Przejdź do treści
Centrum Terapii Kobiet Logo
Wsparcie społeczne w leczeniu uzależnień

Krok 3 AA: zaufanie i pokora. Co znaczy powierzyć życie?

Zaktualizowano Problemy społeczne
mgr Gabriela FligPsycholog, Psychotraumatolog. Terapeuta uzależnień i współuzależnieńWeryfikacja merytoryczna: mgr Agnieszka Siejko-Kural

Krok 3 AA to decyzja: powierzasz swoją wolę i swoje życie opiece Boga, tak jak Go rozumiesz. W praktyce przestajesz sterować wszystkim sama, zaczynasz korzystać z pomocy (Siły Wyższej, grupy, sponsorki, terapeutki) i zgadzasz się przejść kolejne kroki programu. Literatura AA zastrzega, że sama decyzja niewiele zmieni, jeśli zaraz po niej nie zaczniesz kroku 4.

Ten krok ćwiczy dwie postawy: zaufanie i pokorę. Poniżej wyjaśniamy, co znaczy każda część kroku, czego powierzenie nie oznacza (to ma znaczenie, jeśli „oddać wolę” kojarzy ci się z uległością), o czym mówi modlitwa 3 kroku, jak zrobić ten krok w praktyce i jak do niego podejść, jeśli nie wierzysz w Boga.

Krok 3 AA w skrócie

PytanieOdpowiedź
Jak brzmi krok 3?„Podjęliśmy decyzję, aby powierzyć naszą wolę i nasze życie opiece Boga”, z zastrzeżeniem, że chodzi o Boga tak, jak Go rozumiemy.
Na czym polega?Na decyzji, że przestajesz polegać wyłącznie na własnej woli i przyjmujesz pomoc oraz kierunek spoza siebie.
Jakich postaw uczy?Pokory (przyznajesz, że sama sobie nie poradziłaś) i zaufania (opierasz się na czymś większym niż ty sama).
Czym różni się od kroku 2?W kroku 2 zaczynasz wierzyć, że pomoc jest możliwa. W kroku 3 postanawiasz z niej skorzystać.
Czy trzeba wierzyć w Boga?Nie. Literatura AA przyjmuje, że na początek możesz powierzyć się opiece samej wspólnoty.
Jak się go robi?W rozmowie ze sponsorką albo terapeutką. Decyzję wypowiadasz modlitwą 3 kroku albo własnymi słowami.
Ile trwa?Sama decyzja to chwila. Wracasz do niej codziennie, zwłaszcza w chwilach niepokoju.
Co potem?Krok 4, czyli inwentura moralna. Wielka Księga każe zacząć ją zaraz po decyzji.

„Dwanaście Kroków i Dwanaście Tradycji”, książka AA omawiająca każdy krok, porównuje krok trzeci do drzwi, które wyglądają na zamknięte na klucz. Kluczem jest gotowość. Autorzy piszą, że wystarczy najmniejszy początek: raz uchylone drzwi da się otwierać dalej, a gdy samowola znów je zatrzaśnie, można sięgnąć po ten sam klucz. Od tego, jak rzetelnie i szczerze spróbujesz podjąć tę decyzję, zależy według książki skuteczność całego programu.

Co znaczy treść kroku trzeciego

Krok trzeci mówi o decyzji, o woli i życiu, o opiece i o Bogu rozumianym po swojemu, a każda z tych części znaczy coś innego. Oficjalne brzmienie wszystkich kroków publikuje polska wspólnota AA. Starsze tłumaczenie kroku 3, nadal spotykane w internecie, zaczynało się od słowa „Postanowiliśmy” i mówiło o Bogu, jakkolwiek Go pojmujemy. Sens obu wersji jest ten sam.

  • Decyzja. Krok nie twierdzi, że już oddałaś swoje życie pod czyjąś opiekę. Mówi, że postanowiłaś to zrobić. Według „Dwunastu Kroków i Dwunastu Tradycji” dwa pierwsze kroki wymagały tylko przyjęcia pewnych wniosków, a krok 3, jak wszystkie następne, wymaga działania.
  • Wola i życie. Książka pokazuje to na przykładzie. Kto przyszedł do AA i chce zostać, ten w sprawach alkoholu odłożył już własne pomysły i przyjął te, które podsuwa wspólnota. Potem uczy się tego samego w sprawach, z którymi w pojedynkę sobie nie radzi: z poczuciem winy, urazą, lękiem o pieniądze, rozbitą rodziną.
  • Opieka. Opisując ten początek, książka mówi o opiece, ochronie i przewodnictwie. Krok nie mówi o nadzorze ani o karze.
  • Bóg, tak jak Go rozumiesz. To zastrzeżenie jest częścią kroku. „Dwanaście Kroków i Dwanaście Tradycji” pisze w tym rozdziale o Bogu albo, jak kto woli, Sile Wyższej, i dodaje, że jakaś wiara, choćby tylko w samą wspólnotę AA, jest dostępna każdemu. O tym, czym może być Siła Wyższa, piszemy we wpisie o kroku 2.

Czym krok 3 różni się od kroku 2?

W kroku 2 dochodzisz do przekonania, że pomoc spoza ciebie jest możliwa. W kroku 3 postanawiasz z niej skorzystać. „Dwanaście Kroków i Dwanaście Tradycji” pisze, że sama wiara nie wystarcza: można wierzyć i nadal nie dopuszczać Boga do swojego życia. Krok trzeci jest według książki pierwszą próbą, żeby Go do niego wpuścić.

Wielka Księga (tak w AA nazywa się książkę „Anonimowi Alkoholicy”) opisuje to przejście w rozdziale „Jak to działa”. Kto przyznał, że nie radzi sobie z piciem ani z kierowaniem własnym życiem, i uwierzył, że pomoc może przyjść od Boga, ten według książki stoi przed krokiem trzecim.

Zaufanie i pokora w kroku 3

Pokora w tym kroku to przyznanie, że kierowanie wszystkim w pojedynkę się nie sprawdziło. Zaufanie to zgoda, żeby oprzeć się na czymś większym niż ty sama.

Wielka Księga stawia przed krokiem 3 pierwszy warunek: przekonanie, że życie oparte na samowoli trudno uznać za udane. Porównuje człowieka do aktora, który chce reżyserować całe przedstawienie i po swojemu ustawia światła, dekoracje i pozostałych aktorów. Bywa przy tym miły i ofiarny, bywa też samolubny i nieuczciwy. Kiedy przedstawienie się nie udaje, stara się jeszcze bardziej, a potem obwinia innych, złości się i użala nad sobą.

W uzależnieniu ten wzór bywa wyraźny: pilnowanie, żeby nikt nie zauważył picia, układanie spraw całej rodziny, kolejne postanowienia, że tym razem się uda. „Dwanaście Kroków i Dwanaście Tradycji” proponuje prosty sprawdzian dla przekonania, że rozum i siła woli wystarczą: zobaczyć, jak to działało do tej pory. Badacze programu opisują pokorę pierwszych trzech kroków podobnie, jako uznanie, że poleganie wyłącznie na sobie zawiodło (Post i in., 2016).

Zaufanie budzi opór i „Dwanaście Kroków i Dwanaście Tradycji” nazywa go po imieniu: to lęk, że oddając komuś swoją wolę, staniesz się nikim. Książka odpowiada przykładem prądu w domu. Korzystamy z niego bez oporu i dzięki tej zależności jesteśmy bardziej samodzielni. Autorzy twierdzą, że z oparciem w Sile Wyższej jest tak samo: im większa gotowość, by na niej polegać, tym więcej niezależności. Przyznają też, że istnieją złe formy zależności, i podają przykład dorosłego, który emocjonalnie za mocno zależy od rodzica.

Wola przy tym zostaje. Książka pisze, że kłopot polegał na złym użyciu siły woli: alkoholik próbował nią rozbijać swoje problemy, zamiast uzgodnić ją z tym, czego chce dla niego Bóg. Są też rzeczy, które możesz zrobić tylko ty: wyrobić w sobie gotowość i zdecydować, że podejmiesz wysiłek. Dlaczego samo postanowienie nie wystarcza, żeby przestać pić, opisujemy w tekście Rano wylewasz alkohol, wieczorem kupujesz kolejną butelkę.

Czego krok 3 nie oznacza

Krok 3 nie oznacza bierności, posłuszeństwa wobec ludzi ani rezygnacji z leczenia. Poniżej zestawiamy mylne odczytania tego kroku z tym, co mówią źródła.

Lewa kolumna to nasze przykłady. Prawa opiera się na literaturze AA, a wiersze o sponsorce i o krzywdzie wyrażają nasze stanowisko.
Mylne odczytanieJak jest
„Oddałam życie Bogu, więc nic nie muszę robić.”Krok 3 wymaga działania. „Dwanaście Kroków i Dwanaście Tradycji” pisze, że wszystkie kroki wymagają stałego, osobistego wysiłku.
„Mam się wyrzec własnej woli.”Wola zostaje, zmienia się sposób jej użycia. Gotowość i decyzję o wysiłku możesz podjąć tylko ty.
„Stanę się zależna i przestanę być sobą.”Książka zna ten lęk i odpowiada, że oparcie w Sile Wyższej albo w grupie daje więcej niezależności. Przed złą zależnością sama ostrzega.
„Mam we wszystkim słuchać sponsorki, męża albo księdza.”Krok mówi o opiece Boga, tak jak Go rozumiesz. Sponsorka dzieli się doświadczeniem, a decyzje o swoim życiu podejmujesz ty.
„Powierzyłam się Sile Wyższej, więc odstawię leki i terapię.”Broszura AA o lekach mówi, że żaden członek wspólnoty nie powinien odgrywać roli lekarza, a porady medyczne i leczenie mają pochodzić od lekarza.
„Muszę wierzyć tak jak inni na mityngu.”Rozumienie Boga jest twoje. AA pisze o sobie, że nie jest organizacją religijną i że jest w niej miejsce dla wierzących i niewierzących.
„Pokora znaczy, że mam znosić to, co mnie krzywdzi.”Powierzenie nie jest zgodą na przemoc ani na poniżanie. Pokora to trafny obraz siebie, z wadami i zaletami.

Ostatni wiersz tabeli ma szczególne znaczenie dla kobiet. Autorzy pracy o pokorze w programie 12 kroków (Post i in., 2016) zauważają, że kobiety, które w domu i w społeczeństwie bywały umniejszane, łatwo mylą pokorę z upokorzeniem, jeśli nikt nie pokaże im różnicy. Nie podają na to danych i zaznaczają, że ten wątek wymaga dalszych badań.

Jeśli przez lata słyszałaś, że masz ustępować i że twoje zdanie się nie liczy, słowa o powierzeniu woli mogą brzmieć jak to samo żądanie w nowej formie. Omów to ze sponsorką albo terapeutką, zanim zrobisz ten krok. Różnicę między pokorą a upokorzeniem rozpisujemy we wpisie o kroku 7.

Jeśli doświadczasz przemocy, zadzwoń do „Niebieskiej Linii”: 800 120 002. Telefon jest bezpłatny i czynny całą dobę. Leków przepisanych przez lekarza nie odstawiaj na własną rękę, także wtedy, gdy ktoś na mityngu ci to doradza.

Modlitwa 3 kroku

Modlitwa 3 kroku pochodzi z rozdziału „Jak to działa” w Wielkiej Księdze (w wydaniu angielskim s. 63) i ma cztery krótkie zdania. Ofiarujesz w niej siebie Bogu, prosisz o uwolnienie od skupienia na sobie i o zabranie trudności, tak żeby twoje wyjście z nich mogło pomóc innym, i wyrażasz chęć wypełniania Jego woli.

Polski tekst modlitwy jest w książce „Anonimowi Alkoholicy”. Książka zaznacza, że słowa są dowolne, byle wyrażały tę myśl bez zastrzeżeń. Radzi dobrze się zastanowić, czy jesteś gotowa, i zrobić ten krok przy osobie, która to rozumie: wymienia współmałżonka, najlepszego przyjaciela albo doradcę duchowego. Może to być też sponsorka z AA. Książka dodaje, że lepiej zrobić to w samotności niż z kimś, kto mógłby tego nie zrozumieć.

Według Wielkiej Księgi to dopiero początek, choć skutek szczerej i pokornej decyzji czasem czuć od razu.

„Dwanaście Kroków i Dwanaście Tradycji” podsuwa krótszą praktykę na co dzień. W chwili wzburzenia albo niezdecydowania zatrzymujesz się, prosisz o ciszę i odmawiasz Modlitwę o pogodę ducha, z dodanym zdaniem o tym, żeby działa się wola Boga, a nie twoja.

Jak zrobić krok 3 w praktyce

Krok 3 robisz w rozmowie ze sponsorką albo terapeutką i zamykasz decyzją wypowiedzianą na głos. Kolejność, którą ułożyliśmy na podstawie literatury AA, może wyglądać tak:

  1. Sprawdź dwa pierwsze kroki. Jeśli wciąż szukasz sposobu, żeby pić bezpiecznie, wróć do kroku 1.
  2. Spisz, czym próbowałaś kierować sama i z jakim skutkiem: piciem, reakcjami bliskich, opinią w pracy.
  3. Nazwij, na czym chcesz się oprzeć. Może to być Bóg, Siła Wyższa rozumiana po swojemu albo na początek grupa AA.
  4. Powiedz decyzję na głos: modlitwą 3 kroku albo własnymi słowami, przy osobie, której ufasz, albo sama.
  5. Ustal ze sponsorką albo terapeutką, kiedy zaczynasz krok 4. Wielka Księga przechodzi do inwentury zaraz po decyzji.
  6. Wracaj do decyzji codziennie. W chwili niepokoju zatrzymaj się i oddziel to, na co masz wpływ, od tego, na co go nie masz.

Na co dzień powierzenie widać w drobnych wyborach:

Przykłady są nasze. Twoje sytuacje mogą wyglądać inaczej.
SytuacjaPo staremuPo kroku 3
Wieczorem wraca myśl o alkoholu„Wytrzymam, nikomu nie powiem.”Dzwonisz do sponsorki albo idziesz na mityng.
Bliska osoba nie wierzy, że tym razem się udaPrzekonujesz, tłumaczysz i pilnujesz jej reakcji.Robisz swoją część: nie pijesz i chodzisz na terapię. Na to, kiedy ci zaufa, nie masz wpływu.
Boisz się, co będzie za miesiąc w pracyUkładasz w głowie kolejne scenariusze.Robisz to, co jest do zrobienia dziś. O resztę pytasz kogoś, kto to przeszedł.
Zalecenie terapeutki ci nie odpowiadaRobisz po swojemu i nic nie mówisz.Mówisz o wątpliwościach i próbujesz przez umówiony czas.

Jeśli nie masz sponsorki, szukaj jej na mityngach. Spis mityngów jest na stronie aa.org.pl, a infolinia AA ma numer 801 033 242. Jak wygląda mityng i jak na niego trafić, opisujemy w tekście o Anonimowych Alkoholikach.

Krok 3 dla osoby niewierzącej

Krok 3 możesz zrobić bez wiary w Boga, bo literatura AA sama wskazuje taki początek. „Dwanaście Kroków i Dwanaście Tradycji” pisze, że każdy, kto przyszedł do AA i zamierza zostać, zaczął już krok trzeci: w sprawach alkoholu powierzył się opiece i przewodnictwu wspólnoty. Na początek Siłą Wyższą może być grupa AA.

Broszura AA dla agnostyków i ateistów zaczyna się od stwierdzenia, że AA nie jest organizacją religijną, a jedynym warunkiem członkostwa jest chęć zaprzestania picia. Podaje też, jak część członków czyta słowo „Bóg”: jako dobry, uporządkowany kierunek albo jako samą grupę.

Badania nie pokazują, żeby wiara była warunkiem korzyści z AA. W analizie danych ponad 1500 uczestników amerykańskiego badania Project MATCH ateiści i agnostycy rzadziej chodzili na mityngi, ale udział w AA wiązał się z częstszą abstynencją niezależnie od wiary w Boga (Tonigan i in., 2002).

Do podobnego wniosku prowadzi przegląd 25 lat badań nad tym, jak działa AA (Kelly, 2017). Najwięcej zmienia to, że w miejsce pijących znajomych pojawiają się ludzie, którzy nie piją, i że rośnie przekonanie, że utrzymasz abstynencję. Duchowość okazała się ważnym mechanizmem głównie u osób z cięższym uzależnieniem. U kobiet liczyło się zwłaszcza to, że z czasem pewniej radziły sobie z przygnębieniem i lękiem bez alkoholu.

Dwanaście kroków w wersji świeckiej znajdziesz w tekście o programie 12 kroków.

Pytania do kroku 3

Te pytania możesz przerobić na piśmie przed rozmową ze sponsorką albo terapeutką. Ułożyliśmy je sami, nie pochodzą z literatury AA.

  1. Czym w swoim życiu próbowałam kierować sama i jak to się kończyło?
  2. W jakich sprawach już komuś zaufałam (grupie, terapeutce, lekarzowi) i co z tego wynikło?
  3. Czego się boję, kiedy myślę o powierzeniu swojej woli: że stracę kontrolę, że ktoś mnie wykorzysta, że przestanę być sobą?
  4. Jak rozumiem Boga albo Siłę Wyższą? Czemu jestem gotowa zaufać dziś?
  5. Gdzie mylę zaufanie z uległością wobec ludzi?
  6. Które sprawy chcę oddać od razu, a które wciąż trzymam dla siebie?
  7. Po czym poznam, że znowu próbuję reżyserować wszystko sama?
  8. Co zrobię dziś inaczej, skoro podjęłam tę decyzję?
  9. Z kim i kiedy zacznę krok 4?

Po kroku 3 od razu krok 4

Po decyzji z kroku 3 zaczynasz inwenturę moralną, czyli krok 4. Wielka Księga uważa tę decyzję za zasadniczą, ale pisze, że ma ona niewielki trwały skutek, jeśli zaraz po niej nie przyjdzie wysiłek, żeby zobaczyć i usunąć to, co w tobie samej stało na przeszkodzie. Jak zrobić inwenturę na piśmie, pokazujemy we wpisie o kroku 4.

Ta kolejność ma praktyczny sens. Inwentura przywołuje poczucie winy i wstyd. „Dwanaście Kroków i Dwanaście Tradycji” opisuje osobę, która już nie pije, a wciąż dręczą ją wyrzuty sumienia, uraza i lęk o pieniądze, i stwierdza, że samotna odwaga tu nie wystarczy. Krok 3 ma dać oparcie, z którym łatwiej zobaczyć prawdę o sobie i sobie wybaczyć.

Krok 3 a terapia w ośrodku

W naszym ośrodku program łączy psychoterapię z programem 12 kroków AA, a cele leczenia układają się podobnie jak trzy pierwsze kroki. Najpierw jest uznanie bezsilności wobec alkoholu i przełamanie zaprzeczania, potem uznanie potrzeby zmiany i decyzja o leczeniu, a na końcu działanie. Przy drugim celu personel wspiera pacjentkę w podjęciu decyzji o zmianie zachowania i w przyjęciu leczenia jako sposobu na tę zmianę.

Decyzja pojawia się już na początku pobytu: po przedstawieniu programu i zasad ośrodka pacjentka sama postanawia, czy chce w nim uczestniczyć. Z krokami pracuje potem na warsztatach 12 Kroków AA, które są w popołudniowej części planu dnia, i w pracy osobistej opartej na literaturze AA. Dzień otwiera wspólna modlitwa o 8:00, a wieczorem jest społeczność z bilansem dnia albo mityng AA. Kto chce, korzysta z kaplicy i wsparcia duchowego. Na terenie ośrodka spotyka się też grupa AA „Teresa”, a w zespole, obok terapeutów, lekarzy i psychologów, są osoby zdrowiejące z AA.

Przyjmujemy wyłącznie kobiety. Do wyboru są programy dwutygodniowy, czterotygodniowy i sześciotygodniowy. Najdłuższy, czyli terapia pogłębiona, obejmuje pracę nad akceptacją choroby, poczuciem wartości i sprawczości. Na wyjście każda pacjentka dostaje wykaz mityngów AA i kontakt do osoby, która wesprze ją w miejscu zamieszkania.

Jeśli szukasz leczenia dla siebie albo dla bliskiej kobiety, zobacz, jak wygląda nasza terapia alkoholizmu dla kobiet, albo zadzwoń lub napisz. Telefon odbieramy codziennie od 8:00 do 20:00.

Najczęściej zadawane pytania

Jak brzmi krok 3 AA?
W obecnym polskim tłumaczeniu krok 3 zaczyna się od słów „Podjęliśmy decyzję, aby powierzyć naszą wolę i nasze życie opiece Boga” i kończy zastrzeżeniem, że chodzi o Boga tak, jak Go rozumiemy. Starsze tłumaczenie zaczynało się od słowa „Postanowiliśmy”. Pełne brzmienie wszystkich kroków publikuje polska wspólnota AA na stronie aa.org.pl.
Na czym polega 3 krok AA?
Na decyzji, że przestajesz polegać wyłącznie na własnej woli i powierzasz siebie opiece Siły Wyższej, tak jak ją rozumiesz. W praktyce przyjmujesz pomoc grupy, sponsorki albo terapeutki i zgadzasz się przejść kolejne kroki programu. Krok uczy pokory i zaufania.
Co znaczy powierzyć wolę i życie opiece Boga?
Literatura AA pokazuje to na przykładzie: kto przyszedł do AA i chce zostać, ten w sprawach alkoholu odłożył już własne pomysły i przyjął te, które podsuwa wspólnota. Potem uczy się tego samego w innych sprawach, z którymi sam sobie nie radzi. Własna wola zostaje, zmienia się sposób jej użycia.
Jak brzmi modlitwa 3 kroku?
Modlitwa 3 kroku pochodzi z rozdziału „Jak to działa” w książce „Anonimowi Alkoholicy” i ma cztery krótkie zdania. Ofiarujesz w niej siebie Bogu, prosisz o uwolnienie od skupienia na sobie i o zabranie trudności, tak żeby twoje wyjście z nich mogło pomóc innym, i wyrażasz chęć wypełniania Jego woli. Książka zaznacza, że słowa są dowolne.
Czym różni się krok 3 od kroku 2?
W kroku 2 dochodzisz do przekonania, że pomoc spoza ciebie jest możliwa. W kroku 3 postanawiasz z niej skorzystać. Literatura AA pisze, że sama wiara nie wystarcza, bo można wierzyć i nadal nie dopuszczać Boga do swojego życia.
Czy krok 3 można zrobić, nie wierząc w Boga?
Tak. Krok mówi o Bogu tak, jak Go rozumiesz, a książka „Dwanaście Kroków i Dwanaście Tradycji” pisze, że każdy, kto przyszedł do AA i zamierza zostać, zaczął już krok trzeci, bo w sprawach alkoholu powierzył się opiece wspólnoty. W badaniu Project MATCH udział w AA wiązał się z częstszą abstynencją niezależnie od wiary w Boga.
Czy krok 3 oznacza, że mam się wyrzec własnej woli?
Nie. Literatura AA pisze, że kłopot polegał na złym użyciu siły woli, a gotowość i decyzję o wysiłku może podjąć tylko sama osoba. Krok 3 nie oznacza też posłuszeństwa wobec ludzi, zgody na krzywdę ani rezygnacji z leczenia. Leków przepisanych przez lekarza nie odstawiaj na własną rękę.
Co jest po kroku 3?
Krok 4, czyli inwentura moralna. Wielka Księga pisze, że decyzja z kroku 3 ma niewielki trwały skutek, jeśli zaraz po niej nie przyjdzie wysiłek, żeby zobaczyć i usunąć to, co w tobie samej stało na przeszkodzie. Dlatego termin rozpoczęcia inwentury najlepiej ustalić od razu ze sponsorką albo terapeutką.

Źródła

  1. Fundacja Biuro Służby Krajowej Anonimowych Alkoholików w Polsce. 12 Kroków AA.
  2. Alcoholics Anonymous World Services. Twelve Steps and Twelve Traditions. Step Three, 1953.
  3. Alcoholics Anonymous World Services. Alcoholics Anonymous. Chapter 5: How It Works, 2001.
  4. Alcoholics Anonymous World Services. The “God” Word: Agnostic and Atheist Members in A.A. (P-86), 2018.
  5. Alcoholics Anonymous World Services. The A.A. Member: Medications and Other Drugs (P-11), 2018.
  6. Journal of Studies on Alcohol. Atheists, agnostics and Alcoholics Anonymous (J.S. Tonigan, W.R. Miller, C. Schermer), 2002.
  7. Addiction. Is Alcoholics Anonymous religious, spiritual, neither? Findings from 25 years of mechanisms of behavior change research (J.F. Kelly), 2017.
  8. Alcoholism Treatment Quarterly. Humility and 12-Step Recovery: A Prolegomenon for the Empirical Investigation of a Cardinal Virtue in Alcoholics Anonymous (S.G. Post i in.), 2016.

Chętnie odpowiemy na wszystkie Wasze pytania