
Dysmorfofobia: czym jest, jak ją rozpoznać i jak leczyć
Dysmorfofobia to zaburzenie psychiczne, w którym myśli krążą wokół wady wyglądu, której inni nie widzą albo uważają za drobiazg. Osoba chora poświęca na nie średnio od 3 do 8 godzin dziennie, sprawdza swoją „wadę” w lustrze, ukrywa ją i próbuje poprawiać (Phillips, 2004). Choruje około 1,9% dorosłych (Veale i in., 2016), a pierwsze objawy pojawiają się zwykle w wieku nastoletnim. Dysmorfofobię się leczy: terapią poznawczo-behawioralną i lekami z grupy SSRI (Krebs i in., 2017).
Niżej opisujemy, po czym ją poznać, jak lekarz ją rozpoznaje i czym różni się od zwykłych kompleksów i od anoreksji. Piszemy też, czy pomaga operacja plastyczna, jak wygląda leczenie, jak rozmawiać z bliską osobą i gdzie w Polsce szukać pomocy.
Co to jest dysmorfofobia?
Dysmorfofobia (cielesne zaburzenie dysmorficzne, ang. body dysmorphic disorder, BDD) to zaburzenie psychiczne, w którym ktoś jest pochłonięty wadą własnego wyglądu, niewidoczną dla innych albo w ich oczach nieznaczną. Tym myślom towarzyszą powtarzane czynności: sprawdzanie, ukrywanie i poprawianie. Zabierają one tyle czasu i sił, że cierpi na tym praca, nauka i relacje (Krebs i in., 2017).
Nazwa pochodzi od greckich słów oznaczających brzydotę i strach. Jest trochę myląca, bo sugeruje fobię. W rzeczywistości zaburzenie działa jak natręctwo: myśl o wadzie wraca wbrew woli, a sprawdzanie i poprawianie przynosi ulgę tylko na chwilę. Pierwszy opisał je włoski psychiatra ponad sto lat temu (Phillips, 2004).
Z próżnością nie ma to wiele wspólnego. Osoba z dysmorfofobią czuje się brzydka, czasem wręcz odrażająca, i wstydzi się tego. Towarzyszą temu niska samoocena, poczucie, że nie zasługuje się na miłość, i lęk przed odrzuceniem (Phillips, 2004).
Część chorych wie, że przesadza, ale nie potrafi przestać. Prawie połowa jest jednak całkowicie pewna, że wygląda nienormalnie, a większość ma wrażenie, że inni przyglądają się „wadzie”, rozmawiają o niej albo się z niej śmieją (Phillips, 2004). Lekarz opisuje to jako dysmorfofobię z dobrym, słabym albo brakującym wglądem. Nawet przy pełnym przekonaniu o wadzie klasyfikacja DSM-5 nie każe rozpoznawać osobnego zaburzenia urojeniowego, bo mogłoby to prowadzić do niewłaściwego leczenia lekami przeciwpsychotycznymi (Krebs i in., 2017).
W klasyfikacji ICD-10, której polscy lekarze nadal używają, dysmorfofobia figuruje przy zaburzeniu hipochondrycznym (F45.2), a jej postać urojeniowa przy innych uporczywych zaburzeniach urojeniowych (Phillips, 2004). Amerykańska klasyfikacja DSM-5 z 2013 roku przeniosła ją do grupy zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych i pokrewnych, obok zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego (OCD), i tak samo ujmuje ją nowa klasyfikacja WHO, ICD-11 (Krebs i in., 2017). Leczy się ją też podobnie jak OCD.
Objawy dysmorfofobii: po czym ją poznać?
Dysmorfofobię poznaje się po dwóch rzeczach: po myślach o wyglądzie, które zajmują godziny dziennie i trudno je przerwać, oraz po czynnościach, którymi chora osoba próbuje swoją „wadę” sprawdzić, ukryć albo poprawić (Phillips, 2004). Najczęściej powtarzają się (Krebs i in., 2017; Phillips i in., 2006):
- częste przeglądanie się w lustrze albo, przeciwnie, unikanie luster, jasnego światła i spotkań,
- porównywanie się z innymi,
- maskowanie: makijaż, fryzura, czapka, ubranie, zasłanianie „wady” ręką albo takie ułożenie ciała, żeby jej nie było widać,
- długa pielęgnacja i poprawianie makijażu, częste przebieranie się,
- dopytywanie bliskich, czy „to” widać,
- skubanie i wyciskanie skóry, żeby usunąć niedoskonałości,
- diety, ćwiczenia, opalanie, wizyty u dermatologów, kosmetologów i chirurgów plastycznych.
Z czasem dochodzi unikanie: chora rezygnuje ze spotkań, randek, szkoły albo pracy. W jednej z opisanych grup prawie 30% osób przez co najmniej tydzień w ogóle nie wychodziło z domu (Phillips, 2004).
„Wada” może dotyczyć każdej części ciała, najczęściej twarzy, skóry, włosów i nosa. Zwykle chodzi o kilka miejsc naraz (Phillips, 2004), u kobiet średnio o więcej niż u mężczyzn. Tak rozkładały się obawy w badaniu 200 osób z dysmorfofobią:
| Czego dotyczy obawa | Kobiety (137 osób) | Mężczyźni (63 osoby) |
|---|---|---|
| Skóra | 85% | 70% |
| Włosy | 55% | 64% |
| Nos | 39% | 38% |
| Brzuch | 38% | 19% |
| Waga | 34% | 19% |
| Zęby | 33% | 22% |
| Piersi lub klatka piersiowa | 31% | 14% |
| Pośladki | 29% | 6% |
| Uda | 29% | 2% |
| Budowa ciała (za mało mięśni) | 10% | 37% |
Jak rozpoznaje się dysmorfofobię?
Dysmorfofobię rozpoznaje lekarz psychiatra albo psycholog na podstawie rozmowy. Według DSM-5 muszą być spełnione cztery warunki (Krebs i in., 2017):
- Zaabsorbowanie jedną lub kilkoma wadami wyglądu, których inni nie widzą albo uważają za drobne.
- W którymś momencie choroby pojawiły się powtarzane czynności (lustro, pielęgnacja, skubanie skóry, dopytywanie) albo czynności w myślach, takie jak porównywanie się z innymi.
- To zaabsorbowanie wywołuje silne cierpienie albo utrudnia pracę, naukę i kontakty z ludźmi.
- Obawy nie dotyczą wyłącznie tkanki tłuszczowej lub wagi u osoby, która spełnia kryteria zaburzenia odżywiania.
Lekarz zaznacza też poziom wglądu i to, czy chodzi o dysmorfię mięśniową, czyli przekonanie, że ciało jest za małe albo za mało umięśnione. Tę odmianę opisujemy we wpisie o bigoreksji.
Chorzy rzadko mówią o tym sami. Wstydzą się, a jeśli szukają pomocy, to częściej u dermatologa albo chirurga niż u psychiatry. Nawet w gabinecie psychiatrycznym rzadko sami z siebie wspominają o wyglądzie, dlatego dysmorfofobia często zostaje nierozpoznana (Krebs i in., 2017). Brytyjskie wytyczne NICE radzą lekarzom zadać w takiej sytuacji kilka prostych pytań (NICE, 2005). Możesz odpowiedzieć na nie sama:
- Czy dużo myślisz o swoim wyglądzie i chciałabyś myśleć o nim mniej?
- Co dokładnie ci się w nim nie podoba?
- Ile godzin w zwykły dzień zajmują ci te myśli?
- Jak wpływają na twoje życie?
- Czy przez nie trudniej ci pracować, uczyć się albo spotykać ze znajomymi?
Ponad godzinę dziennie myślenia o wyglądzie NICE uznaje za dużo. Te pytania nie zastąpią diagnozy, ale jeśli odpowiedzi cię zaniepokoiły, powiedz o nich wprost psychiatrze. Lekarz może też użyć krótkiego kwestionariusza przesiewowego, który dobrze wyłapuje to zaburzenie (Krebs i in., 2017).
Czym dysmorfofobia różni się od kompleksów i anoreksji?
Od zwykłych kompleksów dysmorfofobię odróżnia skala: czas, jaki pochłaniają myśli o wyglądzie, i to, ile z ich powodu tracisz. Od innych zaburzeń odróżnia ją przede wszystkim to, czego dotyczy lęk i po co są powtarzane czynności (Krebs i in., 2017).
| Z czym można pomylić | Co wygląda podobnie | Czym się różni |
|---|---|---|
| Zwykłe niezadowolenie z wyglądu | Nie podoba ci się jakaś część ciała | Myśl przychodzi i odchodzi, nie zajmuje godzin i nie każe rezygnować ze spotkań ani pracy |
| Anoreksja i bulimia | Silne i bolesne zaabsorbowanie wyglądem | Chodzi o wagę i kształt ciała, a zachowania dotyczą jedzenia i odchudzania |
| Dysmorfia mięśniowa (bigoreksja) | Obsesja na punkcie sylwetki, ćwiczenia | To odmiana dysmorfofobii: przekonanie, że ciało jest za małe lub za mało umięśnione |
| Zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne (OCD) | Czasochłonne, powtarzane czynności, np. mycie i pielęgnacja | Rytuały wynikają ze strachu przed zarazkami albo z poczucia, że coś musi być „w sam raz”, a nie z chęci poprawienia wyglądu |
| Fobia społeczna | Unikanie ludzi i napięcie w towarzystwie | Lęk dotyczy tego, że się skompromitujesz zachowaniem, a nie tego, jak wyglądasz |
| Depresja | Poczucie, że jest się brzydką | Wygląd nie jest główną troską i nie towarzyszą mu rytuały przed lustrem |
Te zaburzenia często występują razem. Wśród kobiet z dysmorfofobią 42% miało w którymś momencie życia zaburzenie odżywiania (Phillips i in., 2006). Jak lekarz rozpoznaje anoreksję i do kogo się z nią zgłosić, opisujemy w tekście Diagnoza anoreksji.
Skąd się bierze dysmorfofobia i kogo dotyczy?
Dysmorfofobia dotyczy około 1,9% dorosłych i 2,2% nastolatków (Veale i in., 2016). Zaczyna się zwykle w wieku nastoletnim, średnio około 16. roku życia, a bez leczenia ma skłonność do przewlekłego przebiegu (Krebs i in., 2017). W większości badanych grup kobiet było więcej niż mężczyzn, choć nie wśród pacjentów dermatologów i chirurgów plastycznych (Veale i in., 2016).
Częściej spotyka się ją tam, gdzie ludzie szukają pomocy z powodu wyglądu albo samopoczucia. Wśród pacjentów poradni dermatologicznych ma ją około 11%, w gabinetach chirurgii plastycznej 13%, a wśród osób, które chcą operować nos, 20%. W poradniach i na oddziałach psychiatrycznych jest to od 5,8% do 7,4% pacjentów (Veale i in., 2016).
Nie ma jednej przyczyny. Z badań bliźniąt wynika, że geny odpowiadają za około 42-44% zmienności objawów, a resztę tłumaczą doświadczenia (Krebs i in., 2017). Wśród tych doświadczeń badacze wymieniają:
- przemoc w dzieciństwie (w niektórych badaniach mówiło o niej nawet 79% chorych),
- dokuczanie z powodu wyglądu,
- nękanie przez rówieśników: w jednym z nielicznych badań podłużnych uczniowie nękani w szkole częściej mieli objawy dysmorfofobii rok później.
Wszystkie te dane pochodzą z przeglądu Krebs i in. (2017). Autorzy zastrzegają, że większość badań opiera się na wspomnieniach chorych, więc nie da się z nich wyprowadzić prostej zależności przyczynowej.
Dysmorfofobia u kobiet: co jest inne?
U kobiet dysmorfofobia częściej dotyczy skóry, brzucha, wagi, piersi, bioder i ud. Kobiety częściej niż mężczyźni maskują „wadę” makijażem, przebierają się, skubią skórę i chorują jednocześnie na zaburzenia odżywiania (Phillips i in., 2006). W tym samym badaniu:
- pierwsze, jeszcze łagodne objawy pojawiały się u dziewcząt średnio w wieku 12 lat, a pełne zaburzenie około 16. roku życia,
- skórę skubała co druga kobieta (53%), a co czwarty mężczyzna,
- 29% kobiet opalało się, żeby poprawić wygląd. O tym, jak opalanie przechodzi w przymus, piszemy we wpisie o tanoreksji.
Dysmorfofobia często idzie też w parze z alkoholem i narkotykami. W badaniu 176 osób z dysmorfofobią, w większości kobiet, prawie połowa (49%) miała w życiu zaburzenie związane z używaniem substancji, najczęściej uzależnienie od alkoholu (29%). Dwie trzecie z nich uważało, że to dysmorfofobia przyczyniła się do picia lub brania, a osoby z takim problemem częściej próbowały odebrać sobie życie (Grant i in., 2005). Autorzy przypuszczają, że substancje służą do łagodzenia napięcia, choć badanie tego nie rozstrzyga.
Wśród samych kobiet z dysmorfofobią problem z substancjami miało 43%, a z alkoholem 36,5% (Phillips i in., 2006). NICE zaleca, żeby lekarz rutynowo brał dysmorfofobię pod uwagę u osób, które piją szkodliwie lub przyjmują inne substancje, a także u osób z depresją, fobią społeczną, OCD albo zaburzeniem odżywiania (NICE, 2005). Gdy obok obsesji na punkcie wyglądu jest uzależnienie albo depresja, trzeba leczyć oba problemy naraz. Piszemy o tym w tekście Depresja a uzależnienia u kobiet.
Czy operacja plastyczna pomoże na dysmorfofobię?
Zwykle nie. W badaniu 200 osób z dysmorfofobią 71% szukało leczenia u dermatologa, chirurga, dentysty albo kosmetologa, a 64% takie leczenie dostało. Po 91% zabiegów i kuracji objawy dysmorfofobii nie zmieniły się wcale, a poprawę przyniosło 3,6% (Crerand i in., 2005).
Nawet kiedy „wada” rzeczywiście wyglądała lepiej, zaabsorbowanie często zostawało. Zabiegi poprawiały wygląd leczonego miejsca w co czwartym przypadku (26,7%), ale myśli o nim ustępowały tylko w 17,7%. Gdy nawet to się udawało, zwykle pojawiały się obawy o inną część ciała. Część planowanych zabiegów nie doszła do skutku, najczęściej dlatego, że lekarz odmówił (Crerand i in., 2005). Przegląd badań opisuje u tych pacjentów niezadowolenie z efektu, utrzymywanie się objawów, a nawet ich nasilenie po zabiegu (Krebs i in., 2017).
Dlatego NICE zaleca, żeby osobę z podejrzeniem dysmorfofobii, która chce operacji plastycznej lub zabiegu dermatologicznego, najpierw ocenił specjalista zdrowia psychicznego z doświadczeniem w leczeniu dysmorfofobii (NICE, 2005). Jeśli planujesz zabieg, a myśli o „wadzie” zajmują ci więcej niż godzinę dziennie, zacznij od wizyty u psychiatry.
Czy dysmorfofobia jest niebezpieczna?
Tak, głównie z powodu wysokiego ryzyka myśli i prób samobójczych. W badaniu 200 osób z dysmorfofobią myśli samobójcze miało w życiu 78% kobiet, a próbę samobójczą 29% (Phillips i in., 2006). W metaanalizie badań osoby z dysmorfofobią ponad dwukrotnie częściej próbowały odebrać sobie życie niż osoby z grup porównawczych, w większości również pacjenci psychiatryczni (Krebs i in., 2017).
W badaniu, w którym 185 osób obserwowano do 4 lat, średnio 58% z nich miało w danym roku myśli samobójcze, a 2,6% rocznie podejmowało próbę. Dwie osoby zmarły śmiercią samobójczą. Autorzy oszacowali, że to około 45 razy więcej niż w populacji ogólnej, ale zastrzegają, że wynik jest wstępny, a badanie prowadzono w ośrodku specjalistycznym, do którego mogą trafiać osoby z cięższymi objawami (Phillips i Menard, 2006). NICE zaleca ocenę ryzyka samobójstwa u każdej osoby z tym rozpoznaniem, zwłaszcza gdy ma też depresję (NICE, 2005).
Jeśli ty albo bliska ci osoba myślicie o odebraniu sobie życia, zadzwoń pod 800 70 2222 (Centrum Wsparcia dla Osób Dorosłych w Kryzysie Psychicznym, bezpłatnie, całą dobę) albo 116 123. Dzieci i nastolatki mogą dzwonić całą dobę pod 116 111. Przy bezpośrednim zagrożeniu życia dzwoń pod 112.
Jak leczy się dysmorfofobię?
Dysmorfofobię leczy się terapią poznawczo-behawioralną przygotowaną dla tego zaburzenia i lekami przeciwdepresyjnymi z grupy SSRI, a gdy zaburzenie poważnie utrudnia życie, obiema metodami naraz (NICE, 2005). Brytyjskie wytyczne dobierają leczenie do tego, w jakim stopniu zaburzenie utrudnia codzienne funkcjonowanie:
| Jak bardzo zaburzenie utrudnia życie | Co zaleca NICE |
|---|---|
| W niewielkim stopniu | Terapia poznawczo-behawioralna z ekspozycją, indywidualnie albo w grupie |
| Umiarkowanie | Do wyboru: lek z grupy SSRI albo bardziej intensywna terapia indywidualna |
| Poważnie | Terapia i lek z grupy SSRI jednocześnie |
| Brak poprawy po 12 tygodniach leczenia skojarzonego | Inny lek z grupy SSRI albo klomipramina, a potem zespół specjalistyczny |
Terapia poznawczo-behawioralna obejmowała w badaniach zwykle od 12 do 22 cotygodniowych sesji (Krebs i in., 2017). Jej głównym narzędziem jest ekspozycja z powstrzymaniem reakcji: stopniowo wchodzisz w sytuacje, których unikasz (lustro, jasne światło, spotkania), i nie sięgasz przy tym po maskowanie, dodatkowy makijaż ani sprawdzanie. Do tego dochodzi praca z myślami o wyglądzie, trening patrzenia w lustro i ćwiczenia uwagi. W badaniach terapia wyraźnie zmniejszała objawy, ale u 46-60% uczestników poprawa była niewystarczająca (Krebs i in., 2017), dlatego często łączy się ją z lekami. Jak działa ta metoda, piszemy we wpisie Terapia poznawczo-behawioralna.
Leki z grupy SSRI pomagały w badaniach z grupą kontrolną od 53% do 70% chorych. Zwykle potrzebna jest wyższa dawka niż przy depresji (Krebs i in., 2017), a na ocenę, czy lek działa, trzeba co najmniej 12 tygodni (Phillips, 2004). Leki działają także wtedy, gdy chora jest całkowicie pewna swojej wady (Phillips, 2004). Po poprawie NICE zaleca brać lek jeszcze co najmniej 12 miesięcy. W jednym badaniu w ciągu pół roku po odstawieniu leku objawy wróciły u 40% osób, a przy dalszym braniu leku u 18% (Krebs i in., 2017). Lek dobiera i odstawia psychiatra, nie rób tego sama.
Większość osób leczy się ambulatoryjnie. Leczenie na oddziale, który specjalizuje się w OCD i dysmorfofobii, NICE przewiduje dla niewielkiej części chorych: przy zagrożeniu życia, poważnym zaniedbaniu siebie, skrajnym cierpieniu, braku efektów długiego leczenia albo gdy inna poważna choroba, na przykład ciężka depresja lub anoreksja, utrudnia leczenie ambulatoryjne (NICE, 2005). Bez leczenia dysmorfofobia zwykle się utrzymuje. Terapia i leki pomagają wielu chorym, choć u sporej części objawy nie ustępują całkiem (Krebs i in., 2017).
Jak pomóc bliskiej osobie z dysmorfofobią?
Zacznij od tego, co widzisz i ile ją to kosztuje. Spór o to, czy „wada” istnieje, rzadko coś daje, bo prawie połowa chorych jest całkowicie pewna swojej wady (Phillips, 2004). Wytyczne NICE przypominają też, że chorzy wstydzą się objawów, a same objawy są mimowolne (NICE, 2005).
- Mów o faktach i o cierpieniu: że spędza dwie godziny przed lustrem, że odwołała spotkanie, że jest wyczerpana. Nie oceniaj i nie nazywaj tego próżnością.
- Nie odpowiadaj w kółko na pytanie, czy „to” widać. Zapewnienie daje ulgę na chwilę, ale należy do tego samego błędnego koła co sprawdzanie w lustrze. Gdy zacznie się terapia, ustalcie z terapeutą, jak łagodnie z tego rezygnować (NICE, 2005).
- Nie finansuj i nie organizuj zabiegów, zanim oceni ją psychiatra.
- Zaproponuj wizytę u psychiatry i pójście razem. Na wizytę u psychiatry na NFZ nie potrzeba skierowania, także dzieciom i nastolatkom, choć u niepełnoletnich zgodę na leczenie wyrażają rodzice.
- Jeśli mówi o bezsensie życia albo o tym, że lepiej by jej nie było, nie czekaj: zadzwońcie razem pod numery kryzysowe podane wyżej.
Gdzie szukać pomocy w Polsce?
Zacznij od psychiatry. Na NFZ nie potrzebujesz do niego skierowania, także w centrum zdrowia psychicznego, a na psychoterapię w poradni zdrowia psychicznego skierowanie jest potrzebne (pacjent.gov.pl). Psychiatra postawi rozpoznanie, dobierze lek i wystawi skierowanie na terapię.
| Gdzie | W czym pomoże | Dostęp |
|---|---|---|
| Psychiatra na NFZ, także w centrum zdrowia psychicznego | Rozpoznanie, leki, ocena ryzyka samobójstwa, skierowanie na terapię | Bez skierowania, w ramach ubezpieczenia |
| Poradnia zdrowia psychicznego na NFZ | Psychoterapia; przy rejestracji zapytaj o terapię poznawczo-behawioralną | Ze skierowaniem |
| Psychoterapeuta poznawczo-behawioralny prywatnie | Terapia z ekspozycją; zapytaj o doświadczenie w leczeniu dysmorfofobii lub OCD | Bez skierowania, płatnie |
| 800 70 2222, 116 123, 116 111 | Rozmowa w kryzysie, gdy pojawiają się myśli samobójcze | Bezpłatnie |
| 112 | Bezpośrednie zagrożenie życia | Całą dobę |
Jeśli leczysz się u dermatologa albo planujesz zabieg, powiedz lekarzowi, ile czasu zajmują ci myśli o wyglądzie. To pomoże mu ocenić, czy zabieg ma sens.
Jesteśmy prywatnym ośrodkiem stacjonarnym wyłącznie dla kobiet. Leczymy uzależnienia od alkoholu, leków i narkotyków, a także depresję, anoreksję i bulimię, najczęściej wtedy, gdy idą w parze z uzależnieniem. Osobnego programu dla dysmorfofobii nie prowadzimy. Jeśli obsesja na punkcie wyglądu jest twoim jedynym problemem, lepsza będzie terapia ambulatoryjna u psychiatry i terapeuty poznawczo-behawioralnego.
Inaczej jest, gdy obok niej pojawia się picie, leki uspokajające, narkotyki albo zaburzenie odżywiania. Wtedy zadzwoń do nas. Rozmowa jest bezpłatna, a jeśli nasz program nie jest dla ciebie, powiemy to od razu. U nas rozpoznanie stawia lekarz psychiatra, a przy zaburzeniach odżywiania pracujemy także z obrazem własnego ciała. Możesz też umówić pojedynczą konsultację z terapeutą lub psychologiem (240 zł za 50 minut), żeby zorientować się, gdzie szukać dalej. Drogę publiczną i prywatną porównujemy w tekście Leczenie uzależnień na NFZ czy prywatnie.
Najczęściej zadawane pytania
Co to jest dysmorfofobia?
Jakie są objawy dysmorfofobii?
Czy dysmorfofobia to hipochondria?
Czy dysmorfofobia jest uleczalna?
Jaki lekarz leczy dysmorfofobię?
Czy operacja plastyczna pomoże na dysmorfofobię?
Czym różni się dysmorfofobia od anoreksji?
Jak pomóc osobie z dysmorfofobią?
Czy wasz ośrodek leczy dysmorfofobię?
Źródła
- Evidence-Based Mental Health. Recent advances in understanding and managing body dysmorphic disorder (G. Krebs, L. Fernández de la Cruz, D. Mataix-Cols), 2017.
- Body Image. Body dysmorphic disorder in different settings: a systematic review and estimated weighted prevalence (D. Veale i in.), 2016.
- World Psychiatry. Body dysmorphic disorder: recognizing and treating imagined ugliness (K.A. Phillips), 2004.
- Comprehensive Psychiatry. Gender similarities and differences in 200 individuals with body dysmorphic disorder (K.A. Phillips, W. Menard, C. Fay), 2006.
- American Journal of Psychiatry. Suicidality in body dysmorphic disorder: a prospective study (K.A. Phillips, W. Menard), 2006.
- Journal of Clinical Psychiatry. Substance use disorders in individuals with body dysmorphic disorder (J.E. Grant i in.), 2005.
- Psychosomatics. Nonpsychiatric medical treatment of body dysmorphic disorder (C.E. Crerand i in.), 2005.
- NICE. Obsessive-compulsive disorder and body dysmorphic disorder: treatment (CG31), 2005.
Powiązane artykuły

Problemy społeczne ·
Bigoreksja, czyli dysmorfia mięśniowa: objawy i leczenie

Problemy społeczne ·
Krok 3 AA: zaufanie i pokora. Co znaczy powierzyć życie?

Problemy społeczne ·

