Przejdź do treści
Centrum Terapii Kobiet Logo
Terapia seksoholizmu u kobiet

Jak kończy seksoholik? Skutki uzależnienia od seksu

Zaktualizowano Seksoholizm
mgr Gabriela FligPsycholog, Psychotraumatolog. Terapeuta uzależnień i współuzależnieńWeryfikacja merytoryczna: mgr Agnieszka Siejko-Kural

Seksoholik, który się nie leczy, najczęściej traci zaufanie bliskich i szacunek do samego siebie, a często także związek. W badaniu 137 pacjentów z rozpoznanym zaburzeniem hiperseksualnym prawie wszyscy mówili o szkodach dla psychiki i samooceny, 45% straciło przez swoje zachowania związek, 28% zakaziło się chorobą przenoszoną drogą płciową, a 18% straciło pracę (Reid i in., 2012). Skutków przybywa z czasem, więc im wcześniej zacznie się leczenie, tym mniej jest potem do naprawiania.

Niżej opisujemy skutki po kolei, a potem odpowiadamy na pytania, które zadają żony i partnerki, na przykład czy on je kocha i dlaczego kłamie. Na końcu piszemy, gdzie w Polsce szukać pomocy dla niego i dla siebie.

Jak kończy seksoholik, który się nie leczy?

Nieleczony seksoholizm może skończyć się rozpadem związku, stratami finansowymi i utratą pracy, zakażeniem przenoszonym drogą płciową, depresją i samotnością. Nie spotyka to każdego i nie dzieje się naraz. Konkretne liczby daje badanie zespołu Rory'ego Reida z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Los Angeles: pacjenci z rozpoznanym zaburzeniem hiperseksualnym zaznaczali, co już ich spotkało z powodu zachowań seksualnych.

Odsetek pacjentów, którym zdarzyło się to co najmniej raz. Reid, Garos i Fong, Journal of Behavioral Addictions, 2012; 137 osób.
Co się wydarzyło z powodu zachowań seksualnychOdsetek pacjentów
Ucierpiała samoocena i szacunek do siebie97%
Ucierpiało zdrowie psychiczne (depresja, stres)96%
Zranili emocjonalnie kogoś, na kim im zależy91%
Zawiedli zaufanie w ważnym związku88%
Odsunęli się od ludzi85%
Trudniej im o zdrowe życie seksualne80%
Zachowania przeszkadzały w pracy lub nauce73%
Ponieśli niechciane straty finansowe56%
Rozpadł się ich związek45%
Zakazili się chorobą przenoszoną drogą płciową28%
Mieli kłopoty z prawem18%
Stracili pracę18%

To badanie ma ograniczenia. Na 137 osób 130 to mężczyźni i wszyscy sami zgłosili się po pomoc do amerykańskich poradni, więc tabela pokazuje sytuację tych, którzy doszli do gabinetu, a nie wszystkich. Autorzy zauważyli też, że skutków było tym więcej, im starszy był pacjent. Tłumaczą to tym, że zachowania z czasem stają się bardziej ryzykowne, a ukrywanie ich w końcu przestaje się udawać.

Nie każda zdrada ani częsty seks to seksoholizm. Klasyfikacja chorób WHO (ICD-11) opisuje zaburzenie kompulsywnych zachowań seksualnych jako długotrwały (na przykład pół roku lub dłużej) brak kontroli nad silnymi, powtarzającymi się popędami, który wyraźnie szkodzi w życiu osobistym, rodzinnym albo zawodowym. Widać to po co najmniej jednym z objawów: seks staje się osią życia kosztem zdrowia i obowiązków, kolejne próby ograniczenia go się nie udają, zachowania trwają mimo szkód albo mimo tego, że nie dają już satysfakcji. Samo poczucie winy wynikające z przekonań moralnych nie wystarcza do rozpoznania (Kraus i in., 2018). Spór o to, czy to uzależnienie, opisujemy we wpisie Czy seksoholizm to uzależnienie?.

Skutki zdrowotne: zakażenia, psychika i seks

Najczęściej opisywanym skutkiem dla ciała są zakażenia przenoszone drogą płciową. W badaniu Reida ponad co czwarty pacjent (28%) zakaził się w wyniku swoich zachowań seksualnych. Ryzyko dotyczy także stałej partnerki, dlatego przegląd ekspertów z 2024 roku zaleca, by przy diagnozie oceniać je zarówno dla pacjenta, jak i dla jego partnerów seksualnych (Briken i in., 2024).

Test na HIV zrobisz w Polsce bezpłatnie, anonimowo i bez skierowania w punktach konsultacyjno-diagnostycznych. Wiele z nich wykonuje też szybkie testy na kiłę i HCV, a listę punktów z godzinami otwarcia prowadzi Krajowe Centrum ds. AIDS. Do wenerologa na NFZ również nie potrzebujesz skierowania.

Psychika cierpi u niemal wszystkich, którzy szukają pomocy: 96% pacjentów Reida mówiło, że zachowania seksualne odbiły się na ich zdrowiu psychicznym. Kompulsywnym zachowaniom seksualnym często towarzyszą inne zaburzenia. Zależnie od badania zaburzenia lękowe miało 46-96% pacjentów, zaburzenia nastroju 39-81%, a uzależnienie od substancji 46-71% (Briken i in., 2024). O tym, jak depresja splata się z nałogiem, piszemy w tekście Depresja a uzależnienia u kobiet.

Cierpi też samo życie seksualne. Osiem na dziesięć osób w badaniu przyznało, że ich zachowania utrudniają im zdrowy seks, a 87%, że zniekształciły sposób, w jaki myślą o seksie.

Skutki w pracy i finansach

Nałóg zabiera czas i pieniądze, a u części osób także pracę. W badaniu Reida 73% pacjentów przyznało, że zachowania seksualne przeszkadzały im w pracy lub nauce, 56% poniosło niechciane straty finansowe, a 18% straciło pracę. Tyle samo osób (18%) miało kłopoty z prawem.

Autorzy zaznaczają, że w tych danych nie ma kosztów prawników ani rozwodów związanych z nałogiem. Osoba uzależniona często ukrywa wydatki tak samo jak same zachowania, dlatego rodzina czasem dowiaduje się o stratach dopiero wtedy, gdy wszystko wychodzi na jaw.

Skutki emocjonalne: wstyd i samotność

Prawie każdy pacjent w badaniu Reida (97%) mówił, że ucierpiały jego samoocena i szacunek do siebie. Częste były też kłopoty z nawiązywaniem bliskości (95%), wycofanie się z kontaktów z ludźmi (85%), poczucie upokorzenia (77%) i utrata szacunku ważnych osób (72%).

Z tego robi się błędne koło. Przegląd z 2024 roku opisuje seks w tym zaburzeniu jako sposób radzenia sobie z przykrymi emocjami (Briken i in., 2024). Im więcej trzeba ukrywać, tym mniej zostaje osób, z którymi można szczerze porozmawiać, a napięcie i wstyd znów szukają ujścia w tym samym zachowaniu.

Jeśli wstyd przechodzi w myśli, że lepiej byłoby nie żyć, nie czekaj z tym do terapii. Numery telefonów znajdziesz niżej, w sekcji o pilnej pomocy.

Czy seksoholik kocha żonę?

Może ją kochać. Osoba uzależniona od seksu potrafi kochać partnerkę i jednocześnie ją ranić, bo utrata kontroli dotyczy zachowań i nie musi oznaczać, że uczucia wygasły. W badaniu Reida 91% pacjentów przyznało, że zraniło kogoś, na kim im zależy, a 88%, że zawiodło zaufanie w ważnym związku.

Dla żony taka odpowiedź bywa trudniejsza niż „nie kocha”, bo nie daje prostego rozstrzygnięcia. Miłość nie zdejmuje z niego odpowiedzialności i nie zobowiązuje cię do trwania w związku. Więcej niż jego uczucia mówi to, co robi teraz: czy przyznaje się do problemu i czy się leczy.

Dlaczego seksoholik kłamie?

Kłamie, żeby chronić nałóg przed odkryciem, a siebie przed wstydem. Zachowania, które sam uważa za kompromitujące, może kontynuować tylko w tajemnicy, więc każde kolejne wymaga nowego kłamstwa. Reid i współpracownicy opisują, że pacjenci ukrywali swoje zachowania tak długo, aż kłamstw było zbyt wiele, by nad nimi zapanować, i prawda wychodziła na jaw.

Kłamstwom wobec innych zwykle towarzyszy okłamywanie samego siebie: bagatelizowanie („to tylko filmy”), usprawiedliwianie, szukanie winy w partnerce. Ten mechanizm rozkładamy na części we wpisie Projekcja, czyli samooszukiwanie się w nałogu.

Kłamstwa wynikają z mechanizmu nałogu, ale nie musisz ich akceptować ani udawać, że w nie wierzysz.

Czy seksoholik może być wierny i czy bywa zazdrosny?

Może, ale zwykle dopiero wtedy, gdy się leczy, i nikt nie da ci gwarancji. Bez leczenia brak kontroli, który jest istotą tego zaburzenia, obejmuje także obietnice wierności. W leczeniu najczęściej stosuje się terapię poznawczo-behawioralną, próbuje się też terapii akceptacji i zaangażowania (ACT). Dobrze zaprojektowanych badań nad leczeniem jest jednak mało: w przeglądzie 24 badań tylko 4 miały grupę kontrolną z losowym przydziałem (Briken i in., 2024). Zaufanie odbudowuje się powoli i na podstawie czynów.

Zazdrość nie należy do kryteriów rozpoznania. Bywa jednak, że osoba, która sama ukrywa zdrady, zaczyna podejrzewać i kontrolować partnerkę. Tak może działać projekcja: własne zachowania i poczucie winy łatwiej zobaczyć w kimś innym. Jeśli słyszysz oskarżenia, które pasują raczej do niego niż do ciebie, możesz to nazwać wprost.

Co przeżywa partnerka seksoholika i co może zrobić?

Odkrycie nałogu partnera bywa dla kobiety przeżyciem traumatycznym. W amerykańskim badaniu 63 żon mężczyzn uzależnionych od seksu trzy na cztery same odkryły prawdę. Prawie 70% z tych, które wypełniły pełny kwestionariusz, miało objawy odpowiadające zespołowi stresu pourazowego: nawracające wspomnienia, unikanie i stałą czujność (Steffens i Rennie, 2006). Formalnie nie było to rozpoznanie PTSD, bo samo odkrycie nie spełnia definicji zdarzenia urazowego, jakiej wymaga ta diagnoza. Autorki uznały jednak, że dla wielu kobiet miało ono skutki podobne do urazu.

Bywa też, że życie żony zaczyna się kręcić wokół jego problemu: sprawdza telefon, szuka dowodów, obwinia siebie. Tak może wyglądać współuzależnienie, które opisujemy we wpisie Współuzależnienie: czym jest i jak z niego wyjść. Kilka rzeczy możesz zrobić niezależnie od tego, co zrobi on:

  • Zrób badania. Test na HIV, kiłę i HCV ma sens nawet bez objawów, a gdzie zrobić go bezpłatnie, piszemy wyżej. Ginekolog i wenerolog przyjmują na NFZ bez skierowania.
  • Nie przejmuj jego leczenia. Możesz postawić warunek, że wspólna przyszłość zależy od terapii, ale nie przejdziesz jej za niego.
  • Nie zostawaj z tym sama. Jedna zaufana osoba albo terapeutka to już mniej samotności i mniej wstydu.
  • Zadbaj o pomoc dla siebie. Przegląd ekspertów zaleca, by już przy diagnozie pytać o partnerkę i związek, a w razie potrzeby proponować terapię par (Briken i in., 2024), ale twoja terapia nie musi czekać na jego decyzję.

W naszym ośrodku prowadzimy terapię współuzależnienia dla żon, matek, córek i sióstr osób uzależnionych: warsztaty dla rodzin, także online, i konsultacje z terapeutą. Nie musisz mieć własnego nałogu, żeby z niej skorzystać.

Czy u kobiet skutki wyglądają inaczej?

Obraz bywa inny niż u mężczyzn, choć badań prowadzonych na kobietach jest mało. Kobiety częściej opisują fantazje i uwodzenie prowadzące do wielu romansów, częściej nazywają siebie uzależnionymi od miłości i mają więcej lęku związanego z seksem oraz objawów depresji (Briken i in., 2024). Liczby z tabeli wyżej dotyczą głównie mężczyzn.

Sam problem zdarza się u kobiet częściej, niż się zwykle zakłada. W amerykańskim badaniu 2325 dorosłych kwestionariusz przesiewowy wykazał klinicznie istotne cierpienie lub kłopoty w funkcjonowaniu z powodu trudności z kontrolowaniem popędu u 7,0% kobiet i 10,3% mężczyzn. Kobiety stanowiły prawie 41% tej grupy (Dickenson i in., 2018). Taki kwestionariusz nie stawia rozpoznania, wskazuje tylko, kogo warto dokładniej zbadać. Objawy i najczęstsze mity opisujemy we wpisie o seksoholizmie u kobiet.

Kiedy potrzebna jest pilna pomoc

Myśli o odebraniu sobie życia albo o samookaleczeniu wymagają pomocy od razu. Dotyczy to zarówno osoby uzależnionej, jak i partnerki po odkryciu prawdy.

  • Centrum Wsparcia: 800 70 2222 (całą dobę, bezpłatnie; można też napisać na czacie ze specjalistą),
  • telefon zaufania dla dorosłych: 116 123,
  • w bezpośrednim zagrożeniu życia: 112.

Gdzie szukać pomocy w Polsce

Pierwszym krokiem może być psychiatra, bo na NFZ przyjmuje bez skierowania. Oceni, czy to zaburzenie kompulsywnych zachowań seksualnych, i zajmie się depresją lub lękiem, jeśli im towarzyszą. Podstawą leczenia jest psychoterapia u terapeuty uzależnień, seksuologa albo psychoterapeuty, który pracuje z tym zaburzeniem. Leki, na przykład z grupy SSRI albo naltrekson, lekarz może dołączyć, ale przepisuje je poza zarejestrowanymi wskazaniami (Briken i in., 2024).

W Polsce działają wspólnoty oparte na programie 12 kroków, między innymi Wspólnota Anonimowych Seksoholików (SA) i Wspólnota Anonimowych Uzależnionych od Seksu i Miłości (SLAA). SA ma mityngi stacjonarne w wielu miastach i mityngi telefoniczne, a wśród numerów kontaktowych wspólnoty jest taki, pod którym odbiera kobieta.

Prowadzimy stacjonarną terapię uzależnień wyłącznie dla kobiet: od alkoholu, leków i narkotyków, a dla bliskich terapię współuzależnienia. Kompulsywne zachowania seksualne często idą w parze z uzależnieniem od substancji. Jeśli tak jest u ciebie albo u bliskiej ci kobiety, zadzwoń do nas. W rozmowie terapeuta ustali, który program ma sens. Rozmowa jest bezpłatna i do niczego nie zobowiązuje.

Najczęściej zadawane pytania

Jak kończy seksoholik?
Bez leczenia często utratą zaufania bliskich i szacunku do siebie, a nierzadko rozpadem związku. W badaniu 137 pacjentów z rozpoznanym zaburzeniem hiperseksualnym 45% straciło związek, 28% zakaziło się chorobą przenoszoną drogą płciową, a 18% straciło pracę. Skutków przybywa z czasem, więc im wcześniej zacznie się leczenie, tym mniej jest do naprawiania. Nie każdy dochodzi do takiego punktu.
Czy seksoholik kocha żonę?
Może ją kochać. Potrafi kochać i jednocześnie ranić, bo utrata kontroli dotyczy zachowań i nie musi oznaczać, że uczucia wygasły. W badaniu pacjentów, którzy szukali pomocy z tego powodu, 91% przyznało, że zraniło kogoś, na kim im zależy. Miłość nie zdejmuje jednak z niego odpowiedzialności i nie zobowiązuje żony do trwania w związku. Więcej mówi to, czy przyznaje się do problemu i czy się leczy.
Dlaczego seksoholik kłamie?
Żeby chronić nałóg przed odkryciem, a siebie przed wstydem. Zachowania, które sam uważa za kompromitujące, może kontynuować tylko w tajemnicy, więc każde wymaga nowego kłamstwa, aż jest ich zbyt wiele i prawda wychodzi na jaw. Kłamstwom zwykle towarzyszy bagatelizowanie i usprawiedliwianie się przed samym sobą. Kłamstwa wynikają z mechanizmu nałogu, ale partnerka nie musi ich akceptować.
Czy seksoholik może być wierny?
Może, ale zwykle dopiero wtedy, gdy się leczy, i nikt nie da gwarancji. Bez leczenia brak kontroli obejmuje także obietnice wierności. Najczęściej stosuje się terapię poznawczo-behawioralną, a dobrze zaprojektowanych badań nad leczeniem jest wciąż mało. Zaufanie odbudowuje się powoli i na podstawie czynów.
Czy seksoholik jest zazdrosny?
Zazdrość nie należy do kryteriów rozpoznania, ale bywa, że osoba, która sama ukrywa zdrady, zaczyna podejrzewać i kontrolować partnerkę. Tak może działać projekcja: własne zachowania i poczucie winy łatwiej zobaczyć w kimś innym. Jeśli oskarżenia pasują raczej do niego niż do ciebie, możesz to nazwać wprost.
Jak postępować z seksoholikiem?
Zrób badania w kierunku HIV, kiły i HCV, bo ryzyko zakażenia dotyczy także ciebie. W punktach konsultacyjno-diagnostycznych test na HIV jest bezpłatny i anonimowy, a w wielu z nich także testy na kiłę i HCV. Nie przejmuj jego leczenia: możesz postawić warunek, że wspólna przyszłość zależy od terapii, ale nie przejdziesz jej za niego. Nie zostawaj z tym sama i poszukaj pomocy dla siebie, niezależnie od tego, co zrobi on. Terapia współuzależnienia dla bliskich
Czy seksoholizm to choroba?
Tak, to zaburzenie psychiczne, choć WHO nie zalicza go do uzależnień. Klasyfikacja chorób WHO (ICD-11) opisuje zaburzenie kompulsywnych zachowań seksualnych w grupie zaburzeń kontroli impulsów. Rozpoznaje się je, gdy brak kontroli nad popędem trwa długo (na przykład pół roku lub dłużej) i wyraźnie szkodzi w życiu osobistym, rodzinnym lub zawodowym. Samo poczucie winy z powodów moralnych nie wystarcza do diagnozy. Czy seksoholizm to uzależnienie?
Czy kobiety też uzależniają się od seksu?
Tak. W amerykańskim badaniu przesiewowym 2325 dorosłych klinicznie istotne cierpienie lub kłopoty w funkcjonowaniu z powodu trudności z kontrolowaniem popędu miało 7,0% kobiet i 10,3% mężczyzn. Kobiety częściej opisują romanse i uzależnienie od miłości oraz mają więcej lęku związanego z seksem i objawów depresji. Badań prowadzonych na kobietach jest jednak mało. Seksoholizm u kobiet

Źródła

  1. Journal of Behavioral Addictions. Psychometric development of the Hypersexual Behavior Consequences Scale, 2012.
  2. World Psychiatry. Compulsive sexual behaviour disorder in the ICD-11, 2018.
  3. Sexual Medicine Reviews. Assessment and treatment of compulsive sexual behavior disorder: a sexual medicine perspective, 2024.
  4. JAMA Network Open. Prevalence of Distress Associated With Difficulty Controlling Sexual Urges, Feelings, and Behaviors in the United States, 2018.
  5. Sexual Addiction & Compulsivity. The Traumatic Nature of Disclosure for Wives of Sexual Addicts, 2006.
  6. Krajowe Centrum ds. AIDS. PKD, gdzie bezpłatnie, anonimowo i bez skierowania można wykonać testy na HIV.
  7. NFZ, Zachodniopomorski Oddział Wojewódzki. Bez skierowania, 2023.

Chętnie odpowiemy na wszystkie Wasze pytania