
Krok 4 AA: jak zrobić inwenturę moralną. Tabela i pytania
Krok 4 AA brzmi dziś: „Zrobiliśmy wnikliwą i odważną osobistą inwenturę moralną”. W starszym tłumaczeniu: „Zrobiliśmy gruntowny i odważny obrachunek moralny”. W praktyce robisz go na piśmie. Spisujesz swoje urazy, lęki i to, jak zachowywałaś się w relacjach, a przy każdej sprawie szukasz własnego udziału. Dopisujesz też zalety. Gotową inwenturę omawiasz w kroku 5 ze sponsorką albo terapeutką.
Poniżej znajdziesz tabelę do wypełnienia z przykładowymi wierszami, pytania pomocnicze i typowe błędy. Opieramy się na Wielkiej Księdze, czyli podstawowym tekście AA „Anonimowi Alkoholicy”, i na książce „Dwanaście Kroków i Dwanaście Tradycji”.
Krok 4 AA w skrócie
| Pytanie | Odpowiedź |
|---|---|
| Jak brzmi? | „Zrobiliśmy wnikliwą i odważną osobistą inwenturę moralną”. Starsze tłumaczenie: „Zrobiliśmy gruntowny i odważny obrachunek moralny”. |
| Na czym polega? | Na pisemnym przeglądzie uraz, lęków i zachowań w relacjach oraz własnego udziału w nich. |
| Z czego się składa? | Z trzech części: urazy, lęki oraz relacje i życie intymne. Do tego lista zalet. |
| Z kim go robić? | Ze sponsorką z AA albo z terapeutką, która zna program. |
| Ile trwa? | AA nie wyznacza terminu. Liczy się dokładność. |
| Co potem? | Krok 5: omówienie inwentury z drugim człowiekiem. |
Wielka Księga zaczyna inwenturę od urazy, bo według niej uraza niszczy więcej alkoholików niż cokolwiek innego. Dlatego praca zaczyna się od tabeli uraz.
Co to znaczy obrachunek moralny
Obrachunek moralny, czyli inwentura moralna, to uczciwy, spisany przegląd tego, co w twoim myśleniu i postępowaniu szkodziło tobie i innym, oraz tego, co w tobie dobre. Słowo „inwentura” pochodzi z handlu. Wielka Księga porównuje ten krok do remanentu: firma, która nie liczy regularnie towaru, zwykle bankrutuje, a remanent służy temu, żeby poznać prawdę o stanie magazynu i bez żalu pozbyć się tego, co zepsute.
Krok 4 jest pierwszym krokiem działania. Kroki 1-3 to przyznanie się do bezsilności, nadzieja i decyzja. Wielka Księga pisze, że decyzja z kroku 3 niewiele zmieni, jeśli od razu nie pójdzie za nią wysiłek, żeby zmierzyć się z tym, co blokowało zdrowienie. Picie nazywa tam objawem, pod którym trzeba poszukać przyczyn. Całą sekwencję kroków opisujemy w przewodniku po programie 12 kroków.
Dwie wersje brzmienia biorą się z dwóch tłumaczeń. Starsze polskie materiały AA, na przykład informator „Wieści z AA” z 2011 roku, mówią o „gruntownym i odważnym obrachunku moralnym”. Nowsze tłumaczenie, które publikuje dziś polska wspólnota AA, mówi o „wnikliwej i odważnej osobistej inwenturze moralnej”. Chodzi o to samo zadanie.
Inwentura obejmuje wady i zalety. „Dwanaście Kroków i Dwanaście Tradycji” opisuje dwie pułapki: jedne osoby toną w poczuciu winy, inne czują się urażone samą propozycją inwentury i szukają winnych wokół siebie. Język AA mówi o wadach charakteru. W naszym ośrodku przyjmujemy, że uzależnienie jest chorobą (ICD-11) i nie przypisujemy za nie osobistej winy. Te dwa spojrzenia da się pogodzić: za chorobę nie odpowiadasz, a za to, co dziś robisz z jej skutkami, tak.
Jak zrobić 4 krok AA krok po kroku
Krok 4 robisz na piśmie, w zeszycie albo na przerysowanych tabelach. Wielka Księga przy każdej części inwentury mówi o spisywaniu: urazy, lęki i zachowania w relacjach trafiają na papier, a potem się je przegląda. Kolejność wygląda tak:
- Umów się z osobą, z którą przejdziesz ten krok. Sponsorka z AA albo terapeutka pomoże ci zobaczyć to, czego sama nie widzisz, i przypomni o zaletach. Ustalcie, kiedy będziecie rozmawiać o postępach.
- Spisz listę uraz. W pierwszej kolumnie wypisz ludzi, instytucje i zasady, na które jesteś zła albo do których masz żal. Przejdź przez całe swoje życie, od najdawniejszych spraw. Na tym etapie wypisujesz same nazwy, bez analizy.
- Przy każdej pozycji wypełnij dwie kolejne kolumny: co się stało i czego to dotknęło, czyli poczucia własnej wartości, bezpieczeństwa, ambicji, relacji osobistych albo intymnych.
- Wypełnij kolumnę „mój udział”. Odkładasz na bok to, co zrobiła druga osoba, i szukasz, gdzie ty byłaś samolubna, nieuczciwa, nastawiona na własną korzyść albo przestraszona.
- Spisz lęki, także te, które nie łączą się z żadną urazą, i przy każdym zapytaj, skąd się bierze.
- Przejrzyj swoje zachowanie w związkach i w życiu intymnym: kogo zraniłaś, gdzie byłaś samolubna albo nieuczciwa, co mogłaś zrobić inaczej.
- Dopisz zalety: co w sobie cenisz i kiedy postąpiłaś dobrze, choć było ci trudno.
- Przeczytaj całość sponsorce albo terapeutce. To już krok 5: wyznanie istoty swoich błędów Bogu, sobie i drugiemu człowiekowi.
Nie musisz od pierwszego dnia wyłapać wszystkiego. „Dwanaście Kroków i Dwanaście Tradycji” radzi, żeby na początek przyjrzeć się wadom najbardziej oczywistym i tym, które sprawiają najwięcej kłopotów. Ta sama książka traktuje krok 4 jako początek praktyki na całe życie. Inwenturę prowadzi się dalej w kroku 10, który brzmi: „Prowadziliśmy nadal osobistą inwenturę, z miejsca przyznając się do popełnianych błędów”.
Tabela uraz do kroku 4
Tabela uraz ma cztery kolumny. Trzy pierwsze pochodzą z przykładu w Wielkiej Księdze (w wydaniu angielskim s. 65), czwarta z pytań, które książka zadaje dwie strony dalej. Wiersze poniżej to przykłady, które pokazują, jak konkretnie pisać.
| Do kogo lub czego mam urazę | Co się stało | Czego to dotknęło | Mój udział |
|---|---|---|---|
| Teściowa | Przy dzieciach powiedziała, że nie nadaję się na matkę. | poczucie własnej wartości, relacje osobiste (lęk) | Bałam się, że ma trochę racji, bo piłam przy dzieciach. Zamiast porozmawiać, karałam ją milczeniem i obgadywałam przed mężem. |
| Szefowa | Odebrała mi projekt, kiedy spóźniłam się z raportem. | ambicje, bezpieczeństwo materialne (lęk) | Spóźniłam się, bo dzień wcześniej piłam, i skłamałam, że byłam chora. Potem obgadywałam ją w zespole. |
| Siostra | Powiedziała rodzicom, że piję. | poczucie własnej wartości, relacje osobiste (lęk) | Wmawiałam wszystkim, że przesadza. Byłam nieuczciwa i bałam się, że rodzice przestaną mnie szanować. |
| Zasada: „dobra matka zawsze daje sobie radę” | Przez lata nie prosiłam nikogo o pomoc i piłam, żeby wytrzymać. | poczucie własnej wartości, ambicje (lęk) | Chciałam uchodzić za idealną. Lęk przed oceną był dla mnie ważniejszy niż zdrowie. |
W trzeciej kolumnie Wielka Księga wymienia pięć obszarów: poczucie własnej wartości, bezpieczeństwo (także pieniądze), ambicje, relacje osobiste i relacje seksualne. W przykładzie z książki przy każdej pozycji stoi w nawiasie słowo „lęk”, bo według autorów lęk dotyka prawie każdej sfery życia. „Dwanaście Kroków i Dwanaście Tradycji” porządkuje to samo według trzech instynktów: seksualnego, poczucia bezpieczeństwa materialnego i emocjonalnego oraz społecznego.
Czwarta kolumna jest najważniejsza. Wielka Księga radzi, żeby nawet wtedy, gdy sytuacja nie była w całości twoją winą, zostawić drugą osobę na boku i szukać tylko własnych błędów, bo to twoja inwentura. Kolumna „mój udział” dotyczy wyłącznie twojego zachowania. Winy za krzywdę, którą ktoś ci wyrządził, w niej nie szukasz. Wracamy do tego przy błędach.
Lęki, relacje i zalety
Po urazach przychodzi kolej na trzy krótsze części inwentury. Pytania w dwóch pierwszych wierszach tabeli opisują to, o co pyta Wielka Księga.
| Część | Co spisujesz | Pytania pomocnicze |
|---|---|---|
| Lęki | Wszystko, czego się boisz, także gdy nie łączy się z żadną urazą. | Skąd ten lęk? Może stąd, że liczyłam tylko na siebie, a to przestało wystarczać? |
| Relacje i życie intymne | Swoje zachowanie w związkach i w seksualności z całych lat. | Gdzie byłam samolubna, nieuczciwa albo nie liczyłam się z drugą osobą? Kogo zraniłam? Czy bez powodu wzbudzałam zazdrość, podejrzliwość albo gorycz? Co mogłam zrobić zamiast tego? |
| Zalety | To, co w sobie cenisz i na czym możesz budować. | W czym byłam uczciwa, odważna, troskliwa? Co dobrego mówią o mnie ludzie, którym ufam? |
Przy relacjach Wielka Księga zaznacza, że nie chce nikogo osądzać w sprawach seksu. Proponuje jeden test dla każdej relacji: czy była samolubna. Przegląd ma ci pomóc ustalić, jak chcesz w przyszłości przeżywać bliskość i seksualność. Z tej części bierze się też zaczątek listy osób, które skrzywdziłaś. Na koniec części o inwenturze Wielka Księga stwierdza, że po rzetelnym kroku 4 masz już taką listę i gotowość, by naprawić przeszłość, jeśli to możliwe. Rozwija to krok 8.
Zalet nie pomijaj. „Dwanaście Kroków i Dwanaście Tradycji” pisze, że sponsor podkreśla zalety nowicjusza, które powinny znaleźć się w inwenturze na równi z wadami. To chroni przed ponurym rozpamiętywaniem i przywraca równowagę. Kobiety w zdrowieniu często zmagają się z poczuciem winy i wstydu za szkody wyrządzone bliskim oraz z niskim poczuciem wartości, dlatego lista zalet jest w ich inwenturze tak samo potrzebna jak lista wad.
Pytania do kroku 4
Te pytania pomagają ruszyć, gdy nie wiesz, co wpisać. Większość opiera się na Wielkiej Księdze i na „Dwunastu Krokach i Dwunastu Tradycjach”, opisanych naszymi słowami.
- Na kogo, na co i na jakie zasady mam urazę?
- Co dokładnie się stało? Czemu to zagroziło: mojemu poczuciu wartości, bezpieczeństwu, ambicjom, relacjom?
- Gdzie w tej sytuacji byłam samolubna, nieuczciwa, nastawiona na własną korzyść albo przestraszona?
- Czy mam te same wady, które tak mnie drażnią u innych?
- Czego się boję i skąd bierze się ten lęk?
- Kogo zraniłam w związku i w życiu intymnym? Co powinnam była zrobić zamiast tego?
- Jak obchodziłam się z pieniędzmi, kiedy piłam? Co ukrywałam przed bliskimi?
- Czy udawałam pewność siebie, żeby nikt nie zauważył, że czuję się gorsza? Czy uciekałam od odpowiedzialności?
- Które relacje wciąż wywołują we mnie zamartwianie się, złość, użalanie się nad sobą albo przygnębienie? Ile w tym mojego udziału?
- Czy próbowałam rządzić bliskimi, czy raczej uzależniałam się od nich?
- Czym tłumaczyłam sobie picie?
- Co w sobie cenię i na czym mogę budować?
Dlaczego AA zaczyna od urazy
Wielka Księga nazywa urazę głównym winowajcą (w oryginale „number one offender”). Według jej autorów ten, kto żywi urazę, odcina się od duchowej strony zdrowienia i wraca do picia. Dlatego przy każdej osobie z listy książka każe odłożyć jej winy na bok i szukać własnych błędów. Za główny problem uznaje skupienie na sobie w różnych postaciach, a uraza jest pierwszą z nich.
Badanie z 2010 roku pokazuje, że u osób leczonych z powodu picia złość bywa trwałym problemem. W analizie danych 1706 dorosłych leczonych z powodu nadużywania alkoholu lub uzależnienia od niego poziom złości na początku leczenia odpowiadał 98. centylowi w populacji ogólnej. Po 15 miesiącach spadł, ale nadal był na poziomie 89. centyla, a wyższa złość wiązała się z cięższym piciem (Kelly i in., 2010).
W tym samym badaniu chodzenie na mityngi nie wiązało się ze spadkiem złości. Podobnie wypadło zaangażowanie w AA, mierzone między innymi pracą z krokami, choć w tej części brakowało wielu danych. Autorzy piszą, że sam udział w AA może nie wystarczyć, by poradzić sobie ze złością, i proponują, żeby kolejne badania mierzyły samą urazę dokładniej. Jeśli złość nie słabnie mimo mityngów, porozmawiaj o niej także na terapii. Więcej o tym, kiedy złość zaczyna rządzić życiem, piszemy we wpisie o złości i jej skutkach.
Czego unikać przy inwenturze
Większość typowych błędów opisuje sama literatura AA. Dopisujemy do nich jeszcze jeden, spoza tej literatury: szukanie winy u siebie tam, gdzie była przemoc.
- Samobiczowanie. „Dwanaście Kroków i Dwanaście Tradycji” opisuje osoby, które zamiast inwentury pogrążają się w poczuciu winy i nienawiści do siebie, i nazywa to pychą odwróconą na opak. Wstyd może szkodzić trzeźwości. W badaniu 105 osób we wczesnej trzeźwości, zrekrutowanych na mityngach AA, niewerbalne oznaki wstydu podczas opowiadania o dawnym piciu zapowiadały nawrót w ciągu kolejnych 3-11 miesięcy, jego nasilenie i pogorszenie zdrowia (Randles i Tracy, 2013; ponownie zbadano 46 osób). Jeśli pisanie zamienia się w karanie siebie, przerwij i porozmawiaj o tym ze sponsorką albo terapeutką.
- Wybielanie i obwinianie innych. „Dwanaście Kroków i Dwanaście Tradycji” opisuje też osoby, które czują się urażone samą propozycją inwentury, twierdzą, że ich wady to głównie skutek picia, albo powtarzają, że winni są inni.
- Pomijanie najbardziej wstydliwych spraw. Wielka Księga pisze, że przy inwenturze liczą się tylko dokładność i uczciwość. „Dwanaście Kroków i Dwanaście Tradycji” zauważa, że najbardziej wstydliwe wady zwykle leżą najgłębiej, przykryte usprawiedliwieniami.
- Praca w pojedynkę. Według „Dwunastu Kroków i Dwunastu Tradycji” na tym etapie pomagają sponsorzy: mówią otwarcie o własnych wadach, co dodaje odwagi, i przypominają o zaletach. Bez drugiej osoby łatwo wpaść w samobiczowanie albo w wybielanie.
- Szukanie swojego udziału w przemocy, której doznałaś. Jeśli na liście jest osoba, która cię biła, poniżała albo wykorzystała, kolumna „mój udział” nie dotyczy tego, co ci zrobiono. Za przemoc odpowiada ten, kto ją stosuje. Możesz zapisać, jak radziłaś sobie potem, na przykład piciem albo odcięciem się od ludzi, ale tę część lepiej przejść z terapeutką niż samej. O związku przeżytej krzywdy z piciem piszemy w tekście Trauma a uzależnienie u kobiet.
Jeśli doświadczasz przemocy teraz, zadzwoń do „Niebieskiej Linii”: 800 120 002. Telefon jest bezpłatny i czynny całą dobę. Jeśli przy pracy nad inwenturą pojawiają się myśli samobójcze, zadzwoń pod 116 123 albo 800 70 2222 (Centrum Wsparcia, całą dobę), a przy bezpośrednim zagrożeniu życia pod 112.
Krok 4 a terapia w ośrodku
W naszym ośrodku praca z krokami jest częścią planu dnia. Po południu pacjentki mają terapię grupową albo warsztaty 12 Kroków AA, wieczorem społeczność z bilansem dnia i mityng AA. W ośrodku spotyka się też grupa AA „Teresa”, a po zakończeniu pobytu pacjentka dostaje wykaz mityngów AA i może bezterminowo przychodzić na mityngi organizowane przez ośrodek. W zespole są terapeuci, lekarze, psychologowie i osoby zdrowiejące z AA.
Tematy znane z inwentury mają u nas osobne zajęcia. Na grupach zadaniowych pacjentki pracują nad urazą, egocentryzmem, chęcią pokazania się w lepszym świetle i obwinianiem innych. W terapii pacjentki dużo piszą: prowadzą dzienniczek uczuć i głodu, robią prace pisemne, a pracę osobistą opierają na literaturze AA. Na liście rzeczy do zabrania jest zeszyt (co najmniej 60 kartek), długopis i zakreślacz.
W ośrodku leczą się wyłącznie kobiety. Nasz program powstał z doświadczenia, że w grupach zdominowanych przez mężczyzn kobietom trudno mówić o macierzyństwie, przemocy, wstydzie, relacjach i seksualności, czyli o sprawach, które w inwenturze bywają najtrudniejsze. Piszemy o tym więcej w tekście Terapia w grupie kobiecej czy mieszanej.
Programy oparte na AA i 12 krokach mają dobre podstawy w badaniach. Przegląd Cochrane z 2020 roku objął 27 badań i 10 565 osób. W badaniach z losowym przydziałem ustrukturyzowane programy ułatwiające udział w AA, prowadzone według podręcznika, częściej niż inne uznane metody (na przykład terapia poznawczo-behawioralna) kończyły się ciągłą abstynencją po roku.
Jeśli chcesz zacząć leczenie albo szukasz go dla bliskiej kobiety, zobacz, jak wygląda nasza terapia alkoholizmu dla kobiet, albo skontaktuj się z nami. Telefon odbieramy codziennie od 8:00 do 20:00.
Najczęściej zadawane pytania
Jak zrobić 4 krok AA?
Co to znaczy obrachunek moralny?
Jakie kolumny ma tabela do kroku 4 AA?
Jakie są pytania do 4 kroku AA?
Ile trwa krok 4 AA?
Czy krok 4 można zrobić bez sponsorki?
Czym krok 4 różni się od kroku 10?
Źródła
- Fundacja Biuro Służby Krajowej Anonimowych Alkoholików w Polsce. 12 Kroków AA.
- Rada Powierników Służby Krajowej AA w Polsce. Dwanaście Kroków i Dwanaście Tradycji: korekta tłumaczenia, Krok Czwarty, 2023.
- Alcoholics Anonymous World Services. Alcoholics Anonymous. Chapter 5: How It Works, 2001.
- Anonimowi Alkoholicy w Polsce. Wieści z AA. Informator dla profesjonalistów i przyjaciół Anonimowych Alkoholików w Polsce, nr 02/2011, 2011.
- Journal of Studies on Alcohol and Drugs. Negative affect, relapse, and Alcoholics Anonymous (AA): does AA work by reducing anger? (J.F. Kelly i in.), 2010.
- Clinical Psychological Science. Nonverbal Displays of Shame Predict Relapse and Declining Health in Recovering Alcoholics (D. Randles, J.L. Tracy), 2013.
- Cochrane. Alcoholics Anonymous (AA) and other 12-step programs for alcohol use disorder (J.F. Kelly, K. Humphreys, M. Ferri), 2020.
- Stowarzyszenie „Niebieska Linia” na zlecenie KCPU. Ogólnopolskie Pogotowie dla Osób Doznających Przemocy Domowej „Niebieska Linia”.
Powiązane artykuły

Uzależnienia ·
Mity o alkoholu i alkoholizmie, które opóźniają leczenie

Uzależnienia ·
Syndrom DDA u kobiet: objawy i relacja z samą sobą

Uzależnienia ·

