupy, który działałby lepiej od pozostałych.
PARPA za najskuteczniejsze uznaje połączenie obu form: spotkania z własnym terapeutą i równoległy udział w grupie. Jak je ze sobą łączyć i kiedy zacząć od rozmów w cztery oczy, opisujemy we wpisie Terapia indywidualna czy grupowa w leczeniu alkoholizmu.
Kiedy terapia grupowa nie jest dobrym początkiem?
Z grupy nie skorzysta osoba, która w danym momencie nie jest w stanie nadążać za rozmową i brać w niej udziału. W literaturze wymienia się tu zaburzenia świadomości, organiczne uszkodzenie mózgu i niepokój w przebiegu psychozy (Szeliga-Lewińska, 2010). Przy doborze do grupy mniej liczy się sama diagnoza, a bardziej to, czy ktoś da radę uczestniczyć w jej pracy.
W uzależnieniu dochodzi do tego stan po odstawieniu alkoholu. Jeśli piłaś długim ciągiem albo masz nasilone objawy abstynencyjne, najpierw idź do lekarza. Lekarz oceni, czy potrzebny jest oddział detoksykacyjny, a na terapię przyjdzie czas po nim. Drgawki, omamy albo zaburzenia świadomości po przerwaniu picia wymagają wezwania pogotowia (112).
Silny lęk przed grupą albo doświadczenia, o których nie jesteś gotowa mówić przy innych, nie zamykają drogi do leczenia. Możesz zacząć od sesji indywidualnych i dołączyć do grupy później.
Jak wygląda terapia grupowa w naszym ośrodku?
W naszym ośrodku terapia grupowa jest trzonem programu i odbywa się wyłącznie w gronie kobiet, w małej, kameralnej grupie. Pacjentki mieszkają u nas przez dwa, cztery albo sześć tygodni.
W ramowym planie dnia terapia grupowa zaczyna się o 10:00. O 15:30 jest druga sesja grupowa albo warsztaty 12 Kroków, o 16:30 terapia indywidualna, a o 18:30 społeczność z bilansem dnia albo mityng AA. W budynku ośrodka spotyka się grupa AA „Teresa”.
Część pracy odbywa się w mniejszych zespołach. W grupach zadaniowych pacjentki z pomocą terapeutów pracują nad osobistymi problemami związanymi z uzależnieniem, między innymi nad urazą i obwinianiem innych. Grupy partnerskie inicjują same pacjentki: dzielą się w nich doświadczeniem i wspierają nawzajem. W programie nazywamy to zasadą terapii przez pomaganie, bo osoba, która pomaga, może zyskać tyle samo co ta, która pomoc dostaje. Yalom opisał ten sam mechanizm jako altruizm.
Osobno, poza programem pobytowym, działa dochodząca grupa terapeutyczna tylko dla kobiet „Odnaleźć Siebie”. Cykl liczy 12 spotkań we wtorki i piątki, od 17:30 do 20:00, a jedno spotkanie kosztuje 200 zł.
Ośrodek jest prywatny, więc pobyt i zajęcia są płatne. Ceny znajdziesz w cenniku, założenia naszej pracy w programie ośrodka, a przebieg leczenia na stronie terapii alkoholizmu. Co zmienia w rozmowie skład złożony z samych kobiet, opisujemy we wpisie Terapia w grupie kobiecej czy mieszanej.
Najczęściej zadawane pytania
Co to jest terapia grupowa?
Jak wygląda terapia grupowa uzależnień?
Czy na terapii grupowej trzeba mówić o sobie?
Ile osób jest w grupie terapeutycznej?
Ile trwa terapia grupowa?
Czym różni się grupa otwarta od zamkniętej?
Czy to, co powiem na terapii grupowej, jest poufne?
Jakie są czynniki leczące według Yaloma?
Czy terapia grupowa uzależnień jest dostępna na NFZ?
Źródła
- Psychiatria (Via Medica), tom 7, nr 3. Ogólny model terapii grupowej, 2010.
- PARPA (obecnie KCPU). Czy warto podjąć leczenie odwykowe? O leczeniu osób pijących alkohol szkodliwie i uzależnionych, 2019.
- Sejm RP (ISAP). Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 19 czerwca 2019 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień (tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 383), załącznik nr 7, 2026.
- Journal of Substance Abuse Treatment. Group treatment for substance use disorder in adults: A systematic review and meta-analysis of randomized-controlled trials, 2019.
- Harvard Review of Psychiatry. Group therapy for substance use disorders: what do we know?, 2004.
- British Journal of Psychiatry. Group therapeutic factors on an alcohol in-patient unit, 1991.
- Stanford University. Irvin Yalom, Professor of Psychiatry and Behavioral Sciences, Emeritus, 2026.
Powiązane artykuły

Alkoholizm kobiet ·
Program 12 kroków AA: na czym polega i ile trwa

Alkoholizm kobiet ·
Krok 8 AA: jak zrobić listę krzywd. Tabela i pytania

Alkoholizm kobiet ·

