Przejdź do treści
Centrum Terapii Kobiet Logo
Terapia uzależnienia od hazardu u kobiet

Szczęśliwe liczby w Lotto? Magia liczb a patologiczny hazard

Zaktualizowano Hazard
mgr Gabriela FligPsycholog, Psychotraumatolog. Terapeuta uzależnień i współuzależnieńWeryfikacja merytoryczna: mgr Agnieszka Siejko-Kural

W Lotto nie ma szczęśliwych liczb. Każdy zestaw sześciu liczb ma w każdym losowaniu tę samą szansę na główną wygraną, 1 do 13 983 816, bez względu na to, czy to twoja data urodzenia, liczby, które dawno nie padły, czy kolejne 1, 2, 3, 4, 5, 6. Mimo to wiele osób wybiera liczby według dat, przeczuć albo własnego systemu, bo ludzki umysł szuka wzorów także tam, gdzie rządzi przypadek.

U większości osób to niegroźny zwyczaj. U osób z patologicznym hazardem takie przekonania są silniejsze i częstsze, a leczenie uzależnienia od hazardu pracuje z nimi wprost (Goodie i Fortune, 2013). Niżej wyjaśniamy, skąd się bierze magia liczb, jakie błędy myślenia podtrzymują granie, kiedy powinny zaniepokoić i gdzie w Polsce szukać pomocy.

Czy w Lotto są szczęśliwe liczby?

Nie. W Lotto skreślasz 6 liczb z 49, a różnych zestawów jest 13 983 816. Każde losowanie zaczyna się od zera: maszyna nie ma pojęcia, które liczby padły tydzień temu ani kto je skreślił. Dlatego szansa każdego zestawu jest identyczna.

Wyliczenie dla gry 6 z 49. Wynik jest taki sam dla każdego zestawu liczb, także dla daty urodzenia i liczb kolejnych.
Ile liczb trafiszIle zestawów daje taki wynikSzansa przy jednym zakładzie
3 z 6246 820ok. 1 do 57
4 z 613 545ok. 1 do 1 032
5 z 6258ok. 1 do 54 201
6 z 611 do 13 983 816

Data urodzenia nie dodaje szansy. Ogranicza za to wybór: dzień miesiąca to najwyżej 31, a miesiąc najwyżej 12, więc na kuponie z samych dat nie pojawi się żadna z 18 liczb od 32 do 49. Liczba, która nie padła od miesięcy, nie jest „spóźniona”, a ta, która padała często, nie jest „gorąca”.

Tak małe prawdopodobieństwo trudno sobie wyobrazić. Gdybyś w jednym losowaniu zagrała 10 tysięcy różnych zestawów, szansa na szóstkę wyniosłaby około 0,07%. Czy Lotto jest hazardem w rozumieniu prawa i czy można się od niego uzależnić, wyjaśniamy we wpisie czy Lotto to hazard.

Skąd się bierze magia liczb?

Magia liczb bierze się z tego, że umysł źle znosi czysty przypadek i szuka w nim wzoru, znaku albo własnego wpływu. Liczby dają do tego gotowy materiał. Od dawna przypisuje się im znaczenia: siódemka uchodzi za szczęśliwą, trzynastka za pechową, a daty urodzin i rocznic mają wagę osobistą. Na kuponie te znaczenia zaczynają udawać informację o szansach.

Sam wybór daje poczucie kontroli. W klasycznym eksperymencie pracownicy dwóch amerykańskich firm kupowali za dolara los na firmową loterię z pulą około 50 dolarów (Langer, 1975). Połowa wybierała los sama, połowa dostawała przydzielony. Rano w dniu losowania sprzedawca zapytał każdego, za ile odsprzedałby swój los. Osoby, które wybierały same, chciały średnio 8,67 dolara, a osoby z losem przydzielonym 1,96 dolara, choć szansa na wygraną była w obu grupach taka sama.

Podobny mechanizm widać w Polsce. W badaniu na ulicach Warszawy 472 osoby wybierały jeden z dwóch prawdziwych kuponów Multi Multi, który dostawały za darmo: z liczbami z generatora albo z wyraźnym wzorem, na przykład od 1 do 10 (Krawczyk i Rachubik, 2019). 70% wybrało kupon, który „wyglądał losowo”. Gdy badacze dopłacali za zamianę na drugi kupon, zgodziło się 13% osób przy 50 groszach i 20% przy złotówce, choć oba kupony miały identyczne szanse. W tym samym badaniu co trzecia osoba (34%) uważała, że po trzech jednakowych wynikach rzutu monetą bardziej prawdopodobny jest wynik przeciwny.

Gra obiecuje też chwilę poza codziennością i przeczucie, że dziś może się udać. W badaniu dla Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom (KCPU, 2024) osoby grające bez problemu oceniały powód „mam przeczucie, że czeka mnie duża wygrana” średnio na 2,77 w skali od 1 do 10, a osoby z problemem hazardowym na 6,28. Te drugie częściej grały też po to, żeby się rozładować, uspokoić albo „wyłączyć”. WHO ostrzega, że nawet komunikaty, które mają promować zdrowie, bywają tak zwanymi ciemnymi zachętami (ang. dark nudges): wykorzystują błędy poznawcze graczy i zachęcają do dalszej gry.

Jakie błędy myślenia napędzają hazard?

Badacze są zgodni co do dwóch: iluzji kontroli, czyli przekonania, że masz wpływ na wynik losowania, i błędu hazardzisty, czyli wiary, że po serii jednego wyniku „należy się” inny. Iluzję kontroli mierzą wszystkie główne kwestionariusze zniekształceń poznawczych u graczy, a błąd hazardzisty prawie wszystkie, i osoby z patologicznym hazardem uzyskują w nich wyraźnie wyższe wyniki niż pozostali grający (Goodie i Fortune, 2013). Według tej metaanalizy różnice są wyraźniejsze przy błędzie hazardzisty niż przy iluzji kontroli.

Błąd hazardzisty widać też w danych z prawdziwej loterii. W codziennej grze liczbowej w amerykańskim stanie Maryland kwota stawiana na daną liczbę spadała gwałtownie zaraz po jej wylosowaniu i wracała do dawnego poziomu dopiero po kilku miesiącach (Clotfelter i Cook, 1993).

ZłudzenieJak brzmi w głowieJak jest w rzeczywistości
Szczęśliwe liczby„Moja data urodzenia kiedyś musi paść”Data ma taką samą szansę jak każdy inny zestaw: 1 do 13 983 816
Iluzja kontroli„Sama wybieram liczby, więc mam lepsze szanse niż na chybił trafił”Wybór nie zmienia szansy, zmienia tylko to, jak wysoko cenisz kupon
Błąd hazardzisty„Ta liczba dawno nie padła, teraz jej kolej”Każde losowanie jest niezależne od poprzednich
Gorące liczby„Ta padła trzy razy w miesiącu, idzie seria”Krótka seria to przypadek, w długim okresie każda liczba pada podobnie często
Zestaw, który „wygląda losowo”„1, 2, 3, 4, 5, 6 nigdy nie padnie”Ma taką samą szansę jak każdy inny zestaw
Własny system„Mam metodę, statystyki, aplikacjꔯaden system nie zmienia szansy pojedynczego zestawu. Można tylko kupić więcej zestawów i więcej za nie zapłacić
Przeczucie wygranej„Dziś czuję, że trafię”Przeczucie nie ma wpływu na wynik losowania
Pamięć wygranych„W sumie jestem do przodu”W każdej grupie graczy większość podaje wydatki na grę z ostatniego roku wyższe niż wygrane (KCPU, 2024)

Ostatnie złudzenie dobrze widać w polskich danych. Wśród osób grających bezpiecznie 14,4% podaje kwoty wygranych z ostatniego roku wyższe niż wydatki na grę. Wśród osób z problemem hazardowym jest takich 40,8% (KCPU, 2024). Autorzy raportu zaliczają przekonanie, że gra się opłaca, do czynników ryzyka uzależnienia, bo zachęca ono do intensywniejszej gry.

Czym jest patologiczny hazard?

Patologiczny hazard to starsza nazwa uzależnienia od hazardu, które dziś nazywa się zaburzeniem hazardowym. Pod nazwą „patologiczny hazard” (kod F63.0) opisywała je klasyfikacja chorób WHO ICD-10. Obecna klasyfikacja, ICD-11, rozpoznaje zaburzenie hazardowe po trzech cechach: utracie kontroli nad graniem, rosnącym pierwszeństwie gry przed innymi sprawami i graniu mimo szkód (WHO, 2024).

Wiary w szczęśliwe liczby nie ma wśród tych cech, więc sama w sobie nie oznacza uzależnienia. Błędne przekonania o grze idą jednak w parze z problemem. W australijskim badaniu graczy na automatach osoby grające problemowo częściej niż gracze bez problemu wierzyły w przesądy związane z grą, a im silniej wierzyły, tym intensywniej grały (Joukhador i in., 2004). Autorzy zaznaczają, że nie wiadomo, czy przesądy torują drogę do uzależnienia, czy narastają razem z nim.

Kobiety grają na pieniądze rzadziej niż mężczyźni i rzadziej robią to ryzykownie. W badaniu KCPU z 2024 roku na pieniądze grało w ciągu poprzednich 12 miesięcy 27,2% kobiet w wieku 15 lat i więcej wobec 36,5% mężczyzn, a ryzykowny wzorzec grania miało 9,3% grających kobiet i 17,8% grających mężczyzn. Jak hazard wygląda u kobiet i dlaczego zwlekają z szukaniem pomocy, piszemy we wpisie o uzależnieniu od hazardu u kobiet. Etapy, przez które zwykle przechodzi to uzależnienie, opisujemy w tekście o fazach hazardu.

Kiedy wiara w szczęśliwe liczby powinna zaniepokoić?

Wtedy, gdy przekonania o liczbach zaczynają decydować o tym, jak często grasz i ile wydajesz. Sygnały, które dotyczą samego myślenia o grze:

  • nie potrafisz opuścić losowania, bo „twoje” liczby mogą paść akurat wtedy,
  • prowadzisz zapiski liczb, które „dawno nie padły”, albo płacisz za typy i programy do przewidywania wyników,
  • po przegranej poprawiasz system, zamiast zrobić przerwę,
  • po serii strat czujesz, że wygrana ci się należy,
  • pamiętasz wygrane, a nie umiesz powiedzieć, ile w sumie wydałaś,
  • sięgasz po kupon, żeby się uspokoić albo przestać myśleć o kłopotach.

Pomaga proste sprawdzenie. Przez miesiąc zapisuj każdą złotówkę wydaną na grę i każdą wygraną. Jeśli wynik cię zaskoczy albo nie dasz rady prowadzić zapisków, porozmawiaj z kimś, kto zajmuje się uzależnieniami. Bezpieczniejsze limity pieniędzy i czasu na grę podajemy we wpisie o tym, jak nie wpaść w sidła hazardu.

Jak terapia rozbraja magiczne myślenie?

Terapia poznawczo-behawioralna uczy wyłapywać błędne przekonania o przypadku w chwili, gdy się pojawiają, i sprawdzać je na faktach. WHO uznaje długoterminową terapię poznawczo-behawioralną i dialog motywujący za najskuteczniejsze dziś metody leczenia zaburzenia hazardowego.

W jednym z badań psycholodzy z kanadyjskiego Uniwersytetu Laval losowo przydzielili 66 osób z patologicznym hazardem do terapii poznawczej albo na listę oczekujących (Ladouceur i in., 2001). Terapeuci najpierw korygowali błędne przekonania o losowości, a potem uczyli zapobiegania nawrotom. Po terapii poprawa była widoczna we wszystkich mierzonych obszarach, w tym w poczuciu kontroli nad grą, częstości grania i chęci gry, i utrzymywała się po 6 i 12 miesiącach.

W praktyce taka praca może wyglądać tak:

  • zapisujesz myśli, które pojawiają się przed zakładem, na przykład „dziś mam szczęśliwy dzień”,
  • razem z terapeutą sprawdzasz, co mówi o nich rachunek prawdopodobieństwa i twój faktyczny bilans gry,
  • planujesz, co zrobisz w sytuacjach, w których najczęściej grasz,
  • szukasz innych sposobów na napięcie, nudę albo samotność, które gra pomagała zagłuszyć.

Potrzeba emocji i chwili wyjątkowości nie znika, gdy przestajesz grać. W terapii szukasz dla niej miejsca, które nie kosztuje cię pieniędzy ani bliskich. Więcej o samej metodzie piszemy w tekście o terapii poznawczo-behawioralnej.

Gdzie szukać pomocy?

W poradni leczenia uzależnień leczenie hazardu jest bezpłatne i nie wymaga skierowania, a pierwszy krok możesz zrobić przez telefon.

  • Telefon zaufania uzależnienia behawioralne: 801 889 880, codziennie 17-22, opłata według taryfy operatora. Odbierają konsultanci Instytutu Psychologii Zdrowia Polskiego Towarzystwa Psychologicznego.
  • Poradnia leczenia uzależnień: leczy także osoby uzależnione od hazardu, na NFZ i bez skierowania.
  • Grupy wsparcia Anonimowych Hazardzistów.
  • W kryzysie, przy myślach samobójczych: 116 123 albo 112.

Centrum Terapii Kobiet nie prowadzi osobnego programu leczenia hazardu. Jesteśmy prywatnym ośrodkiem stacjonarnym tylko dla kobiet i leczymy uzależnienie od alkoholu, leków i narkotyków, a także depresję i zaburzenia odżywiania. Jeśli granie idzie u ciebie w parze z piciem, braniem leków albo depresją, możesz zgłosić się do nas bez skierowania i mówić o grze w czasie terapii. Konsultację z terapeutą lub psychologiem (50 minut, 240 zł) możesz umówić osobno. Programy i ceny opisujemy na stronie o terapii uzależnień, a różnice między leczeniem na NFZ i prywatnym we wpisie NFZ czy prywatnie.

Jeśli gra ktoś bliski, pomoc należy się także tobie. Prowadzimy terapię współuzależnienia i warsztaty dla rodzin osób uzależnionych (od 300 zł, także online). Zadzwoń: 735 469 430, codziennie od 8:00 do 20:00.

Najczęściej zadawane pytania

Czy w Lotto są szczęśliwe liczby?
Nie. W Lotto każdy zestaw sześciu liczb ma w każdym losowaniu tę samą szansę na szóstkę: 1 do 13 983 816. Losowania są od siebie niezależne, więc ani data urodzenia, ani liczby, które dawno nie padły, ani te, które padały często, nie mają przewagi.
Czy granie datą urodzenia zwiększa szansę na wygraną?
Nie. Zestaw z daty urodzenia ma taką samą szansę jak każdy inny. Dzień miesiąca nie przekracza 31, więc na kuponie z samych dat brakuje wszystkich liczb od 32 do 49.
Czy liczba, która dawno nie padła, ma większą szansę?
Nie. To błąd hazardzisty, czyli przekonanie, że po serii jednego wyniku należy się inny. Każde losowanie zaczyna się od nowa, bez związku z poprzednimi. Gracze mimo to ulegają temu błędowi: w badaniu loterii w stanie Maryland po wylosowaniu danej liczby stawiali na nią wyraźnie mniej pieniędzy i dopiero po kilku miesiącach wracali do dawnych kwot.
Czy istnieje system na wygraną w Lotto?
Nie. Żaden system, statystyka ani aplikacja nie zmienia szansy pojedynczego zestawu. Można tylko zagrać więcej zestawów, płacąc za każdy z nich. Wiara w skuteczny system to przejaw iluzji kontroli, jednego z najlepiej zbadanych zniekształceń poznawczych u osób grających.
Co to jest iluzja kontroli w hazardzie?
To przekonanie, że masz wpływ na wynik, który zależy wyłącznie od przypadku. W klasycznym badaniu z 1975 roku osoby, które same wybrały los na loterię, chciały za jego odsprzedaż średnio 8,67 dolara, a osoby z losem przydzielonym 1,96 dolara, choć szanse były w obu grupach identyczne.
Czym jest patologiczny hazard?
To starsza nazwa uzależnienia od hazardu, używana w klasyfikacji ICD-10 (kod F63.0). Obecna klasyfikacja WHO, ICD-11, nazywa je zaburzeniem hazardowym i rozpoznaje po utracie kontroli nad graniem, rosnącym pierwszeństwie gry przed innymi sprawami i graniu mimo szkód. Wiara w szczęśliwe liczby nie jest objawem, ale u osób z tym zaburzeniem błędne przekonania o grze są silniejsze.
Gdzie szukać pomocy przy uzależnieniu od hazardu?
Możesz zadzwonić na telefon zaufania uzależnienia behawioralne 801 889 880, codziennie 17-22, opłata według taryfy operatora. Poradnie leczenia uzależnień leczą też hazard, na NFZ i bez skierowania. Przy myślach samobójczych dzwoń pod 116 123 albo 112. Nasz ośrodek jest prywatny i nie prowadzi osobnego programu leczenia hazardu. Leczy kobiety uzależnione od alkoholu, leków i narkotyków oraz kobiety z depresją, także wtedy, gdy obok tych problemów pojawia się granie. Leczenie na NFZ czy prywatnie

Źródła

  1. Journal of Personality and Social Psychology. The illusion of control (Langer), 1975.
  2. Management Science. Notes: The Gambler's Fallacy in Lottery Play (Clotfelter, Cook), 1993.
  3. Judgment and Decision Making. The representativeness heuristic and the choice of lottery tickets: A field experiment (Krawczyk, Rachubik), 2019.
  4. Psychology of Addictive Behaviors. Measuring cognitive distortions in pathological gambling: review and meta-analyses (Goodie, Fortune), 2013.
  5. Journal of Gambling Studies. Superstitious beliefs in gambling among problem and non-problem gamblers: preliminary data (Joukhador, Blaszczynski, Maccallum), 2004.
  6. Journal of Nervous and Mental Disease. Cognitive treatment of pathological gambling (Ladouceur i in.), 2001.
  7. Fundacja CBOS na zlecenie KCPU. Oszacowanie rozpowszechnienia oraz identyfikacja czynników ryzyka i czynników chroniących hazardu i innych uzależnień behawioralnych. Edycja 2023/2024, 2024.
  8. WHO. Gambling (fact sheet), 2024.

Chętnie odpowiemy na wszystkie Wasze pytania