Krok 6 AA: wady charakteru i jak stać się gotową na zmianę

Krok 6 AA brzmi w obecnym polskim przekładzie: „Staliśmy się całkowicie gotowi, żeby Bóg usunął wszystkie te wady charakteru”. W starszych materiałach wciąż spotkasz wcześniejsze tłumaczenie: „Staliśmy się całkowicie gotowi, aby Bóg uwolnił nas od wszystkich wad charakteru”. „Te wady” to te, które spisałaś w inwenturze z kroku 4 i wypowiedziałaś w kroku 5. W kroku 6 przy każdej z nich sprawdzasz, czy jesteś gotowa się z nią rozstać, a tam, gdzie gotowości brakuje, zaczynasz ją budować. Prośba o usunięcie wad przychodzi dopiero w kroku 7.

Poniżej znajdziesz listę wad z literatury AA z przykładami i zaletami, które możesz rozwijać w ich miejsce, pytania do pracy ze sponsorką albo terapeutką i to, co zrobić z wadą, której nie chcesz jeszcze oddać. Opieramy się na Wielkiej Księdze, czyli podstawowym tekście AA „Anonimowi Alkoholicy”, i na książce „Dwanaście Kroków i Dwanaście Tradycji”.

Krok 6 AA w skrócie

W Wielkiej Księdze krok 6 zajmuje jeden akapit (w wydaniu angielskim s. 76). Po rozmowie z kroku 5 autorzy radzą wrócić do domu, przez godzinę w ciszy przejrzeć pięć pierwszych kroków i sprawdzić, czy czegoś nie pominęłaś. Dopiero wtedy pada pytanie z kroku 6: czy jesteś gotowa, żeby Bóg usunął wszystko, do czego się przyznałaś, każdą rzecz bez wyjątku. Krok 6 mierzy gotowość do pracy nad wadami, bez względu na to, ile z nich już osłabło.

Co znaczy być całkowicie gotową

Być całkowicie gotową to chcieć zmierzać ku temu, o czym wiesz albo dopiero się dowiesz, że jest dla ciebie najlepsze. Tak słowa „całkowicie gotowi” tłumaczy „Dwanaście Kroków i Dwanaście Tradycji”. Ta sama książka przyznaje, że w sensie absolutnym prawie nikt takiej gotowości nie ma. Możesz tylko próbować ją mieć, z całą uczciwością, na jaką cię stać.

Książka mówi też, czego krok 6 nie obiecuje. Członkowie AA opisują, że przymus picia zniknął, kiedy uznali, że sami sobie nie poradzą, i poprosili o pomoc Siłę Wyższą. Z wadami charakteru zwykle tak nie jest: niektóre mogą odejść, ale przy większości zostaje cierpliwa, stopniowa poprawa. Krok 6 opisuje postawę, z którą zaczynasz pracę na całe życie.

Doskonałość wyznacza tu kierunek. Według „Dwunastu Kroków i Dwunastu Tradycji” w stu procentach można zrobić tylko krok 1, czyli przyznać się do bezsilności wobec alkoholu. Pozostałe jedenaście kroków to ideały, według których mierzysz postęp. Najpilniejsze jest to, żeby zacząć i ponawiać próby. To, jak chwiejnie idziesz, ma niewielkie znaczenie, jeśli jesteś gotowa iść w tę stronę.

O Bogu krok 3 mówi „tak jak Go rozumieliśmy”, więc to, jak rozumiesz Boga w kroku 6, zależy od ciebie. Jeśli jesteś niewierząca, możesz traktować gotowość jako zgodę na pomoc z zewnątrz: od grupy, sponsorki, terapeutki. W logice programu wad charakteru nie usuwa się samą siłą woli, tak jak samą siłą woli nie udało się przestać pić. Świecką wersję kroków opisujemy w przewodniku po programie 12 kroków.

Jakie są wady charakteru w AA

Wady charakteru w języku AA to utrwalone postawy, które napędzały picie i raniły ciebie oraz innych. Jednej obowiązkowej listy nie ma. „Dwanaście Kroków i Dwanaście Tradycji” w rozdziale o kroku 4 proponuje, żeby nie spierać się o nazwy, i sięga po znaną listę siedmiu grzechów głównych: pycha, chciwość, lubieżność, gniew, obżarstwo, zazdrość i lenistwo. Pycha stoi na pierwszym miejscu celowo. Według autorów prowadzi do usprawiedliwiania się, podsyca ją lęk i jest główną przeszkodą w postępie.

Wielka Księga używa innych słów. Za korzeń kłopotów uznaje egoizm, czyli skupienie na sobie, napędzane lękiem, samooszukiwaniem, dbaniem o własną korzyść i użalaniem się nad sobą. W kroku 4 każe szukać, gdzie byłaś samolubna, nieuczciwa, nastawiona na własną korzyść albo przestraszona. Przy kroku 10 radzi codziennie wypatrywać egoizmu, nieuczciwości, urazy i lęku.

Przy kroku 6 nie musisz spisywać wszystkiego od nowa. Bierzesz kolumnę „mój udział” z inwentury i przy każdej sprawie nazywasz wadę, która za nią stała. Wtedy widać, które wady się powtarzają, i od nich zaczynasz.

Dlaczego trudno rozstać się z wadą

Trudno, bo niektóre wady sprawiają przyjemność albo coś dają. „Dwanaście Kroków i Dwanaście Tradycji” pisze o tym wprost: prawie każdy chce się pozbyć najbardziej jaskrawych i niszczących wad, ale ich łagodniejsze postacie lubimy.

Przyjemnie jest czuć się trochę lepszą od innych. Chciwość łatwo nazwać ambicją, a obżarstwo dogadzaniem sobie. Słuszny gniew daje poczucie wyższości, a plotka pozwala je okazać. Zwlekanie to lenistwo pod inną nazwą. Książka zauważa, że mało kto myśli o porzuceniu takich wad, dopóki nie zaczną przynosić zbyt wiele cierpienia.

Wada mogła też kiedyś czemuś służyć. Kontrolowanie wszystkich wokół daje poczucie bezpieczeństwa, gdy życie się sypie. Nieufność chroni przed zranieniem. Udawanie, że wszystko jest pod kontrolą, mogło latami pomagać ukrywać picie przed rodziną i w pracy. Dlatego przy każdej wadzie zadajesz dwa pytania: jak mi szkodzi i co mi daje. Odpowiedź na drugie pytanie pokazuje, co trzeba zbudować w zamian, żeby rozstanie z wadą nie zostawiło pustego miejsca.

Jak pracować z krokiem 6

Z krokiem 6 pracujesz na piśmie, najlepiej w tym samym zeszycie, w którym robiłaś inwenturę. Kolejność wygląda tak:

1. Zrób przegląd po kroku 5. Wielka Księga radzi znaleźć godzinę ciszy i sprawdzić, czy w pierwszych pięciu krokach czegoś nie pominęłaś.
2. Spisz listę wad. Przejrzyj kolumnę „mój udział” z inwentury i przy każdej sprawie nazwij wadę. Tabela wyżej może posłużyć za słownik.
3. Przy każdej wadzie odpowiedz na pytania:
   • Jak ta wada szkodzi mnie i ludziom, których kocham?
   • Co mi daje i przed czym mnie chroni?
   • Czego się boję, jeśli ją stracę?
   • Jak wyglądałby mój zwykły dzień bez niej?
   • Czy jestem gotowa, żeby odeszła? Jeśli nie, czy to „jeszcze nie”, czy „nigdy”?
4. Obok wady zapisz zaletę, którą chcesz rozwijać, i jedno małe zachowanie na najbliższy tydzień. Przy obgadywaniu może to być zasada, że o nieobecnych mówisz tylko to, co powiedziałabyś przy nich.
5. Przy wadach, z którymi nie chcesz się rozstać, poproś o pomoc w nabraniu gotowości. Wielka Księga radzi, żeby wtedy prosić Boga o pomoc w tym, by chcieć je oddać. Jeśli jesteś niewierząca, powiedz sponsorce albo grupie, której wady trzymasz się najmocniej.
6. Omów listę ze sponsorką albo terapeutką. Druga osoba zauważy wady, które nazwałaś zbyt łagodnie, i przypomni ci o zaletach.
7. Przejdź do kroku 7. Wielka Księga proponuje wtedy modlitwę, w której oddajesz Bogu całą siebie, z dobrymi i złymi stronami, i prosisz o usunięcie każdej wady, która przeszkadza ci być użyteczną dla Niego i dla ludzi.
8. Wracaj do listy. Krok 10 to codzienna kontynuacja: Wielka Księga radzi wypatrywać egoizmu, nieuczciwości, urazy i lęku, od razu prosić o ich usunięcie, rozmawiać o nich z kimś i szybko naprawiać krzywdy. Piszemy o tym w tekście o krokach 10 i 11.

AA nie wyznacza terminu na krok 6. W opisie z Wielkiej Księgi kroki 6 i 7 następują zaraz po rozmowie z kroku 5. „Dwanaście Kroków i Dwanaście Tradycji” traktuje gotowość jako coś, co ponawia się przez całe życie. Tempo ustalasz ze sponsorką albo terapeutką.

Co zrobić, gdy nie jesteś gotowa

Możesz powiedzieć „jeszcze nie”, ale nie mów „nigdy”. „Dwanaście Kroków i Dwanaście Tradycji” przyznaje, że nawet osoby zaawansowane w programie trafiają na wadę, z której na razie nie potrafią zrezygnować. Niebezpieczne jest dopiero zdanie „z tego nigdy nie zrezygnuję”, bo według książki w tym momencie zamykasz się na łaskę Boga.

Ta sama książka nie pozwala zamienić „jeszcze nie” w odkładanie bez końca. Zauważa, że w umyśle alkoholika przyzwyczajonego do racjonalizacji „pewna zwłoka” łatwo się rozciąga, i stawia minimum: z najgorszymi wadami trzeba się zmierzyć i jak najszybciej zacząć działać. Rozdział kończy się ostrzeżeniem, że zwlekanie jest niebezpieczne, a otwarty bunt wobec zmiany może się dla osoby uzależnionej skończyć tragicznie.

Kiedy gotowości brakuje, pomagają proste rzeczy:

• Zacznij od wady, która najbardziej zagraża twojej trzeźwości. Na przykład od urazy, jeśli wciąż rozpamiętujesz dawne krzywdy, albo od nieuczciwości, jeśli nadal coś ukrywasz.
• Zapisz, co tracisz, trzymając się tej wady, i co zyskasz, gdy osłabnie.
• Nie czekaj, aż poczujesz gotowość. Zrób jedną rzecz przeciwną wadzie i zobacz, co się stanie.
• Powiedz sponsorce albo terapeutce, której wady nie chcesz oddać. Pomoże ci sprawdzić, co za tym stoi.

Wady i zalety: po co obie listy

Obie listy są potrzebne, bo gotowość do zmiany wymaga prawdy o sobie w całości. „Dwanaście Kroków i Dwanaście Tradycji” opisuje, jak sponsor wskazuje nowicjuszowi zalety, które można zapisać obok wad, i że pomaga to pozbyć się ponurego rozpamiętywania i odzyskać równowagę. W modlitwie do kroku 7 z Wielkiej Księgi oddajesz całą siebie, dobre i złe strony razem.

Przy liście wad łatwo wpaść w jedną z dwóch skrajności:

• wybielanie: pomniejszanie wad („to tylko przez alkohol”) i wyolbrzymianie zalet,
• karanie się: widzisz tylko wady i każda z nich potwierdza, że jesteś najgorsza.

Druga skrajność łatwo uchodzi za pokorę. „Dwanaście Kroków i Dwanaście Tradycji” nazywa pogrążanie się w poczuciu winy i nienawiści do siebie pychą odwróconą na opak. Jeśli praca nad krokiem 6 zamienia się w zbieranie dowodów na to, że jesteś zła, przerwij i porozmawiaj o tym ze sponsorką albo terapeutką.

Przemoc, której doznałaś, nie trafia na listę twoich wad. Za przemoc odpowiada ten, kto ją stosuje. Na liście może się znaleźć to, jak radziłaś sobie potem, na przykład piciem albo odcinaniem się od ludzi, ale tę część lepiej przejść z terapeutką niż samej.

W naszym ośrodku przyjmujemy, że uzależnienie jest chorobą (ICD-11) i nie przypisujemy za nie osobistej winy. Język wad charakteru dotyczy czegoś innego: postaw, które masz dziś i które możesz zmieniać. Trzeźwa ocena siebie polega na tym, że widzisz i wady, i zalety, a przy żadnej z tych list nie udajesz. Przy każdej wadzie zapisz więc co najmniej jedną zaletę albo sytuację, w której postąpiłaś dobrze, choć było ci trudno.

Krok 6 a terapia w ośrodku

W naszym ośrodku praca z krokami jest częścią planu dnia. Po południu pacjentki mają terapię grupową albo warsztaty 12 Kroków AA, wieczorem społeczność z bilansem dnia i mityng AA. Pracę osobistą opierają na literaturze AA, prowadzą dzienniczek uczuć i głodu i piszą prace. W zespole są terapeuci, lekarze, psychologowie i osoby zdrowiejące z AA.

Tematy bliskie krokowi 6 mają osobne zajęcia. Na grupach zadaniowych pacjentki pracują nad urazą, egocentryzmem, chęcią pokazania siebie w lepszym świetle i obwinianiem innych, a terapeuci pomagają im zmieniać destrukcyjne postawy i realistyczniej patrzeć na swoją sytuację. W sześciotygodniowej terapii pogłębionej jest też praca nad akceptacją choroby, poczuciem wartości i sprawczości. Więcej o zajęciach piszemy na stronie o programie ośrodka.

W ośrodku leczą się wyłącznie kobiety. W grupie bez mężczyzn wcześniej pada szczera rozmowa o wstydzie, macierzyństwie i przemocy, czyli o sprawach, przy których najtrudniej nazwać własne wady bez wybielania i bez karania się. W badaniu 1726 dorosłych uzależnionych od alkoholu, wśród których 24% stanowiły kobiety, abstynencja i ilość wypijanego alkoholu po 15 miesiącach mocno wiązały się u kobiet z pewnością, że poradzą sobie z trudnymi emocjami bez picia. Ten związek nie zależał od udziału w AA. U mężczyzn go nie było, a więcej zyskiwali na zmianach w otoczeniu społecznym (Kelly i Hoeppner, 2013). Badanie nie dotyczyło samego kroku 6. Jego autorzy sugerują jednak, że kobietom między 30. a 50. rokiem życia może pomóc szukanie innych niż alkohol sposobów radzenia sobie z trudnymi emocjami. Dlatego nad wadami związanymi z emocjami, takimi jak lęk, uraza czy użalanie się nad sobą, dobrze jest pracować także w terapii, gdzie uczysz się przechodzić przez te emocje bez alkoholu.

Programy oparte na 12 krokach mają oparcie w badaniach. Przegląd Cochrane z 2020 roku objął 27 badań i 10 565 osób. W dwóch badaniach z losowym przydziałem (1936 osób) prowadzone według podręcznika programy ułatwiające udział w AA częściej niż inne uznane metody, na przykład terapia poznawczo-behawioralna, kończyły się ciągłą abstynencją po roku. Przegląd nie oceniał osobno kroku 6.

W ośrodku spotyka się grupa AA „Teresa”. Po zakończeniu pobytu pacjentka dostaje wykaz mityngów AA i może bezterminowo przychodzić na mityngi organizowane przez ośrodek. Mityng w swojej okolicy znajdziesz na stronie aa.org.pl albo pod numerem infolinii AA 801 033 242.

Jeśli chcesz zacząć leczenie albo szukasz go dla bliskiej kobiety, zobacz, jak wygląda nasza terapia alkoholizmu dla kobiet, albo skontaktuj się z nami. Telefon odbieramy codziennie od 8:00 do 20:00.