Krok 5 AA: komu wyznać istotę błędów i jak to zrobić

Krok 5 AA brzmi: „Wyznaliśmy Bogu, sobie i drugiemu człowiekowi istotę naszych błędów”. W praktyce siadasz z jedną zaufaną osobą, najczęściej ze sponsorką, i czytasz jej na głos inwenturę z kroku 4. Nie pomijasz spraw, których najbardziej się wstydzisz, a razem szukacie tego, co je łączy: wad, które stały za kolejnymi kłamstwami, urazami i krzywdami. Po rozmowie przychodzi godzina ciszy, a potem krok 6.

Poniżej piszemy, kogo wybrać na słuchaczkę albo słuchacza, jak przygotować i przeprowadzić rozmowę, co z tajemnicą w świetle polskiego prawa i co zrobić, gdy jakiejś sprawy nie umiesz jeszcze wypowiedzieć. Opieramy się na Wielkiej Księdze, czyli podstawowym tekście AA „Anonimowi Alkoholicy”, i na książce „Dwanaście Kroków i Dwanaście Tradycji”.

Krok 5 AA w skrócie

„Dwanaście Kroków i Dwanaście Tradycji” pisze, że mało który krok tak mocno uderza w ego, a zarazem prawie żaden nie jest równie potrzebny dla trwałej trzeźwości i spokoju ducha. Najważniejsze słowa kroku 5 to „drugiemu człowiekowi”. Przyznanie się przed sobą i przed Bogiem łatwo zostaje deklaracją. Dopiero rozmowa z drugą osobą sprawdza, czy niczego nie ukrywasz.

Co znaczy „istota naszych błędów”

Istota błędów to wady, które stoją za poszczególnymi sprawami z inwentury. Sama lista tego, co zrobiłaś, to dopiero materiał. W rozdziale 6, „Into Action”, Wielka Księga opisuje krok 5 jako przyznanie się do dokładnej natury naszych wad (w oryginale „the exact nature of our defects”). Pojedyncze kłamstwa, awantury czy zaniedbania to konkretne zdarzenia. Istota to wzorzec, który je łączy.

Wzorca szukasz w kolumnie „mój udział” z kroku 4. Wielka Księga każe tam przy każdej sprawie zapytać, gdzie byłaś samolubna, nieuczciwa, nastawiona na własną korzyść albo przestraszona. W kroku 5 te odpowiedzi układają się w kilka wad, które wracają w różnych sytuacjach.

„Dwanaście Kroków i Dwanaście Tradycji” opisuje, jak łatwo ten krok obejść. Zamiast istoty pada ogólne przyznanie, że po pijanemu bywało się nie w porządku, i kilka barwnych opowieści, które znajomi i tak znają. O sprawach, które dręczą najbardziej, nie mówi się nic. Książka nazywa takie postanowienie nierozsądnym, a nawet niebezpiecznym.

Po co mówić o tym drugiemu człowiekowi

Mówisz o tym drugiemu człowiekowi, bo samotna ocena siebie zwykle nie wystarcza. Tak piszą autorzy Wielkiej Księgi (w wydaniu angielskim s. 72-73). Opisują nowicjuszy, którzy zatrzymali pewne fakty ze swojego życia dla siebie i prawie zawsze wracali do picia. Inwenturę zrobili, ale najgorsze sprawy zostawili przy sobie. Według książki, dopóki nie opowiedzieli komuś całej swojej historii, nie nauczyli się dość pokory, odwagi i uczciwości.

„Dwanaście Kroków i Dwanaście Tradycji” podaje dwa powody, dla których nie wystarczy wyznać błędów samemu Bogu. Po pierwsze, rozmowa sam na sam z Bogiem krępuje mniej niż rozmowa z drugim człowiekiem, więc gotowość do uporządkowania życia pozostaje teorią, dopóki nie powiesz na głos o tym, co długo ukrywałaś. Po drugie, to, do czego dochodzisz w samotności, łatwo zniekształcają usprawiedliwienia i myślenie życzeniowe. Druga osoba może wprost skomentować twoją sytuację i doradzić.

Ta sama książka zauważa, że własna ocena bywa krzywa w obie strony. Nadmiar poczucia winy i wyrzutów sumienia każe dramatyzować i wyolbrzymiać wady. Złość i urażona duma bywają zasłoną, za którą chowasz swoje błędy, obwiniając za nie innych.

Książka wymienia też, co daje krok 5:

• koniec poczucia izolacji, które według autorów dręczy prawie każdego alkoholika, nawet na mityngach, dopóki nie porozmawia z kimś całkiem szczerze,
• poczucie, że możesz otrzymać przebaczenie i sama przebaczyć innym,
• pokorę rozumianą jako jasne widzenie tego, kim jesteś, i szczerą próbę stania się tym, kim możesz być,
• bardziej realistyczny, a więc bardziej uczciwy obraz siebie.

Badania psychologiczne nad sekretami nie dotyczyły AA, ale opisują podobny mechanizm. W dziesięciu badaniach, w których przeanalizowano ponad 13 tysięcy sekretów, gorsze samopoczucie wiązało się z tym, jak często myśli same wracały do sekretu, a nie z tym, jak często trzeba go było przed kimś ukrywać (Slepian i in., 2017). W czterech kolejnych badaniach z udziałem 1000 osób sekrety, których ludzie się wstydzili, częściej wracały w myślach. Przy poczuciu winy było odwrotnie (Slepian i in., 2020).

Dlaczego krok 5 jest tak trudny

Krok 5 jest trudny, bo wymaga powiedzenia na głos tego, co latami ukrywałaś, i to przy kimś, kto na ciebie patrzy. „Dwanaście Kroków i Dwanaście Tradycji” pisze, że lęk i opór są tak silne, że wielu członków AA najpierw próbuje ten krok ominąć i postanawia, że pewne wspomnienia zabierze ze sobą do grobu.

Książka opisuje też, ile to kosztuje. Jedni w ogóle nie potrafią utrzymać trzeźwości, inni co jakiś czas wracają do picia, dopóki gruntownie nie uporządkują swojego wnętrza. Nawet osoby trzeźwe od lat, które zrobiły ten krok pobieżnie, opowiadają o drażliwości, niepokoju, wyrzutach sumienia i przygnębieniu. Czasem zarzucały przyjaciołom te same wady, które same próbowały ukryć. Książka zauważa, że ulgę przynosiło im dopiero wyznanie własnych błędów.

Kobiety niosą tu dodatkowy ciężar. W kulturze wciąż działa przekonanie, że pijący mężczyzna ma problem, a pijąca kobieta przynosi wstyd, więc kobieta uzależniona czuje się bardziej potępiana. W zdrowieniu kobiety często zmagają się z poczuciem winy i wstydu za szkody wyrządzone bliskim oraz z niskim poczuciem wartości. W kroku 5 mówisz o tym, co zrobiłaś, i o wadach, które za tym stały. Wyrok na siebie jako człowieka nie jest częścią tego kroku. Matkom, które piły przy dzieciach, polecamy tekst „Jestem złą mamą, bo piję”.

Przemoc, której doznałaś, nie należy do twoich błędów. Za przemoc odpowiada ten, kto ją stosuje. Jeśli w inwenturze są takie sprawy, możesz o nich powiedzieć jako o tym, co cię spotkało, a nie jako o swojej winie. Broszura AA o sponsorowaniu przyznaje, że sponsor może nie znać z własnego doświadczenia przemocy domowej czy traumy. Może wtedy powiedzieć „nie wiem” i pomóc ci ocenić, kiedy przyda się pomoc spoza AA. Tę część lepiej przejść z terapeutką. Piszemy o tym w tekście Trauma a uzależnienie u kobiet.

Komu wyznać błędy w kroku 5

Wyznajesz je osobie, która dochowa tajemnicy, rozumie, co robisz, i nie będzie próbowała zmienić twojego planu. Tak kryteria opisuje Wielka Księga. „Dwanaście Kroków i Dwanaście Tradycji” dodaje, że dobrze wybrać kogoś doświadczonego, kto nie pije i poradził sobie też z innymi poważnymi trudnościami, być może podobnymi do twoich. Najważniejszym sprawdzianem jest twoja gotowość do zwierzenia się i pełne zaufanie do tej osoby.

Nie musisz mówić wszystkiego jednej osobie. Jeśli relacja ze sponsorką pozwala ci na razie odsłonić tylko część historii, „Dwanaście Kroków i Dwanaście Tradycji” radzi zrobić to jak najszybciej, a najgłębsze sprawy powiedzieć komuś innemu, na przykład duchownemu albo lekarzowi.

Spowiedź może być krokiem 5. Wielka Księga zakłada to wprost dla osób, których wyznanie przewiduje spowiedź. Przy wyborze miej jednak w pamięci, po co jest ten krok: masz usłyszeć komentarz do swojej sytuacji i nazwać wady, które się powtarzają. Jeśli zwykła spowiedź na to nie pozwala, poproś kapłana o osobną, dłuższą rozmowę albo podziel krok na dwie części: najtrudniejsze sprawy wyznaj przy spowiedzi, a o wzorcach porozmawiaj ze sponsorką.

Gdy nie masz nikogo odpowiedniego, Wielka Księga pozwala odłożyć krok 5, ale tylko pod warunkiem, że jesteś gotowa zrobić go przy pierwszej okazji. Zastrzega też, że nie może to być wymówka. Sponsorkę wybierasz spośród kobiet, które poznajesz na mityngach AA. Mityng w swojej okolicy znajdziesz na stronie aa.org.pl albo pod numerem infolinii AA 801 033 242, a o tym, jak wygląda pierwszy mityng, piszemy w tekście Co to jest AA.

Czy to, co powiesz, zostanie między wami

To zależy od tego, komu mówisz. Broszura AA o sponsorowaniu opisuje sponsora jako kogoś, z kim rozmawiasz swobodnie i poufnie, i zaleca mu podkreślać wagę anonimowości także w kontaktach między dwiema osobami. Anonimowość jest zasadą wspólnoty, ale prawo nie traktuje jej jak tajemnicy zawodowej. Kodeks postępowania karnego rozróżnia tu kilka sytuacji:

• Duchownego nie wolno przesłuchiwać jako świadka co do faktów, o których dowiedział się przy spowiedzi (art. 178 pkt 2).
• Osoby, które wiąże tajemnica zawodowa, na przykład lekarz, psycholog, adwokat czy radca prawny, mogą odmówić zeznań co do objętych nią faktów. Sąd, a w części przypadków prokurator, może je z tej tajemnicy zwolnić albo zezwolić na przesłuchanie, gdy wymaga tego dobro wymiaru sprawiedliwości (art. 180).
• Sponsorka, przyjaciółka czy ktoś obcy nie mają tajemnicy zawodowej. Wezwane na świadka w sprawie karnej co do zasady muszą zeznawać (art. 177 § 1). Wyjątek: osoba najbliższa dla oskarżonego może odmówić zeznań (art. 182).

Urazy, kłótnie czy zaniedbania w relacjach zwykle nie mają znaczenia prawnego. Jeśli jednak w twojej inwenturze jest coś, co może mieć skutki prawne, na przykład wypadek po alkoholu, najpierw porozmawiaj z adwokatem albo radcą prawnym. Tę część możesz też wyznać przy spowiedzi. Naprawianiem krzywd zajmują się dopiero kroki 8 i 9.

Jak zrobić 5 krok AA krok po kroku

Krok 5 robisz z gotową, spisaną inwenturą, w jednej długiej rozmowie albo w kilku, jeśli dzielisz go między dwie osoby. Kolejność wygląda tak:

1. Skończ inwenturę z kroku 4 na piśmie. Wielka Księga zakłada, że na rozmowę przychodzisz ze spisaną inwenturą.
2. Wybierz osobę według kryteriów z tabeli wyżej. Wielka Księga radzi, żeby po wyborze nie tracić czasu.
3. Poproś o rozmowę i wyjaśnij, co chcesz zrobić i dlaczego. Według Wielkiej Księgi większość ludzi chętnie pomaga i czuje się wyróżniona takim zaufaniem.
4. Zarezerwuj kilka godzin w spokojnym miejscu, gdzie nikt wam nie przerwie. Wielka Księga każe się przygotować na długą rozmowę.
5. Czytaj inwenturę na głos, sprawa po sprawie, bez pomijania tych najbardziej wstydliwych. Jeśli jest jedna rzecz, której najbardziej boisz się powiedzieć, powiedz ją na początku, zanim zabraknie ci odwagi.
6. Słuchaj pytań i komentarzy. Razem nazwijcie wady, które powtarzają się w wielu sprawach. „Dwanaście Kroków i Dwanaście Tradycji” pisze, że słuchacz może też opowiedzieć coś o sobie, co pomaga się rozluźnić.
7. Po powrocie do domu znajdź godzinę ciszy. Wielka Księga radzi przejrzeć wtedy pięć pierwszych kroków i sprawdzić, czy czegoś nie pominęłaś.
8. Przejdź do kroku 6 i sprawdź, czy jesteś gotowa rozstać się z wadami, do których się przyznałaś.

Jeśli po rozmowie przypomnisz sobie coś ważnego, wróć z tym do tej samej osoby. Krok 10 przenosi tę praktykę na co dzień. Brzmi: „Prowadziliśmy nadal osobistą inwenturę, z miejsca przyznając się do popełnianych błędów”.

Co dzieje się po kroku 5

Po kroku 5 przychodzi godzina ciszy, a potem krok 6. Wielka Księga porównuje pierwsze pięć kroków do łuku, przez który masz przejść jako wolna osoba. W godzinie ciszy sprawdzasz, czy kamienie dobrze leżą i czy nie oszczędzałaś na zaprawie, czyli czy w którymś kroku czegoś nie pominęłaś. Dopiero wtedy pada pytanie z kroku 6: czy jesteś gotowa, żeby Bóg usunął wszystko, do czego się przyznałaś.

Literatura AA opisuje po tym kroku ulgę. Według „Dwunastu Kroków i Dwunastu Tradycji” ulga rośnie z minuty na minutę, jeśli niczego nie zatrzymujesz, a w miejsce bólu przychodzi spokój. Wielka Księga pisze o tym, że lęki opadają i można spojrzeć światu w oczy. Jeśli zamiast ulgi czujesz pustkę, zmęczenie albo wstyd, powiedz o tym sponsorce albo terapeutce.

Całą sekwencję kroków opisujemy w przewodniku po programie 12 kroków.

Krok 5 a terapia w ośrodku

W naszym ośrodku praca z krokami jest częścią planu dnia. Po południu pacjentki mają terapię grupową albo warsztaty 12 Kroków AA, potem terapię indywidualną, a wieczorem społeczność z bilansem dnia i mityng AA. Pracę osobistą opierają na literaturze AA. W ośrodku spotyka się też grupa AA „Teresa”.

W zespole są terapeuci, lekarze, psychologowie i osoby zdrowiejące z AA. Personel swobodnie dzieli się doświadczeniem związanym z ujawnianiem biografii alkoholowej. Jeśli nie masz jeszcze sponsorki, sprawy z inwentury, które najtrudniej wypowiedzieć, możesz najpierw omówić na terapii indywidualnej, gdzie jest też miejsce na pracę z traumą.

W ośrodku leczą się wyłącznie kobiety. Wszyscy zwracają się do siebie po imieniu, a personel zna pacjentki tylko z imienia. Po zakończeniu pobytu pacjentka dostaje wykaz mityngów AA i może bezterminowo przychodzić na mityngi organizowane przez ośrodek.

Jeśli chcesz zacząć leczenie albo szukasz go dla bliskiej kobiety, zobacz, jak wygląda nasza terapia alkoholizmu dla kobiet, albo skontaktuj się z nami. Telefon odbieramy codziennie od 8:00 do 20:00.