
Tanoreksja: uzależnienie od opalania, objawy i leczenie
Uzależnienie od opalania nazywa się tanoreksją. To przymus opalania się na słońcu albo w solarium, który trwa mimo szkód dla skóry i wiedzy o tym, że promieniowanie UV powoduje raka. Tanoreksja nie jest oficjalnym rozpoznaniem lekarskim. W badaniach, prowadzonych głównie wśród młodych kobiet, kryteria uzależnienia od opalania spełniało jednak około 23% osób, które się opalają (Nochaiwong i in., 2026).
Niżej piszemy, po czym poznać, że opalanie wymknęło się spod kontroli, skąd bierze się ten przymus i czym grozi. Dalej opisujemy leczenie i miejsca w Polsce, w których dostaniesz pomoc, także bezpłatnie.
Jak się nazywa uzależnienie od opalania?
Uzależnienie od opalania to tanoreksja. Nazwa jest potoczna: powstała z połączenia angielskiego „tan” (opalenizna) ze słowem „anoreksja”. W publikacjach naukowych częściej spotkasz określenia „uzależnienie od opalania” albo „zależność od opalania”. Uzależnienie od słońca i uzależnienie od solarium to ten sam problem, bo w obu przypadkach skóra dostaje promieniowanie UV.
Od zwykłego lubienia słońca tanoreksję odróżnia to, że trudno ograniczyć opalanie i że trwa ono mimo szkód. Badacze opisują ją więc tak jak inne uzależnienia, w tym uzależnienia od czynności.
Tanoreksja nie jest osobną jednostką chorobową. Amerykańska klasyfikacja DSM-5 jako pierwsze uzależnienie od czynności uznała hazard. Opalania w niej nie ma, bo zdaniem badaczy dowodów jest na razie za mało (Leip i in., 2025). Lekarz nie wpisze więc „tanoreksji” do dokumentacji, ale może rozpoznać to, co często za nią stoi, na przykład depresję albo dysmorfofobię.
Czy od słońca i solarium można się uzależnić?
Wiele na to wskazuje, choć dowody pochodzą z małych badań. Pod wpływem promieni UV komórki naskórka wytwarzają białko POMC, które bierze udział w powstawaniu opalenizny. Z tego samego białka powstaje beta-endorfina, czyli naturalny opioid organizmu. W badaniu na myszach z 2014 roku poziom endorfin we krwi rósł już w pierwszym tygodniu regularnego naświetlania, a po podaniu leku blokującego receptory opioidowe zwierzęta miały objawy odstawienia (Stapleton i in., 2017).
U ludzi sprawdzano to w eksperymentach z dwoma łóżkami do opalania, z których jedno miało filtr zatrzymujący UV. Osoby opalające się od 8 do 15 razy w miesiącu nie wiedziały, które jest które. Po łóżku z promieniowaniem czuły się bardziej rozluźnione, a kiedy mogły wybierać, w 95% przypadków kładły się właśnie na nim. W kolejnym badaniu naltrekson, lek blokujący receptory opioidowe, znosił tę preferencję. U czterech z ośmiu często opalających się osób wywołał też dolegliwości podobne do objawów odstawienia opioidów, tylko słabsze (Stapleton i in., 2017).
Oba eksperymenty przeprowadzono na małych grupach, więc niczego nie przesądzają. Tłumaczą jednak, dlaczego wiedza o szkodliwości często nie wystarcza, żeby przestać. W ankiecie przytaczanej w tym samym przeglądzie 45% osób opalających się co najmniej trzy razy w tygodniu przyznało, że bez opalania czuje się nieatrakcyjnie albo niespokojnie.
Objawy tanoreksji: po czym ją poznać?
Głównym objawem tanoreksji jest utrata kontroli nad opalaniem: opalasz się częściej i dłużej, niż planowałaś, i nie przestajesz, choć skóra już na tym cierpi. Sam ciemny kolor skóry jeszcze o niczym nie świadczy. W badaniach używa się krótkich kwestionariuszy wzorowanych na tych, którymi bada się uzależnienie od alkoholu i innych substancji. Pytają o objawy zebrane w tabeli.
| Objaw | Jak to wygląda na co dzień |
|---|---|
| Coraz więcej opalania | Żeby utrzymać opaleniznę, potrzebujesz coraz więcej czasu w solarium albo na słońcu |
| Opalanie, żeby nie zblednąć | Wracasz do solarium albo na słońce, gdy tylko opalenizna zaczyna schodzić |
| Więcej czasu, niż planowałaś | Zostajesz w kabinie albo na słońcu dłużej, niż zamierzałaś |
| Opalanie przed innymi sprawami | Opuszczasz spotkania, zajęcia albo pracę, bo idziesz się opalać, a inne rozrywki cieszą cię mniej |
| Opalanie przez cały rok | Chodzisz do solarium regularnie, także jesienią i zimą |
| Opalanie mimo szkód | Wiesz, że opalanie może skończyć się rakiem skóry, a mimo to się opalasz |
Najkrótszy z tych kwestionariuszy ma cztery pytania. Możesz je zadać sama sobie:
- Czy próbujesz ograniczyć opalanie, a mimo to opalasz się dalej?
- Czy złości cię, gdy ktoś mówi, żebyś się nie opalała?
- Czy miewasz poczucie winy, że opalasz się za dużo?
- Czy zdarza ci się zaraz po przebudzeniu myśleć o tym, żeby pójść się opalać?
Dwie odpowiedzi „tak” badacze traktują jako sygnał podwyższonego ryzyka. Taki wynik nie jest diagnozą. Mówi tylko, że dobrze byłoby porozmawiać o tym ze specjalistą. W badaniu amerykańskich studentów osoby, które spełniały kryteria uzależnienia w obu użytych kwestionariuszach, były w solarium średnio 40 razy w roku. Te, które nie spełniały ich w żadnym, 13 razy (Mosher i Danoff-Burg, 2010).
Kogo dotyczy tanoreksja?
Najwięcej wiadomo o młodych kobietach, bo to głównie one brały udział w badaniach. Metaanaliza z 2026 roku zebrała 20 badań obejmujących ponad 7 tysięcy opalających się osób. Kobiety stanowiły w nich od 64 do 100% uczestników. Kryteria uzależnienia od opalania spełniało 23% badanych. Wynik zależał od narzędzia: w ustrukturyzowanym wywiadzie było to 9%, a w kwestionariuszu opartym na kryteriach DSM-IV 37% (Nochaiwong i in., 2026). Najbardziej spójnie z uzależnieniem wiązały się częste wizyty w solarium.
Polskie dane są starsze. W badaniu 496 uczennic i studentek w wieku 15-30 lat z Pomorza oraz Warmii i Mazur 84% opalało się regularnie, 63% przynajmniej raz korzystało z solarium, a 27% robiło to regularnie. U co piątej regularnie opalającej się kobiety test przesiewowy wskazał podwyższone ryzyko uzależnienia (Stawczyk i in., 2011). Większość badanych uczyła się na kierunkach medycznych, farmaceutycznych albo kosmetycznych, więc o szkodliwości promieniowania UV raczej wiedziała.
Badanie przeprowadzono, zanim w Polsce zakazano udostępniania solariów niepełnoletnim. Nowszych polskich danych o skali problemu nie znaleźliśmy.
Skąd się bierze przymus opalania?
Badania wskazują na dwa motywy: opalenizna poprawia to, jak kobieta widzi swoje ciało, a samo opalanie na chwilę poprawia nastrój. Pierwszy motyw bywa objawem dysmorfofobii, czyli zaburzenia, w którym drobna albo niewidoczna dla innych „wada” wyglądu nie daje spokoju. Opalanie służy wtedy do poprawiania tej rzekomej wady (Stapleton i in., 2017). Piszemy o tym szerzej we wpisie o dysmorfofobii.
Drugi motyw to nastrój. Wspomniana metaanaliza pokazała, że osoby spełniające kryteria uzależnienia od opalania częściej mają też inne zaburzenia psychiczne.
| Zaburzenie | Iloraz szans u osób uzależnionych od opalania |
|---|---|
| Zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne | 2,81 |
| Sezonowe zaburzenie afektywne (depresja sezonowa) | 2,00 |
| Depresja | 1,88 |
| Dysmorfofobia | 1,55 |
Związku z używaniem substancji psychoaktywnych ta metaanaliza nie potwierdziła. Pojedyncze badania go jednak pokazywały: wśród amerykańskich studentów osoby spełniające kryteria uzależnienia od solarium piły więcej alkoholu, częściej sięgały po marihuanę i miały więcej objawów lęku (Mosher i Danoff-Burg, 2010). O tym, jak obniżony nastrój splata się z nałogiem, piszemy w tekście Depresja a uzależnienia u kobiet.
Czym grozi tanoreksja? Czerniak i inne skutki
Najpoważniejszym skutkiem jest rak skóry, w tym czerniak. Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem (IARC) zalicza promieniowanie UV i urządzenia do opalania do czynników rakotwórczych dla ludzi, do tej samej grupy co palenie tytoniu i azbest (Dessinioti i Stratigos, 2022). Poniższe liczby pochodzą z badań nad solariami.
| Co zbadano | Wynik |
|---|---|
| Czerniak u osób, które kiedykolwiek korzystały z solarium | Ryzyko wyższe o 27% (36 badań; An i in., 2021) |
| Czerniak, gdy pierwsza wizyta w solarium była przed 35. rokiem życia | Ryzyko wyższe o 59% (Boniol i in., 2012) |
| Czerniak a liczba wizyt | Każda dodatkowa sesja w roku podnosi ryzyko o 1,8% (Boniol i in., 2012) |
| Rak kolczystokomórkowy skóry u osób korzystających z solarium | Ryzyko wyższe o 58% (An i in., 2021) |
Te liczby to ryzyko względne. Pokazują, o ile częściej chorują osoby korzystające z solarium w porównaniu z pozostałymi.
Promieniowanie UV przyspiesza też starzenie skóry, która traci elastyczność i gorzej się goi, oraz sprzyja zaćmie. W 2020 roku na świecie rozpoznano ponad 1,5 mln raków skóry, a zmarło z ich powodu ponad 120 tys. osób (WHO, 2022). W Polsce czerniak co roku odbiera życie blisko 1400 osobom (NFZ, 2025).
Solarium nie jest sposobem na witaminę D. WHO pisze, że sztucznego opalania nigdy nie należy traktować jako metody uzupełniania tej witaminy (WHO, 2022). O niedoborze i suplementacji porozmawiaj z lekarzem.
Jeśli opalasz się dużo, raz w miesiącu obejrzyj swoje znamiona. Do lekarza rodzinnego idź, gdy znamię się powiększa, zmienia barwę, uwypukla, krwawi albo swędzi. W razie potrzeby da on skierowanie do dermatologa lub chirurga onkologa. Czerniak wykryty wcześnie daje ponad 95% szans na całkowite wyleczenie (poradnik NFZ o czerniaku).
Solarium a prawo: kto nie może z niego korzystać?
W Polsce solarium nie wolno udostępniać osobom, które nie skończyły 18 lat. Zakaz wprowadziła ustawa z 15 września 2017 roku o ochronie zdrowia przed następstwami korzystania z solarium i obowiązuje on od lutego 2018 roku. Gdy obsługa ma wątpliwości, może poprosić o dokument potwierdzający wiek, a jeśli go nie zobaczy, musi odmówić.
Ta sama ustawa zakazuje reklamy i promocji usług solarium oraz nakazuje wywiesić w lokalu informację o zakazie i o ryzyku związanym z opalaniem. Za złamanie tych przepisów firmie prowadzącej solarium grozi kara od 1000 do 50 000 zł, a przestrzeganie ich kontroluje Państwowa Inspekcja Sanitarna. Przepisy nie obejmują lamp UV używanych w leczeniu.
Leczenie tanoreksji: jak wygląda?
W leczeniu tanoreksji stosuje się psychoterapię, a gdy stoi za nią depresja albo dysmorfofobia, także leki, które dobiera psychiatra. Metody sprawdzonej w badaniach właśnie u osób uzależnionych od opalania jeszcze nie ma. W przeglądzie 24 badań nad ograniczaniem opalania żadne nie było zaprojektowane dla tej grupy (Stapleton i in., 2017). Badacze proponują więc sięgać po to, co działa w innych uzależnieniach od czynności i co w tych badaniach zmniejszało częstość opalania.
- Rozmowa motywująca. Terapeuta pomaga ci samej zobaczyć, co opalanie ci daje i ile cię kosztuje. W badaniu 105 studentek, które były w solarium co najmniej 10 razy w roku, po krótkiej interwencji tego typu uczestniczki opalały się w kolejnych trzech miesiącach średnio 4,4 raza, a w grupie kontrolnej 11,8 raza.
- Terapia poznawczo-behawioralna. Autorzy przeglądu proponują wzorować ją na terapii hazardu: cotygodniowe sesje, na których ustala się, co wyzwala chęć opalania, ćwiczy inne sposoby radzenia sobie z napięciem i przygotowuje plan na nawroty. O samej metodzie piszemy we wpisie o terapii poznawczo-behawioralnej.
- Leczenie tego, co jest pod spodem. Jeśli opalanie łagodzi objawy depresji, depresji sezonowej albo dysmorfofobii, trzeba leczyć także je, czasem lekami.
- Bezpieczny zamiennik. Samoopalacz albo opalanie natryskowe dają kolor bez promieniowania UV.
Wiele kobiet próbuje najpierw sama. W badaniu 280 kobiet często korzystających z solarium połowa tych, które miały objawy uzależnienia, próbowała w ostatnim roku przestać, a prawie 30% chciało skorzystać z pomocy (Leip i in., 2025).
Gdzie szukać pomocy w Polsce?
Zacznij od psychiatry albo psychoterapeuty w swojej okolicy. Opisane wyżej metody to rozmowy i cotygodniowe sesje, więc nie wymagają pobytu w ośrodku. Do psychiatry i do poradni leczenia uzależnień na NFZ nie potrzebujesz skierowania.
| Gdzie | W czym pomoże | Dostęp |
|---|---|---|
| Psychiatra na NFZ, także w centrum zdrowia psychicznego | Oceni, czy za opalaniem stoi depresja, dysmorfofobia albo zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne, i w razie potrzeby włączy leki | Bez skierowania, w ramach ubezpieczenia |
| Poradnia leczenia uzależnień na NFZ | Psychoterapia uzależnienia | Bez skierowania; przy rejestracji zapytaj, czy poradnia prowadzi terapię uzależnień behawioralnych |
| Telefon Zaufania uzależnienia behawioralne, 801 889 880 | Rozmowa ze specjalistą o uzależnieniach od czynności | Codziennie 17:00-22:00, opłata według taryfy operatora |
| Psychoterapeuta prywatnie | Terapia poznawczo-behawioralna; przy zapisie zapytaj o doświadczenie w pracy z uzależnieniami od czynności lub z obrazem ciała | Bez skierowania, płatnie |
| Lekarz rodzinny | Obejrzy niepokojące znamiona i skieruje do dermatologa lub chirurga onkologa | W ramach NFZ |
Numery i godziny telefonów zaufania podaje Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom.
Jesteśmy prywatnym ośrodkiem i prowadzimy stacjonarną terapię uzależnień od alkoholu, leków i narkotyków, wyłącznie dla kobiet. Jeśli przymus opalania jest twoim jedynym problemem, kilkutygodniowy pobyt u nas prawdopodobnie nie jest tym, czego potrzebujesz, i lepsza będzie psychoterapia ambulatoryjna. Inaczej jest, gdy obok opalania pojawia się picie, leki uspokajające albo narkotyki, często razem z depresją. Wtedy zadzwoń do nas. Rozmowa jest bezpłatna i do niczego nie zobowiązuje, a jeśli nasz program nie jest dla ciebie, powiemy to od razu.
Możesz też umówić u nas pojedynczą konsultację z terapeutą lub psychologiem (240 zł za 50 minut), żeby zorientować się, gdzie szukać dalej. Drogę publiczną i prywatną porównujemy w tekście Leczenie uzależnień na NFZ czy prywatnie.
Jak pomóc bliskiej osobie uzależnionej od opalania?
Zacznij od pytania, co opalanie jej daje, a rozmowę o raku zostaw na później. Kobiety z objawami uzależnienia od solarium i tak martwią się rakiem skóry częściej niż pozostałe: w badaniu z 2025 roku „często lub cały czas” martwiło się nim 22% z nich, a wśród kobiet bez tych objawów 9% (Leip i in., 2025). Kolejne ostrzeżenie raczej nie powie jej niczego nowego.
- Mów o tym, co widzisz, bez ocen: że chodzi do solarium coraz częściej, że rezygnuje ze spotkań, że miała oparzenie.
- Zaproponuj zamiennik, na przykład samoopalacz albo opalanie natryskowe.
- Zachęć do kontroli znamion u lekarza rodzinnego.
- Jeśli córka nie ma 18 lat, solarium nie może jej obsłużyć. Możesz powiedzieć o tym w lokalu albo zgłosić sprawę do sanepidu.
Gdy widzisz u niej przygnębienie, wycofanie z kontaktów albo ciągłe niezadowolenie z wyglądu, namów ją na wizytę u psychiatry. Więcej wskazówek do takiej rozmowy znajdziesz w tekście Jak pomóc bliskiej osobie uzależnionej.
Jeśli ty albo bliska ci osoba myślicie o odebraniu sobie życia, zadzwoń pod 800 70 2222 (Centrum Wsparcia dla Osób Dorosłych w Kryzysie Psychicznym, bezpłatnie, całą dobę) albo 116 123. Nastolatki mogą dzwonić całą dobę pod 116 111. Przy bezpośrednim zagrożeniu życia dzwoń pod 112.
Najczęściej zadawane pytania
Jak się nazywa uzależnienie od opalania?
Tanoreksja: co to jest?
Czy można uzależnić się od słońca?
Jakie są objawy tanoreksji?
Jak wygląda leczenie tanoreksji?
Czy solarium jest szkodliwe?
Od ilu lat można korzystać z solarium w Polsce?
Czy solarium to dobry sposób na witaminę D?
Czy wasz ośrodek leczy tanoreksję?
Źródła
- Journal of the European Academy of Dermatology and Venereology. Prevalence, predictors and psychological conditions of tanning behavioural addiction: a meta-analysis (S. Nochaiwong i in.), 2026.
- BMC Psychology. Building evidence for indoor tanning as a behavioral addiction: concerns, problems, and change perceptions are associated with addictive symptoms (A. Leip, C.J. Heckman, J.L. Stapleton), 2025.
- Psychology of Addictive Behaviors. Review of interventions to reduce ultraviolet tanning: need for treatments targeting excessive tanning, an emerging addictive behavior (J.L. Stapleton i in.), 2017.
- Archives of Dermatology. Addiction to indoor tanning: relation to anxiety, depression, and substance use (C.E. Mosher, S. Danoff-Burg), 2010.
- Przegląd Dermatologiczny. Ocena ryzyka uzależnienia od opalania w wybranej populacji kobiet w wieku 15-30 lat (M. Stawczyk i in.), 2011.
- Current Oncology. An Epidemiological Update on Indoor Tanning and the Risk of Skin Cancers (C. Dessinioti, A.J. Stratigos), 2022.
- WHO. Ultraviolet radiation (fact sheet), 2022.
- Sejm RP, Internetowy System Aktów Prawnych. Ustawa z dnia 15 września 2017 r. o ochronie zdrowia przed następstwami korzystania z solarium (Dz.U. 2017 poz. 2111), 2017.
Powiązane artykuły

Problemy społeczne ·
Dysmorfofobia: czym jest, jak ją rozpoznać i jak leczyć

Problemy społeczne ·
Bigoreksja, czyli dysmorfia mięśniowa: objawy i leczenie

Problemy społeczne ·

