
Zakupoholiczka i długi: czy można stracić mieszkanie?
Zakupoholiczka to kobieta, która straciła kontrolę nad kupowaniem i kupuje dalej, choć przynosi jej to szkody. Przez długi może stracić mieszkanie, a w skrajnym przypadku trafić do schroniska dla osób bezdomnych, ale nie dzieje się to z dnia na dzień. Po drodze są niespłacane raty, sąd i komornik, a na każdym z tych etapów prawo daje dłużniczce czas i ochronę.
Poniżej opisujemy, co o długach przy zakupoholizmie mówią badania, kiedy komornik może zlicytować mieszkanie, co grozi za zaległy czynsz, co zrobić, gdy rat nie da się już spłacać, i czy za długi odpowiada rodzina. To informacje ogólne według stanu prawnego na wrzesień 2026 roku. W swojej sprawie zapytaj prawnika, możesz to zrobić bezpłatnie.
Kim jest zakupoholiczka?
Zakupoholiczka to potoczne określenie kobiety, u której myślenie o zakupach i samo kupowanie są tak nasilone, że powodują cierpienie albo szkody w życiu, na przykład długi i kłótnie o pieniądze. Tak kompulsywne kupowanie opisuje przegląd badań opublikowany w czasopiśmie World Psychiatry (2007).
W badaniu CBOS dla Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom (raport z 2024 roku, osoby od 15. roku życia) objawy kompulsywnego kupowania miało 4,0% kobiet i 1,7% mężczyzn, a wśród kobiet w wieku 18-24 lata 12,8%. Kobiety stanowiły 71,9% osób z tym problemem. Wielkość miejscowości nie miała znaczenia, więc obraz zakupoholiczki jako mieszkanki dużego miasta nie znajduje w tych danych potwierdzenia.
Samo zamiłowanie do zakupów nie oznacza zakupoholizmu. Sygnały, po których poznasz problem, opisujemy we wpisie Jak rozpoznać zakupoholizm?, a jego przyczyny w tekście Zakupoholizm: skąd się bierze i dlaczego liczy się sam zakup.
Czy zakupoholiczka może zostać bezdomną?
Może, choć nie znaleźliśmy badania, które policzyłoby, jak często do tego dochodzi. Wiadomo natomiast, że kompulsywne kupowanie często kończy się długami, a zadłużenie i eksmisja należą do przyczyn bezdomności, które podają same osoby bezdomne.
W jednym z badań opisanych w przeglądzie z World Psychiatry 85% osób kupujących kompulsywnie martwiło się długami, które powstały przez zakupy. Autor przeglądu pisze, że wiele takich osób ma poważne kłopoty finansowe.
Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej policzyło osoby w kryzysie bezdomności w nocy z 28 na 29 lutego 2024 roku. Było ich 31 042, w tym 6162 kobiety. Każda osoba mogła wskazać najwyżej trzy główne przyczyny swojej sytuacji.
| Przyczyna bezdomności | Wszyscy badani | W tym kobiety |
|---|---|---|
| Uzależnienie od alkoholu | 9521 | 1007 |
| Konflikt rodzinny | 8761 | 1518 |
| Eksmisja, wymeldowanie z mieszkania | 5803 | 1031 |
| Zadłużenie | 3094 | 596 |
Zadłużenie wskazała mniej więcej co dziesiąta policzona osoba. Badanie nie pyta, skąd wzięły się długi, dlatego nie wiadomo, ile z nich powstało przez zakupy.
Jak kupowanie zamienia się w spiralę długów?
Długi zaczynają się wtedy, gdy zakupy nie mieszczą się już w dochodach, a różnicę pokrywa karta kredytowa, limit w koncie, płatność odroczona albo pożyczka. Każdy z tych produktów pozwala kupić od razu i zapłacić później. Autor przeglądu z World Psychiatry nazywa karty kredytowe łatwym źródłem pieniędzy, które podtrzymuje zaburzenie, i radzi się ich pozbyć.
W polskim badaniu CBOS 21,6% osób z objawami kompulsywnego kupowania nie miało własnych dochodów (wśród pozostałych badanych 9,6%), głównie dlatego, że to osoby młode. Przegląd z World Psychiatry przytacza z kolei badanie, w którym cięższy przebieg zaburzenia wiązał się z niższymi dochodami. Przy małym dochodzie zakupy szybciej trzeba finansować z pożyczonych pieniędzy.
Po tych sygnałach poznasz, że kupowanie zamienia się w problem z długami:
| Sygnał | Co oznacza | Co zrobić teraz |
|---|---|---|
| Płacisz kartą kredytową, z limitu w koncie albo z odroczonym terminem za rzeczy, na które nie masz pieniędzy | Wydajesz więcej, niż zarabiasz | Spisz wszystkie zobowiązania i policz, ile wynoszą razem |
| Ukrywasz paczki, wyciągi z konta i wezwania do zapłaty | Nikt z bliskich nie wie, ile wynosi dług | Powiedz jednej zaufanej osobie, ile jesteś winna |
| Bierzesz pożyczkę, żeby spłacić poprzednią | Do długu dochodzą koszty kolejnej pożyczki, a sam dług nie maleje | Nie bierz następnej. Umów bezpłatną poradę dla osób zadłużonych |
| Nie płacisz rat, przychodzą wezwania i listy z sądu | Wierzyciel może uzyskać tytuł wykonawczy, czyli podstawę do egzekucji komorniczej | Odbieraj każdy list i od razu idź z nim po poradę prawną |
| Komornik zajął pensję albo konto | Egzekucja już trwa i może objąć także inne składniki majątku | Ustal z prawnikiem, co podlega zajęciu, i zapytaj o upadłość konsumencką |
Pierwsza pożyczka wzięta na spłatę innej to moment, w którym potrzebujesz pomocy z zewnątrz: i przy długach, i przy samym kupowaniu. Jak problem narasta z czasem, opisujemy we wpisie o fazach zakupoholizmu.
Kiedy komornik może zlicytować mieszkanie?
Komornik wyznacza licytację mieszkania, w którym mieszkasz, tylko na wniosek wierzyciela i tylko wtedy, gdy egzekwowana należność główna wynosi co najmniej jedną dwudziestą, czyli 5%, sumy oszacowania tego mieszkania. Tak stanowi art. 952¹ Kodeksu postępowania cywilnego. Przy mieszkaniu oszacowanym na 400 000 zł próg wynosi 20 000 zł samej należności głównej, bez odsetek i kosztów.
Ten sam przepis dodaje trzy zastrzeżenia:
- Należności kilku wierzycieli liczy się razem, więc kilkanaście mniejszych pożyczek może przekroczyć próg łącznie.
- Próg nie obowiązuje, gdy należność przysługuje Skarbowi Państwa albo wynika z wyroku wydanego w postępowaniu karnym.
- Na licytację przy niższym długu może zgodzić się sąd, jeśli przemawia za tym wysokość i charakter należności albo wierzyciela nie da się zaspokoić z innego majątku dłużnika.
Zanim komornik cokolwiek zajmie, wierzyciel musi mieć tytuł wykonawczy, na przykład prawomocny nakaz zapłaty albo wyrok, któremu sąd nadał klauzulę wykonalności (art. 776). Z pensji komornik może potrącać tylko część, w granicach określonych w Kodeksie pracy. Nie zabierze niezbędnego wyposażenia domu: lodówki, pralki, łóżek, stołu i krzeseł, pościeli ani codziennych ubrań (art. 829).
Jeśli mieszkanie należy do majątku wspólnego małżonków, znaczenie ma to, czy mąż zgodził się na pożyczki. Piszemy o tym niżej, w części o rodzinie.
Czy komornik może eksmitować na bruk?
Nie. Jeśli nie masz innego lokalu, w którym możesz zamieszkać, komornik wstrzymuje eksmisję do czasu, aż gmina wskaże ci tymczasowe pomieszczenie (art. 1046 § 4 Kodeksu postępowania cywilnego). Osoby, którym takie pomieszczenie nie przysługuje, komornik przenosi do noclegowni, schroniska albo innej placówki z miejscami noclegowymi wskazanej przez gminę.
We wspomnianym badaniu ministerstwa osoby mieszkające w noclegowniach i schroniskach są liczone jako bezdomne. Utrata mieszkania za długi może więc skończyć się bezdomnością także wtedy, gdy nikt nie zostaje na ulicy.
| Sytuacja | Co mówi prawo | Przepis |
|---|---|---|
| Mieszkasz we własnym mieszkaniu i masz długi | Licytacja tylko na wniosek wierzyciela i co do zasady przy należności głównej od 5% wartości mieszkania | art. 952¹ k.p.c. |
| Wynajmujesz i zalegasz z czynszem | Właściciel może wypowiedzieć umowę, gdy zalegasz za co najmniej trzy pełne okresy płatności, a wcześniej uprzedził cię na piśmie i dał dodatkowy miesiąc na zapłatę | art. 11 ust. 2 u.o.p.l. |
| Sąd nakazał opróżnić lokal | Sąd orzeka, czy masz prawo do najmu socjalnego. Wyroków nie wykonuje się od 1 listopada do 31 marca, jeśli nie wskazano ci lokalu, do którego masz się przenieść | art. 14 i 16 u.o.p.l. |
| Komornik wykonuje eksmisję | Czeka, aż gmina wskaże tymczasowe pomieszczenie. Gdy ono nie przysługuje, przenosi do noclegowni lub schroniska | art. 1046 k.p.c. |
| Syndyk sprzedaje mieszkanie w upadłości konsumenckiej | Na twój wniosek z uzyskanej sumy wydziela się kwotę równą przeciętnemu czynszowi najmu w okolicy za okres od 12 do 24 miesięcy | art. 342a Prawa upadłościowego |
W mieszkaniach z zasobu publicznego (na przykład komunalnych), spółdzielczych i należących do społecznych inicjatyw mieszkaniowych sąd nie może odmówić prawa do najmu socjalnego między innymi kobiecie w ciąży, osobie, która opiekuje się małoletnim dzieckiem i z nim mieszka, oraz osobie bezrobotnej. Wyjątkiem jest sytuacja, w której mają gdzie zamieszkać albo stać je na inne mieszkanie.
Przy najmie od prywatnego właściciela ta gwarancja nie obowiązuje, a sąd ocenia sytuację materialną i rodzinną lokatorki. Przy najmie okazjonalnym nie przysługuje też tymczasowe pomieszczenie. Jeśli zalegasz z czynszem i dostałaś pisemne uprzedzenie, masz jeszcze miesiąc na zapłatę albo rozmowę z właścicielem.
Co zrobić, gdy nie dajesz rady spłacać długów?
Przestań pożyczać na spłatę, policz wszystkie długi i idź po bezpłatną poradę, zanim sprawy trafią do komornika. Kolejne kroki:
- Spisz zobowiązania: u kogo, ile, jaka rata i jaki termin. Z pełną listą łatwiej rozmawiać z doradcą i z wierzycielami.
- Nie bierz pożyczki na spłatę pożyczki. Zamknij karty kredytowe i limity, bez których możesz się obejść.
- Zastrzeż numer PESEL w aplikacji mObywatel albo w urzędzie gminy. Jest to bezpłatne. Od 1 czerwca 2024 roku banki i firmy pożyczkowe muszą przed zawarciem umowy kredytu lub pożyczki sprawdzić, czy numer jest zastrzeżony. Zastrzeżenie wprowadzono jako ochronę przed wyłudzeniami, a tobie daje dodatkowy krok do wykonania, zanim weźmiesz pożyczkę pod wpływem impulsu. Możesz je cofnąć w każdej chwili, więc traktuj je jako utrudnienie. Usługę opisuje gov.pl.
- Odezwij się do wierzyciela, zanim minie termin raty, i zapytaj o rozłożenie spłaty. Ustalenia bierz na piśmie.
- Umów się do punktu nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego. Doradcy są szkoleni między innymi w poradnictwie dla osób zadłużonych i w sprawach mieszkaniowych. Punkty działają w każdym powiecie, a porada jest bezpłatna dla osób, które oświadczą, że nie stać ich na płatną pomoc prawną. Zapiszesz się przez stronę zapisy-np.ms.gov.pl albo telefonicznie w swoim starostwie.
- Gdy długów nie da się spłacić, zapytaj prawnika o upadłość konsumencką.
Upadłość konsumencka jest przeznaczona dla osób, które nie prowadzą działalności gospodarczej. Twój majątek obejmuje wtedy syndyk. Mieszkanie, które masz na własność, syndyk co do zasady sprzedaje, a ty możesz dostać z uzyskanej sumy kwotę na czynsz za 12-24 miesiące (art. 342a Prawa upadłościowego).
Sąd ustala plan spłaty na okres do 36 miesięcy, a po jego wykonaniu umarza pozostałe długi powstałe przed ogłoszeniem upadłości. Umorzeniu nie podlegają między innymi alimenty i grzywny. Jeśli sąd uzna, że dłużniczka doprowadziła do niewypłacalności umyślnie albo wskutek rażącego niedbalstwa, plan trwa od 36 do 84 miesięcy. Sąd odmawia oddłużenia, gdy niewypłacalność powstała celowo, na przykład przez trwonienie majątku, chyba że za oddłużeniem przemawiają względy słuszności lub względy humanitarne.
Jak sąd oceni długi z kompulsywnego kupowania, zależy od konkretnej sprawy, dlatego przed złożeniem wniosku porozmawiaj z prawnikiem. Sąd co do zasady odmawia też oddłużenia osobie, której zobowiązania umorzono w upadłości w ciągu poprzednich dziesięciu lat. Upadłość nie zatrzymuje kupowania, więc jeśli długi wrócą, drugi raz możesz z niej nie skorzystać.
Jeśli długi i wstyd przytłaczają cię tak, że myślisz o odebraniu sobie życia, zadzwoń pod bezpłatny, całodobowy numer 116 123 albo pod 112.
Czy rodzina odpowiada za długi zakupoholiczki?
Za pożyczkę odpowiada osoba, która ją zaciągnęła, a mąż tylko w określonych przypadkach. Jeśli żona wzięła pożyczkę bez zgody męża, wierzyciel może ściągać dług z jej majątku osobistego, z jej wynagrodzenia i z dochodów z innej działalności zarobkowej, ale nie z całego majątku wspólnego (art. 41 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Jeśli mąż się zgodził, wierzyciel może sięgnąć także po majątek wspólny, w tym po wspólne mieszkanie.
Inaczej jest z zobowiązaniami zaciągniętymi na zwykłe potrzeby rodziny. Za nie małżonkowie odpowiadają solidarnie, czyli wierzyciel może żądać zapłaty od każdego z nich (art. 30).
Z tych przepisów wynika praktyczna rada dla bliskich: nie podpisuj zgody na jej pożyczkę, nie poręczaj i nie bierz kredytu na siebie, żeby spłacić jej długi, dopóki kupowanie trwa. Jeśli chcesz pomóc finansowo, ustalcie najpierw, co zmieni się w wydatkach.
W jednym z badań opisanych w przeglądzie z World Psychiatry 68% osób kupujących kompulsywnie przyznało, że zakupy zaszkodziły ich relacjom. Jak rozmawiać z kimś, kto nie widzi problemu, piszemy w poradniku Jak pomóc bliskiej osobie uzależnionej?.
Jak zatrzymać kupowanie, zanim urosną długi?
Zajmij się jednocześnie długami i kupowaniem, bo spłata rat nie usuwa potrzeby kupowania. W dwóch badaniach omówionych w przeglądzie z World Psychiatry większość osób opisywała swoje kupowanie jako ciągłe, bez okresów przerwy.
Ten sam przegląd za obiecującą uznaje terapię poznawczo-behawioralną prowadzoną w grupie. Wymienia też poradnictwo finansowe, a gdy zakupy niszczą związek, terapię par. Plan na pierwsze tygodnie, sposoby na chwile, w których rośnie ochota na zakupy, i informacje o grupach wsparcia znajdziesz w tekście Anonimowi zakupoholicy i jak przestać kupować kompulsywnie.
Jeszcze dziś możesz zadzwonić na Telefon Zaufania Uzależnienia Behawioralne: 801 889 880, codziennie od 17:00 do 22:00, opłata według taryfy operatora. Numer podaje Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom. Do psychiatry w poradni na NFZ nie potrzebujesz skierowania. Czym leczenie na NFZ różni się od prywatnego, opisujemy w tekście Leczenie uzależnień na NFZ czy prywatnie.
Nasz ośrodek w Międzyrzeczu Górnym jest prywatny i przyjmuje wyłącznie kobiety. Stacjonarnie leczymy uzależnienie od alkoholu, leków i narkotyków w programach trwających 2, 4 lub 6 tygodni, a depresję leczymy razem z uzależnieniem, w jednym pobycie. Jeśli oprócz kupowania martwi cię picie albo przyjmowanie leków uspokajających, powiedz o tym w pierwszej rozmowie. Możesz też umówić konsultację z terapeutą lub psychologiem (50 minut, 240 zł). Programy opisujemy na stronie terapia uzależnień, a numer telefonu i formularz są na stronie kontakt.
Najczęściej zadawane pytania
Kim jest zakupoholiczka?
Czy zakupoholizm może doprowadzić do bezdomności?
Czy komornik może zabrać mieszkanie za chwilówki?
Czy komornik może eksmitować na bruk?
Czy mąż odpowiada za długi żony zakupoholiczki?
Czy zakupoholiczka może ogłosić upadłość konsumencką?
Gdzie szukać bezpłatnej pomocy przy długach i zakupoholizmie?
Źródła
- Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom, badanie CBOS. Oszacowanie rozpowszechnienia oraz identyfikacja czynników ryzyka i czynników chroniących hazardu i innych uzależnień behawioralnych, edycja 2023/2024 (rozdział 4: Zakupy), 2024.
- World Psychiatry. A review of compulsive buying disorder (D.W. Black), 2007.
- Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Wyniki Ogólnopolskiego badania liczby osób bezdomnych. Edycja 2024 (z tabelą wyników w załączniku), 2024.
- Sejm RP (ISAP). Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (art. 776, 829, 833, 952¹ i 1046), 2026.
- Sejm RP (ISAP). Ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (art. 11, 14, 16 i 25d), 2023.
- Sejm RP (ISAP). Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (art. 342a oraz przepisy o upadłości osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej), 2026.
- Sejm RP (ISAP). Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (art. 30 i 41), 2026.
- Ministerstwo Sprawiedliwości, gov.pl. Nieodpłatne poradnictwo obywatelskie.
Powiązane artykuły

Zakupoholizm ·
Zakupoholizm: kiedy kupowanie to uzależnienie i jak je leczyć

Zakupoholizm ·
Zakupoholizm: skąd się bierze i dlaczego liczy się sam zakup

Zakupoholizm ·

