Przejdź do treści
Centrum Terapii Kobiet Logo
Terapia uzależnienia od hazardu u kobiet

Lootboxy i mikropłatności w grach: czy to już hazard?

Zaktualizowano Hazard
mgr Gabriela FligPsycholog, Psychotraumatolog. Terapeuta uzależnień i współuzależnieńWeryfikacja merytoryczna: mgr Agnieszka Siejko-Kural

Lootbox to płatna wirtualna skrzynka, paczka kart albo koło nagród w grze: płacisz prawdziwymi pieniędzmi lub walutą gry, a to, co dostaniesz, losuje program. W Polsce lootboxy nie są prawnie hazardem, bo ustawa o grach hazardowych ich nie obejmuje, ale działają jak gra losowa: płacisz, a o nagrodzie decyduje przypadek. W badaniach wydatki na skrzynki stale idą w parze z problemowym hazardem, choć wciąż nie wiadomo, co jest przyczyną, a co skutkiem.

Niżej wyjaśniamy, czym lootbox różni się od zwykłego zakupu w grze, jak wygląda prawo w Polsce i w innych krajach, jakie sztuczki ułatwiają wydawanie pieniędzy, co pokazało polskie badanie, w którym większość stanowiły kobiety, i jak ograniczyć wydatki u siebie albo u dziecka.

Czym są mikropłatności i lootboxy?

Mikropłatności, nazywane też mikrotransakcjami, to zakupy wewnątrz gry za prawdziwe pieniądze: waluta gry, strój postaci, broń, dodatkowe życie, szybszy postęp. PEGI, europejski system oznaczania gier, opisuje je jako możliwość kupienia w grze cyfrowych dóbr lub usług za prawdziwe pieniądze.

Lootbox jest szczególnym rodzajem takiego zakupu. Według PEGI to każda oferta w grze, przy której gracz przed zapłatą nie wie dokładnie, co dostanie, na przykład skrzynka czy paczka kart. Płaci się za nią bezpośrednio pieniędzmi albo walutą gry kupioną wcześniej za pieniądze. Podobnie działają gry typu gacha, w których losuje się postacie i przedmioty.

Wylosowana rzecz może dawać przewagę, czyli „dodatkową moc” w grze: silniejszą postać, lepszego zawodnika, szybsze przejście poziomu. Może też zmieniać tylko wygląd. Belgijski regulator hazardu uznał, że dla oceny, czy skrzynka jest grą losową, nie ma to znaczenia. Liczy się to, że gracze przypisują przedmiotom wartość, a twórcy gry tę wartość podkreślają, na przykład kolorem oznaczającym rzadkość.

Rodzaj zakupuCo dostajeszCzy wiesz to przed zapłatą?
Zakup konkretnego przedmiotuWybraną postać, strój, broń lub dodatekTak
Waluta gry (monety, klejnoty, punkty)Środki, za które kupujesz dalej w grzeTak, ale cena w złotych szybko się zaciera
Lootbox, paczka kart, koło nagródLosowy przedmiot o różnej rzadkościNie

Czy lootboxy to hazard?

W budowie płatna skrzynka przypomina grę losową, a prawnie zależy to od kraju. Belgijska Komisja ds. Gier Hazardowych w raporcie z kwietnia 2018 roku sprawdziła cztery elementy, które według belgijskiej ustawy składają się na grę losową: grę, stawkę, przypadek oraz możliwość wygranej lub przegranej. W płatnych skrzynkach gier Overwatch, FIFA 18 i Counter-Strike: Global Offensive znalazła wszystkie cztery. Zwróciła też uwagę na animacje otwierania skrzynek, podobne do tych z automatów do gier.

ElementGra na automaciePłatny lootbox
StawkaPieniądze wrzucone do automatuPieniądze albo kupiona za nie waluta gry
PrzypadekWynik losuje automatZawartość losuje program gry
WygranaPieniądzePrzedmiot, postać lub zawodnik o różnej rzadkości
Wymiana nagrody na pieniądzeTakW większości gier nie, choć w niektórych, jak CS:GO, przedmioty mają dużą wartość dla graczy
Wiek gracza w PolsceTylko osoby pełnoletnieUstawa nie wprowadza granicy wieku

Najważniejsza różnica prawna leży w nagrodzie. Wylosowanego przedmiotu zwykle nie da się sprzedać ani wymienić na pieniądze poza grą. Tym właśnie brytyjski rząd uzasadnił w 2022 roku decyzję, żeby nie obejmować lootboxów ustawą hazardową. Z perspektywy gracza sam mechanizm się nie zmienia: płaci, czeka na wynik i nie wie, czy dostanie coś cennego. Belgijski raport ostrzegał, że w ten sposób gry mogą oswajać młodych i podatnych graczy z hazardem.

Czy lootboxy są legalne w Polsce?

Tak, w Polsce lootboxy są legalne, bo obecne prawo nie uznaje ich za hazard. Ministerstwo Finansów i Krajowa Administracja Skarbowa sprawdzają strony ze skrzynkami, ale blokują je dopiero wtedy, gdy sprzedaż skrzynek łączy się z grą, która jednoznacznie spełnia ustawową definicję hazardu. Ustawa nie wprowadza więc granicy wieku dla kupujących skrzynki, choć w gry hazardowe mogą grać tylko osoby pełnoletnie (z wyjątkiem loterii fantowych i promocyjnych).

31 października 2024 roku Rzecznik Praw Dziecka Monika Horna-Cieślak poprosiła premiera o zmianę ustawy tak, żeby lootboxy trafiły do katalogu gier hazardowych, z zakazem udziału niepełnoletnich i obowiązkową weryfikacją wieku przy sprzedaży. Ministerstwo Finansów odpowiedziało, że lootboxy wykraczają poza gry hazardowe, bo dotyczą też bezpieczeństwa małoletnich, usług elektronicznych, zdrowia i praw konsumentów, a możliwe zmiany w przepisach analizuje. Przypomniało też, że Parlament Europejski w rezolucji z 18 stycznia 2023 roku wezwał twórców gier do większej przejrzystości, w tym do wyjaśniania prostym językiem, jak działają ich algorytmy.

4 grudnia 2025 roku grupa posłów złożyła w Sejmie projekt nowelizacji (druk nr 2356). Dopisuje on do katalogu gier losowych „grę o wirtualne dobra”, czyli mechanizm w grze internetowej, który pozwala kupić za pieniądze losowo wygenerowane wirtualne przedmioty. Sprzedaż takich skrzynek wymagałaby zezwolenia albo zgłoszenia, a kupować mogłyby je tylko osoby pełnoletnie. Do końca września 2026 roku projekt nie został uchwalony.

Inne kraje poszły różnymi drogami:

  • Belgia: tamtejszy regulator uznał w 2018 roku płatne skrzynki w trzech badanych grach za nielegalną grę losową. Firmom, które ich nie usuną, grozi do 5 lat więzienia i do 800 000 euro grzywny, a kary mogą się podwoić, gdy poszkodowany ma mniej niż 18 lat.
  • Wielka Brytania: rząd w 2022 roku nie zmienił prawa. Oczekuje od branży, żeby osoby poniżej 18 lat nie mogły kupować skrzynek bez zgody rodzica lub opiekuna, żeby gry podawały szanse wylosowania przedmiotów i żeby każdy gracz miał narzędzia do kontroli wydatków.

Drapieżna monetyzacja: jak gry zachęcają do płacenia

Drapieżna monetyzacja to systemy zakupów w grze, które ukrywają albo odsuwają w czasie prawdziwy koszt grania, aż gracz jest już z grą związany finansowo i emocjonalnie. Tak opisali to zjawisko w 2018 roku psycholodzy z University of Adelaide, Daniel King i Paul Delfabbro, w komentarzu dla czasopisma „Addiction”. Ich zdaniem takie systemy zbliżają gry do hazardu i grożą stratami finansowymi zwłaszcza osobom z zaburzeniem grania. Najbardziej znanym przykładem są lootboxy.

Belgijski raport opisuje konkretne techniki, które skłaniają do kupowania kolejnych skrzynek. Przy każdej podajemy, co możesz z nią zrobić.

TechnikaJak działaCo możesz zrobić
Własna waluta gryMonety i punkty odrywają się od wartości pieniędzy, więc gracz przestaje liczyć w złotówkach.Przed zakupem przelicz cenę na złote.
Oferty na krótki czasSkrzynki dostępne tylko w święta albo podczas wydarzenia tworzą niedobór, który podnosi ich wartość w oczach gracza.Gdy widzisz ofertę „tylko dziś”, odczekaj dobę.
Rabat za większy pakietIm więcej skrzynek kupujesz naraz, tym taniej wychodzi jedna.Ustal miesięczny limit i trzymaj się go niezależnie od promocji.
Ulubiony zawodnik tylko w skrzyncePożądanej postaci czy piłkarza nie da się kupić wprost, trzeba ich wylosować.Zanim zaczniesz losować, ustal, ile najwyżej wydasz, także jeśli go nie trafisz.
Brak informacji o szansachGracz nie wie, jak rzadki jest przedmiot ani ile razy trzeba losować.Sprawdź, czy gra podaje prawdopodobieństwo. Jeśli nie, traktuj to jako ostrzeżenie.
Darmowe skrzynki na zachętęBezpłatne skrzynki mogą kierować gracza do płatnych.Wyłącz powiadomienia z gry o nagrodach i skrzynkach.
Łatwe płatnościKody doładowań i inne anonimowe płatności pozwalają wpłacać kolejne kwoty bez limitu. W grach badanych w Belgii nikt nie sprawdzał wieku przy płatności.Usuń zapisaną kartę z konta gry, sklepu z aplikacjami i konsoli.

Raport zwraca też uwagę na dane, które gry zbierają o graczach. Opisuje amerykański patent firmy Activision, w którym system najpierw sprawdza, jakim przedmiotem gracz najbardziej się interesuje, a potem każe mu grać z graczem na wyższym poziomie, który ten przedmiot już ma. Celem jest skłonienie gracza do zakupu. Autorzy raportu oceniają, że takie gromadzenie danych niesie ryzyko manipulowania graczami na dużą skalę.

Czy lootboxy uzależniają? Co mówią badania

Badania pokazują, że kupowanie lootboxów stale idzie w parze z problemowym hazardem, ale nie rozstrzygają, czy to skrzynki do niego prowadzą. Przegląd badań zamówiony przez brytyjski rząd i opublikowany w 2022 roku znalazł 15 recenzowanych badań, w których ten związek był stały i spójny. Pojawiają się też dowody, że im więcej ktoś wydaje na skrzynki, tym poważniejszy ma problem z hazardem.

Związku przyczynowego badania nie ustaliły i możliwe są różne wyjaśnienia. Osoby kupujące skrzynki często grają też w inne gry hazardowe, a za oboma zachowaniami może stać na przykład impulsywność. Brytyjski rząd wymienił oprócz hazardu jeszcze inne możliwe szkody: nieproporcjonalnie duże wydatki niewielkiej części graczy, problemy ze zdrowiem psychicznym (lęk, depresję, stres) i problemowe granie.

Lootboxy nie są osobnym rozpoznaniem medycznym. WHO wpisała do klasyfikacji ICD-11 zaburzenie grania (gaming disorder). Opisują je trzy cechy: utrata kontroli nad graniem, coraz większe pierwszeństwo gry przed innymi zajęciami i granie dalej mimo szkód. Zwykle muszą się utrzymywać co najmniej 12 miesięcy i wyraźnie pogarszać życie rodzinne, pracę lub naukę. WHO zaznacza, że zaburzenie dotyczy niewielkiej części graczy. Przy kłopocie ze skrzynkami specjalista ocenia, czy objawy pasują do zaburzenia grania, czy raczej do zaburzenia hazardowego.

Jeśli obok skrzynek grasz na pieniądze u bukmachera albo w kasynie online, przeczytaj, jak leczy się hazard w internecie.

Kobiety i lootboxy: wyniki polskiego badania

Skrzynki otwierają także dorosłe kobiety. W badaniu zespołu psychologów z Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego i innych ośrodków, opublikowanym w 2026 roku w „Scientific Reports”, wzięło udział 1358 dorosłych Polaków, którzy w ostatnim roku otwierali lootboxy. 803 z nich to kobiety. Dane zebrano latem 2020 roku przez internetowy panel badawczy.

Ryzykowne korzystanie ze skrzynek mierzono pytaniami o to, czy po otwarciu jednej czujesz przymus otwarcia kolejnej, czy odkładasz obowiązki, żeby zdobyć następne, i czy emocje przy otwieraniu zachęcają cię do kupowania kolejnych. Wyższe wyniki szły w parze z:

  • częstszym otwieraniem skrzynek i większymi wydatkami,
  • objawami zaburzenia grania i problemami z hazardem,
  • wyższym odczuwanym stresem,
  • graniem dla osiągnięć i dla ucieczki od codzienności,
  • przekonaniem, że skrzynki to dobry sposób na zarobienie prawdziwych pieniędzy.

Po uwzględnieniu pozostałych czynników kobiety miały wyższe wyniki ryzykownego korzystania niż mężczyźni, a wśród kobiet ryzyko było wyższe u młodszych. W prostym porównaniu różnica między płciami nie była jednak istotna statystycznie, a inne badania częściej wskazywały na mężczyzn. Autorzy przypominają, że wyniki badań dotyczące płci są niejednoznaczne. Zaznaczają też, że ich badanie przypadło na pandemię, a próba nie była reprezentatywna dla polskich graczy, bo kobiet było w niej więcej niż wśród graczy w ogóle.

Autorzy przypuszczają, że nadmierne otwieranie skrzynek może być sposobem ucieczki od stresu, gdy brakuje innych sposobów radzenia sobie z nim. Podobny mechanizm, w którym zakup daje krótką ulgę, opisujemy przy zakupoholizmie i w tekście o uzależnieniu od hazardu u kobiet.

Po czym poznać, że zakupy w grze wymykają się spod kontroli?

Najważniejszy sygnał to utrata kontroli: wydajesz więcej i częściej, niż planowałaś, a postanowienie, że to ostatnia skrzynka, nie działa. Pozostałe sygnały wynikają z pytań, którymi badacze mierzą ryzykowne korzystanie ze skrzynek, i z opisu zaburzenia grania w ICD-11:

  • po otwarciu jednej skrzynki czujesz przymus otwarcia następnej,
  • emocje przy otwieraniu skrzynek skłaniają cię do kupowania kolejnych,
  • odkładasz pracę, obowiązki domowe albo sen, żeby zdobyć lub kupić więcej skrzynek,
  • trudno ci przestać, choć próbowałaś,
  • sięgasz po grę, żeby poprawić sobie nastrój albo zapomnieć o stresie,
  • grasz i kupujesz dalej, chociaż widzisz, że tracisz pieniądze, czas albo spokój w domu.

Prosty sprawdzian: otwórz historię zakupów w sklepie z aplikacjami albo na koncie gry i zsumuj ostatnie trzy miesiące. Jeśli kwota cię zaskoczy albo nie chcesz jej nikomu pokazać, porozmawiaj o tym z kimś zaufanym albo zadzwoń pod telefon zaufania podany niżej.

Gdy problem dotyczy nastolatka, więcej o tym, dlaczego młodzi uzależniają się łatwiej i po czym to poznać, piszemy w tekście Dlaczego młodzi ludzie się uzależniają?

Jak ograniczyć wydatki w grach u siebie i u dziecka?

Pomagają bariery, które spowalniają płacenie. Gdy chodzi o ciebie:

  1. Usuń zapisaną kartę z konta gry, sklepu z aplikacjami i konsoli. Każdy zakup będzie wymagał wpisania danych, a to daje chwilę na zastanowienie.
  2. Przed zakupem przeliczaj walutę gry na złote.
  3. Ustal miesięczny limit na gry i raz w miesiącu sprawdzaj historię zakupów.
  4. Gdy pojawia się oferta ograniczona czasowo, odczekaj dobę.
  5. Wyłącz powiadomienia o skrzynkach, wydarzeniach i nagrodach.
  6. Jeśli sama nie dajesz rady, oddaj na kilka miesięcy kontrolę nad kartą zaufanej osobie.

Gdy gra dziecko:

  • Sprawdź oznaczenie PEGI. Gry zgłaszane do oceny od czerwca 2026 roku, które sprzedają płatne losowe przedmioty, dostają co najmniej PEGI 16, a gry w stylu kasyna PEGI 18. Starsze tytuły mogą mieć niższe oznaczenie, więc patrz też na informację o zakupach w grze i o płatnych losowych przedmiotach.
  • Włącz w telefonie, konsoli i sklepie z aplikacjami zgodę rodzica na każdy zakup. Belgijski raport z 2018 roku zauważył, że 13-latek mógł płacić w grze przeznaczonej od 16 lat, bo przy płatności nikt nie sprawdzał wieku.
  • Nie podpinaj swojej karty do konta dziecka. Jeśli dajesz kieszonkowe na gry, niech to będzie stała kwota.
  • Rozmawiaj o tym, jak działa losowanie. Pokaż, ile w złotówkach kosztowały skrzynki z ostatniego miesiąca, i zapytaj, co dziecko czuje, gdy trafi słabą nagrodę.

Gdzie szukać pomocy?

Pierwszy krok możesz zrobić anonimowo, przez telefon lub internet, albo w poradni na NFZ:

  • Telefon zaufania dla osób z uzależnieniami behawioralnymi i ich bliskich: 801 889 880, codziennie od 17:00 do 22:00, także w weekendy. Serwis uzaleznieniabehawioralne.pl prowadzi też poradnię internetową.
  • Poradnia leczenia uzależnień na NFZ: przyjmuje bez skierowania i bez opłat. Przy zapisie zapytaj, czy pracuje z uzależnieniami behawioralnymi. Czym różni się leczenie w poradni od prywatnego, opisujemy we wpisie NFZ czy prywatnie.

Centrum Terapii Kobiet to prywatny ośrodek stacjonarny tylko dla kobiet. Leczymy uzależnienie od alkoholu, leków i narkotyków. Osobnego programu dla hazardu ani grania nie prowadzimy. Jeśli wydatki w grach idą u ciebie w parze z piciem, lekami albo narkotykami, możesz zgłosić się do nas z tym uzależnieniem i od pierwszej rozmowy mówić także o grze. W programach terapii uzależnień (detoks psychologiczny, terapia wstępna i pogłębiona) diagnozę uzależnienia stawia lekarz psychiatra. Z telefonu pacjentki korzystają tylko w wyznaczonym czasie wolnym, laptopów nie zabierają, a gier hazardowych i kart do gry prosimy nie przywozić. Skierowanie do nas nie jest potrzebne.

Jeśli problem dotyczy tylko gry, możesz umówić u nas konsultację z terapeutą lub psychologiem (50 minut, 240 zł). Gdy przestać nie potrafi ktoś bliski, a granie stało się uzależnieniem, pomoc możesz dostać także ty: prowadzimy terapię współuzależnienia i warsztaty dla rodzin, w których można uczestniczyć również online. Zadzwoń albo napisz, telefon odbieramy codziennie od 8:00 do 20:00.

Najczęściej zadawane pytania

Czy lootboxy to hazard?
W budowie tak: płacisz, nie wiesz, co dostaniesz, a wynik zależy od przypadku. Prawnie zależy to od kraju. W Polsce obecne prawo nie uznaje lootboxów za hazard, w Belgii regulator w 2018 roku uznał płatne skrzynki w trzech grach za nielegalną grę losową, a Wielka Brytania w 2022 roku nie objęła ich ustawą hazardową, bo wygranej zwykle nie da się wymienić na pieniądze.
Czy lootboxy są legalne w Polsce?
Tak. Obecne prawo nie uznaje lootboxów za hazard, więc ustawa o grach hazardowych nie wprowadza dla nich granicy wieku. W grudniu 2025 roku posłowie złożyli w Sejmie projekt (druk nr 2356), który uznałby płatne skrzynki za grę losową dostępną tylko dla dorosłych. Do końca września 2026 roku projekt nie został uchwalony.
Czym są mikropłatności w grach?
To zakupy wewnątrz gry za prawdziwe pieniądze: waluta gry, przedmioty, stroje, dodatkowe życia czy szybszy postęp. Lootbox jest ich szczególnym rodzajem, bo przed zapłatą nie wiesz, co dostaniesz.
Czy lootboxy uzależniają?
Badania stale pokazują związek między kupowaniem lootboxów a problemowym hazardem, a pierwsze dowody wskazują, że im większe wydatki, tym poważniejszy problem. Przegląd zamówiony przez brytyjski rząd i opublikowany w 2022 roku objął 15 takich badań. Nie wiadomo jednak, czy to skrzynki prowadzą do hazardu, czy osoby skłonne do hazardu częściej je kupują. Lootboxy nie są osobnym rozpoznaniem, ale problem z nimi może być częścią zaburzenia grania lub zaburzenia hazardowego.
Czym jest drapieżna monetyzacja?
To systemy zakupów w grze, które ukrywają albo odsuwają w czasie prawdziwy koszt grania, aż gracz jest już z grą związany finansowo i emocjonalnie. Tak opisali to w 2018 roku psycholodzy z University of Adelaide w czasopiśmie Addiction. Najbardziej znanym przykładem są lootboxy. Belgijski regulator hazardu opisał też inne techniki, na przykład waluty gry oderwane od złotówek, oferty ograniczone czasowo i brak informacji o szansach wylosowania przedmiotu.
Od ilu lat są gry z lootboxami?
Gry zgłaszane do oceny PEGI od czerwca 2026 roku, które sprzedają płatne losowe przedmioty, dostają co najmniej PEGI 16, a gry w stylu kasyna PEGI 18. Starsze gry mogą mieć niższe oznaczenie, dlatego trzeba też sprawdzić informację o zakupach w grze i o płatnych losowych przedmiotach. Polskie prawo nie wprowadza granicy wieku dla kupowania skrzynek.
Czy uzależnienie od gier jest chorobą?
Tak. WHO wpisała do klasyfikacji ICD-11 zaburzenie grania. Rozpoznaje się je, gdy ktoś traci kontrolę nad graniem, gra wypiera inne zajęcia, a granie trwa mimo szkód, zwykle co najmniej przez 12 miesięcy i z wyraźnym pogorszeniem życia rodzinnego, pracy lub nauki. Dotyczy niewielkiej części graczy.
Gdzie szukać pomocy przy wydatkach w grach?
Zadzwoń pod 801 889 880, to telefon zaufania dla osób z uzależnieniami behawioralnymi i ich bliskich, czynny codziennie od 17 do 22. Bez skierowania i bez opłat możesz też zgłosić się do poradni leczenia uzależnień na NFZ. Jeśli granie idzie w parze z piciem, lekami lub narkotykami, kobiety mogą zgłosić się z tym uzależnieniem do naszego ośrodka. Kontakt z ośrodkiem

Źródła

  1. Belgian Gaming Commission (Kansspelcommissie). Research Report on Loot Boxes, 2018.
  2. Addiction. Predatory monetization schemes in video games (e.g. 'loot boxes') and internet gaming disorder (King, Delfabbro), 2018.
  3. UK Department for Digital, Culture, Media and Sport. Government response to the call for evidence on loot boxes in video games, 2022.
  4. Scientific Reports. Sex differences, perceived stress, gaming motives, and gambling-like attitudes toward loot-boxes predict risky loot box use among Polish gamers (Lelonek-Kuleta, Cudo, David, Bartczuk), 2026.
  5. Rzecznik Praw Dziecka. RPD alarmuje w sprawie lootboxów. MF rozważa zmianę przepisów, 2025.
  6. Sejm RP. Poselski projekt ustawy o zmianie ustawy o grach hazardowych (druk nr 2356), 2025.
  7. PEGI. What do the labels mean?, 2026.
  8. WHO. Addictive behaviours: Gaming disorder (pytania i odpowiedzi), 2020.

Chętnie odpowiemy na wszystkie Wasze pytania