Przejdź do treści
Centrum Terapii Kobiet Logo
Karty do gry i kostki na fioletowym tle, ilustracja do tekstu o typach graczy hazardowych

Typy graczy: czy poszukiwacz emocji potrzebuje terapii?

Zaktualizowano Hazard
mgr Gabriela FligPsycholog, Psychotraumatolog. Terapeuta uzależnień i współuzależnieńWeryfikacja merytoryczna: mgr Agnieszka Siejko-Kural

Sam typ gracza nie przesądza, czy ktoś potrzebuje terapii. Decydują o tym trzy cechy, którymi WHO opisuje zaburzenie hazardowe: utrata kontroli nad graniem, gra stawiana przed innymi sprawami i granie mimo szkód. Typologie mówią o czymś innym, czyli o tym, po co ktoś gra. To też ma znaczenie. W metaanalizie badań osobowości osoby z hazardem patologicznym nie wyróżniały się wyraźnie potrzebą mocnych wrażeń. Wyróżniała je przede wszystkim skłonność do pochopnego działania pod wpływem przykrych emocji.

Jeśli grasz dla emocji i coraz trudniej ci przestać, pierwszym krokiem nie musi być ośrodek: możesz zacząć od poradni leczenia uzależnień, do której na NFZ nie potrzebujesz skierowania, albo od telefonu 801 889 880. Niżej opisujemy znane typy graczy, co o ryzyku mówią badania i polskie dane oraz kiedy potrzebne jest leczenie.

Jakie są typy graczy hazardowych?

Typologie dzielą graczy według tego, co ich do gry przyciąga. Jedną z nich opisała Sue Fisher z brytyjskiego Uniwersytetu w Plymouth (1993). Na podstawie badania etnograficznego wśród dzieci i młodzieży grających na automatach owocowych wyodrębniła pięć typów graczy. Zwracała uwagę na ich motywy i na relacje między graczami w salonie gier.

Na podstawie: Fisher, 1993. Polskie nazwy typów to tłumaczenia używane w polskich opracowaniach, a krótkie opisy wynikają z nazw typów.
Typ graczaNazwa w oryginaleCo trzyma go przy automacie
Król salonów i jego uczniowieArcade Kings and their ApprenticesPozycja wśród bywalców salonu: mistrz gry i nowicjusze, którzy się od niego uczą
Pogromca automatówMachine BeatersChęć pokonania maszyny
Poszukiwacz emocjiAction SeekersAkcja i dreszczyk, które daje gra
Artysta ucieczkiEscape ArtistsUcieczka od problemów
Niepraktykujący (dosłownie: ci, którzy „wynajmują miejsce”)Rent-a-SpacersGra jako bilet wstępu do salonu, w którym spędza się czas ze znajomymi

Fisher zaliczyła do swojej typologii zarówno graczy towarzyskich, jak i uzależnionych. To opis młodych graczy z salonów gier sprzed ponad 30 lat. Narzędziem diagnostycznym nie jest: po tym, do którego typu ktoś pasuje, nie da się stwierdzić, czy jest uzależniony.

W leczeniu bardziej przydaje się model ścieżek, który Alex Blaszczynski i Lia Nower zaproponowali w 2002 roku. Od początku miał pomagać w planowaniu terapii, bo do każdej grupy graczy dobiera inne cele leczenia. Opisujemy go niżej.

Kim jest poszukiwacz emocji?

To gracz, którego przy grze trzyma akcja: napięcie przed wynikiem, tempo, dreszcz wygranej i przegranej. W typologii Fisher to jeden z pięciu typów młodych graczy. Ten sam motyw może dziś stać za obstawianiem zakładów na żywo albo grą na automatach w aplikacji.

Lubienie emocji przy grze nie jest objawem, ale idzie w parze z ryzykownym graniem. W badaniu, które Fundacja CBOS przeprowadziła dla Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom (KCPU, 2024), gracze oceniali w skali od 1 do 10 zdanie „Gram, bo lubię towarzyszące grze emocje”. Osoby grające bez problemu dawały mu średnio 2,50 punktu, a osoby z umiarkowanym ryzykiem uzależnienia 5,59.

Sama potrzeba mocnych wrażeń słabo jednak odróżnia osoby uzależnione od pozostałych. Metaanaliza 44 badań osobowości (MacLaren i in., 2011) porównała ponad 2100 osób z hazardem patologicznym z ponad 5300 osobami z grup porównawczych. Poszukiwanie wrażeń nie różniło wyraźnie obu grup. Różniły je przede wszystkim dwie cechy: działanie pod wpływem przykrych emocji bez zastanowienia (w psychologii nazywa się to negatywną pilnością) oraz niemyślenie o skutkach przed działaniem.

Dla poszukiwaczki emocji sygnałem ostrzegawczym jest moment, w którym gra przestaje dawać dreszczyk, a zaczyna służyć do odreagowania złości, smutku albo stresu.

Który typ gracza najłatwiej się uzależnia?

Żaden typ nie chroni przed uzależnieniem, ale badania łączą je częściej z graniem dla ucieczki od stresu i kłopotów oraz z impulsywnością niż z samą potrzebą wrażeń. W typologii Fisher najbliżej tego obrazu jest artysta ucieczki. Dobrze widać to w polskich danych o powodach grania.

Skala od 1 (zdecydowanie do mnie nie pasuje) do 10 (zdecydowanie pasuje). Grupy ryzyka wyodrębniono testem CPGI. Źródło: Fundacja CBOS dla KCPU, badanie 2023/2024.
Powód grania (średnia w skali 1-10)Bez problemuNiskie ryzykoUmiarkowane ryzykoProblem z hazardem
Lubię towarzyszące grze emocje2,504,415,594,53
Lubię rywalizację1,913,364,835,40
Gra pomaga mi się rozładować lub uspokoić w stresie albo kłopotach1,532,383,465,01
Dzięki grze „wyłączam się”1,412,133,324,53
Trochę przegrałam i chcę się odegrać1,241,952,794,46
Jakoś nie mogę przestać1,382,412,984,21

Emocje przyciągają do gry już przy niskim ryzyku i najwyżej oceniają je osoby z ryzykiem umiarkowanym. Rozładowanie napięcia, „wyłączanie się” i odgrywanie się rosną za to z każdym poziomem ryzyka i najwyżej oceniają je osoby z problemem hazardowym. Autorzy raportu piszą, że zarówno osoby grające bezpiecznie, jak i ryzykownie grają przede wszystkim w nadziei na wygraną i dla rozrywki. Grający ryzykownie znacznie częściej wskazują jednak chęć rozładowania się, odegrania i to, że nie potrafią się powstrzymać.

To badanie przekrojowe, więc pokazuje związek powodów grania z ryzykiem, ale nie dowodzi, że jedno wywołuje drugie.

Trzy drogi do uzależnienia od hazardu

Model ścieżek opisuje trzy grupy osób, które straciły kontrolę nad graniem. W pracy opublikowanej w 2022 roku autorzy modelu sprawdzili go na 1168 osobach, które leczyły się z powodu hazardu w Kanadzie, Australii i Stanach Zjednoczonych, i potwierdzili trzy grupy podobne do pierwotnych.

Na podstawie: Blaszczynski i Nower, 2002; Nower, Blaszczynski i Anthony, 2022.
GrupaCo ją wyróżniaUdział w badaniuKobiety w grupieNa czym skupia się pomoc
1. Gra z nawykuNajniższy poziom wszystkich badanych czynników ryzyka, w tym lęku i depresji. Gra zaczyna się od rozrywki i towarzystwa, a rozkręcają ją nawyk i zniekształcone przekonania o grze44,3%35,8%Limity gry ustawiane od początku, na przykład przy zakładaniu konta, i wczesne wykrycie problemu
2. Wrażliwi emocjonalnieLęk i depresja przed pojawieniem się problemu z grą i po nim, krzywdzenie w dzieciństwie, gra jako sposób radzenia sobie ze stresem39,5%51,2%Dokładna ocena czynników ryzyka i praca nad nimi, w tym nad radzeniem sobie ze stresem
3. ImpulsywniImpulsywność, skłonność do ryzyka, cechy antyspołeczne, gra dla poczucia sensu i dla ulgi w stresie16,3%26,3%Ocena czynników ryzyka, praca nad kontrolą impulsów, radzeniem sobie ze stresem i rozwiązywaniem problemów

Najliczniejsza grupa miała najmniej czynników ryzyka. Autorzy przypuszczają, że te osoby doszły do problemu przez samo częste i coraz intensywniejsze granie. Najbardziej nasilony problem z grą mieli w tym badaniu gracze wrażliwi emocjonalnie, a po nich impulsywni.

Przekonanie, że automat da się rozgryźć albo że po serii przegranych musi przyjść wygrana, to przykład zniekształconych przekonań o grze. Według autorów modelu mają je wszystkie osoby z problemem hazardowym, ale w pierwszej grupie to głównie one, razem z nawykiem, rozkręcają granie. Opisujemy je w tekście o magii liczb i patologicznym hazardzie. Obraz gracza szukającego mocnych wrażeń najbardziej przypomina grupę trzecią, z impulsywnością i skłonnością do ryzyka.

Kobiety stanowiły ponad połowę grupy wrażliwej emocjonalnie (51,2%) i nieco ponad jedną czwartą grupy impulsywnej (26,3%). Z liczebności grup w badaniu wynika, że mniej więcej co druga kobieta trafiła do grupy wrażliwej emocjonalnie, a mniej więcej co dziesiąta do impulsywnej. W tej grupie pacjentów kobiety częściej trafiały więc tam, gdzie gra jest sposobem na lęk, przygnębienie i stres, niż do grupy osób impulsywnych i szukających ryzyka. Autorzy zastrzegają, że takie proporcje zależą od tego, gdzie i jak dobrano badanych. Więcej o tym, czym hazard kobiet różni się od hazardu mężczyzn, piszemy w osobnym tekście.

Kiedy poszukiwacz emocji potrzebuje terapii?

Wtedy, gdy granie wymyka się spod kontroli, niezależnie od tego, czy grasz dla emocji, pieniędzy czy towarzystwa. WHO (2024), opisując zaburzenie hazardowe, wymienia trzy cechy:

  • utratę kontroli nad graniem,
  • coraz ważniejsze miejsce gry kosztem innych zainteresowań i codziennych zajęć,
  • granie mimo negatywnych skutków.

U osoby, która zaczynała od szukania dreszczyku, mogą to zapowiadać takie sygnały:

  • grasz już nie dla emocji, tylko żeby się uspokoić albo „wyłączyć” po trudnym dniu,
  • wracasz, żeby odegrać przegraną,
  • stawiasz więcej, niż możesz sobie pozwolić, albo potrzebujesz coraz wyższych stawek, żeby poczuć to samo,
  • ktoś bliski krytykuje twoje granie albo sama masz z jego powodu poczucie winy,
  • czujesz, że nie możesz przestać, choć gra dawno przestała cię cieszyć.

Większość z nich to pytania z testu przesiewowego CPGI, którego używa KCPU. Pełny test z punktacją zamieściliśmy we wspomnianym tekście o hazardzie u kobiet. Wynik testu nie zastępuje diagnozy, którą stawia specjalista.

Hazard leczy się przede wszystkim psychoterapią. Według WHO (2024) najskuteczniejsze są długoterminowa terapia poznawczo-behawioralna i dialog motywujący. W modelu ścieżek terapia ma dodatkowo objąć to, co napędza grę u konkretnej osoby: u jednej będzie to nawyk i błędne przekonania, u innej lęk i depresja, u jeszcze innej impulsywność.

Czy potrzebny jest ośrodek odwykowy?

Nie musi być pierwszym krokiem. Leczenie możesz zacząć w poradni leczenia uzależnień: NFZ podaje, że poradnie leczą także osoby uzależnione od hazardu, a skierowanie do nich nie jest potrzebne. Leczenie w szpitalu, czyli na oddziale całodobowym, NFZ przewiduje dla osób, które wymagają stałej obserwacji i opieki, i wymaga na nie skierowania.

Źródła: informator KCPU (stan na grudzień 2023), NFZ.
GdzieCo tam dostanieszJak skorzystać
Telefon zaufania „Uzależnienia behawioralne”: 801 889 880Rozmowę o hazardzie i innych uzależnieniach behawioralnychCodziennie 17-22, koszt według cennika operatora
Ogólnopolski Telefon Zaufania Uzależnienia: 800 199 990Wsparcie psychologiczne i informację o leczeniu, także dla rodzinyCodziennie 16-21, połączenie bezpłatne
Poradnia leczenia uzależnieńLeczenie, gdy mieszkasz w domu i dojeżdżasz na spotkaniaNa NFZ bez skierowania
Oddział całodobowyLeczenie, podczas którego mieszkasz na oddzialeNa NFZ ze skierowaniem
Punkt Informacyjno-Konsultacyjny w gminieInformację o placówkach w okolicy i bezpłatną konsultację specjalistyProwadzi je wiele samorządów, zapytaj w urzędzie gminy lub miasta
Anonimowi Hazardziści i Haz-AnonWspólnotę kobiet i mężczyzn, którzy chcą przestać grać. Haz-Anon jest dla bliskichLista mityngów na stronie anonimowihazardzisci.org

Kiedy wystarczy poradnia, a kiedy lepiej wyjechać na leczenie stacjonarne, piszemy w tekście o fazach uzależnienia od hazardu. Jak wygląda terapia hazardu i ile trwa, opisujemy w tekście o leczeniu uzależnień behawioralnych. Czym leczenie na NFZ różni się od prywatnego i ile trzeba czekać, zebraliśmy w porównaniu NFZ czy prywatnie.

Granie odbija się też na bliskich. WHO szacuje, że na każdą osobę grającą na wysokim poziomie ryzyka przypada średnio sześć innych osób, które odczuwają skutki jej grania. Pisze też, że wstyd i piętno często powstrzymują ludzi przed szukaniem pomocy.

Czy w naszym ośrodku leczymy hazard?

Nie mamy osobnego programu dla osób uzależnionych od hazardu. Centrum Terapii Kobiet jest prywatnym ośrodkiem stacjonarnym dla kobiet, a z uzależnień leczymy te od alkoholu, leków i narkotyków.

Jeśli gra idzie u ciebie w parze z piciem, lekami albo narkotykami, możesz zgłosić się do nas z tym uzależnieniem i w terapii mówić także o graniu. Prowadzimy dwu-, cztero- i sześciotygodniowe programy terapii uzależnień. Każdy z nich obejmuje diagnozę uzależnienia, którą stawia lekarz psychiatra, oraz diagnozę psychologiczną podłoża problemów i przeżytych traum. Do ośrodka nie przywozi się gier hazardowych ani kart do gry. Skierowanie do nas nie jest potrzebne.

Gdy problemem jest tylko gra, możesz umówić się u nas na konsultację z terapeutą lub psychologiem (50 minut, 240 zł) albo zacząć od bezpłatnej pomocy opisanej wyżej. Jeśli gra ktoś bliski, prowadzimy warsztaty dla rodzin osób uzależnionych, także online. Zadzwoń albo napisz, telefon odbieramy codziennie od 8:00 do 20:00.

Najczęściej zadawane pytania

Jakie są typy graczy hazardowych?
Znana typologia Sue Fisher z 1993 roku opisuje pięć typów młodych graczy na automatach: króla salonów i jego uczniów, pogromcę automatów, poszukiwacza emocji, artystę ucieczki i niepraktykujących, którzy grają, żeby spędzać czas w salonie ze znajomymi. W planowaniu leczenia przydaje się raczej model ścieżek Blaszczynskiego i Nower. Wyróżnia on osoby, które wpadły w hazard z nawyku, osoby wrażliwe emocjonalnie, grające dla ulgi w stresie, oraz osoby impulsywne.
Kim jest poszukiwacz emocji w hazardzie?
To gracz, którego przy grze trzyma akcja: napięcie przed wynikiem, tempo i dreszcz wygranej. Sue Fisher opisała ten typ wśród młodych graczy na automatach. Lubienie emocji przy grze nie jest objawem uzależnienia, ale w polskim badaniu KCPU z 2024 roku osoby grające ryzykownie oceniały ten powód grania wyraźnie wyżej niż osoby grające bez problemu.
Czy po typie gracza można poznać, że ktoś jest uzależniony?
Nie. Typologie opisują, po co ktoś gra, a Sue Fisher zaliczyła do swoich typów zarówno graczy towarzyskich, jak i uzależnionych. O zaburzeniu hazardowym decydują trzy cechy opisane przez WHO: utrata kontroli nad graniem, gra stawiana przed innymi sprawami i granie mimo szkód. Rozpoznanie stawia specjalista, na przykład w poradni leczenia uzależnień.
Który typ gracza najczęściej się uzależnia?
Żaden typ nie chroni przed uzależnieniem, ale badania łączą je częściej z graniem dla ucieczki od stresu i kłopotów oraz z impulsywnością niż z samą potrzebą wrażeń. W polskich danych KCPU chęć rozładowania się, wyłączenia i odegrania rośnie z każdym poziomem ryzyka uzależnienia. W badaniu osób leczących się z powodu hazardu najbardziej nasilony problem z grą mieli gracze wrażliwi emocjonalnie, a ponad połowę tej grupy stanowiły kobiety.
Czy potrzeba mocnych wrażeń prowadzi do uzależnienia od hazardu?
Sama w sobie słabo. W metaanalizie 44 badań osobowości osoby z hazardem patologicznym nie różniły się wyraźnie od innych potrzebą mocnych wrażeń. Różniła je skłonność do pochopnego działania pod wpływem przykrych emocji i niemyślenie o skutkach. Sygnałem ostrzegawczym jest moment, w którym gra przestaje być dreszczykiem i zaczyna służyć do odreagowania stresu albo smutku.
Czy na uzależnienie od hazardu trzeba iść do ośrodka zamkniętego?
Nie zawsze. Leczenie możesz zacząć w poradni leczenia uzależnień, która na NFZ leczy także hazard i nie wymaga skierowania. Na oddział całodobowy na NFZ potrzebne jest skierowanie. Możesz też zadzwonić na jeden z telefonów zaufania: 801 889 880 dla osób z uzależnieniami behawioralnymi (codziennie od 17 do 22) albo bezpłatny 800 199 990 (codziennie od 16 do 21). NFZ czy prywatnie: porównanie
Czy z problemem hazardowym można przyjechać do Centrum Terapii Kobiet?
Tak, jeśli obok gry masz problem z alkoholem, lekami albo narkotykami. Te uzależnienia leczymy w programach stacjonarnych, do których nie potrzebujesz skierowania, a o graniu możesz mówić w czasie terapii. Osobnego programu leczenia samego hazardu nie mamy. Gdy problemem jest tylko gra, możesz umówić się u nas na konsultację z terapeutą lub psychologiem (50 minut, 240 zł) albo zacząć od bezpłatnej poradni leczenia uzależnień. Terapia uzależnień dla kobiet

Źródła

  1. The Sociological Review. The Pull of the Fruit Machine: A Sociological Typology of Young Players (Fisher), 1993.
  2. Addiction. A pathways model of problem and pathological gambling (Blaszczynski, Nower), 2002.
  3. Addiction. Clarifying gambling subtypes: the revised pathways model of problem gambling (Nower, Blaszczynski, Anthony), 2022.
  4. Clinical Psychology Review. The personality of pathological gamblers: a meta-analysis (MacLaren i in.), 2011.
  5. Fundacja CBOS na zlecenie KCPU. Oszacowanie rozpowszechnienia oraz identyfikacja czynników ryzyka i czynników chroniących hazardu i innych uzależnień behawioralnych. Edycja 2023/2024, 2024.
  6. WHO. Gambling (fact sheet), 2024.
  7. KCPU. Informator o placówkach udzielających pomocy w zakresie uzależnień behawioralnych. IV edycja, 2023.
  8. NFZ, Mazowiecki Oddział Wojewódzki. Opieka psychiatryczna i leczenie uzależnień.

Chętnie odpowiemy na wszystkie Wasze pytania