Krok 10 i 11 AA: codzienna inwentura, modlitwa i medytacja

Krok 10 AA brzmi: „Prowadziliśmy nadal osobistą inwenturę, z miejsca przyznając się do popełnianych błędów”. Krok 11 AA: „Staraliśmy się przez modlitwę i medytację poprawiać nasz świadomy kontakt z Bogiem, tak jak Go rozumieliśmy, prosząc jedynie o poznanie Jego woli wobec nas oraz o siłę do jej spełnienia”. W praktyce krok 10 to krótki przegląd własnego zachowania w ciągu dnia i wieczorem, z naprawianiem błędów od razu. Krok 11 to codzienna modlitwa albo medytacja: rano, wieczorem i wtedy, gdy w ciągu dnia tracisz równowagę.

Oba kroki przychodzą po porządkowaniu przeszłości w krokach 4-9 i zostają z tobą na stałe. Wielka Księga pisze, że ta praca ma trwać całe życie. Poniżej znajdziesz trzy rodzaje inwentury, pytania na wieczór, sposób na modlitwę i medytację (także dla osób niewierzących) oraz wyniki badań nad tymi praktykami.

Krok 10 i 11 AA w skrócie

Kroki od pierwszego do dziewiątego wykonuje się etapami. Te dwa stają się nawykiem, do którego wracasz każdego dnia. Poprzedni etap opisujemy w tekście o kroku 9.

Jak brzmi krok 10 i krok 11

Brzmienie podane na początku tekstu to aktualne tłumaczenie, które publikuje polska wspólnota AA. W starszych materiałach spotkasz wcześniejszy przekład: krok 10 mówił w nim o „obrachunku moralnym”, a krok 11 o dążeniu „do coraz doskonalszej więzi z Bogiem, jakkolwiek Go pojmujemy”. To te same kroki. Skąd wzięły się dwie wersje, wyjaśniamy przy kroku 4.

Kilka słów niesie w tych zdaniach większość treści:

• „Nadal”. Inwentura z kroku 4 była gruntownym przeglądem całego życia. Krok 10 to ta sama praca w małej skali, powtarzana codziennie.
• „Z miejsca”. Do błędu przyznajesz się od razu, bez odkładania. „Dwanaście Kroków i Dwanaście Tradycji” doprecyzowuje: przed sobą zawsze, a przed drugą osobą wtedy, gdy takie przyznanie się będzie pomocne.
• „Tak jak Go rozumieliśmy”. Program nie narzuca obrazu Boga ani wyznania.
• „Jedynie”. Prosisz o rozeznanie, co robić, i o siłę, żeby to zrobić. Próśb o to, żeby sprawy ułożyły się po twojej myśli, ten krok nie obejmuje.

Krok 10 AA: trzy rodzaje inwentury

„Dwanaście Kroków i Dwanaście Tradycji” wymienia trzy rodzaje inwentury, które różni tylko pora: doraźną w ciągu dnia, wieczorną i okresową.

Książka uprzedza zarzut, że takie pilnowanie siebie odbiera radość życia. Nacisk na inwenturę tłumaczy tym, że wiele osób uzależnionych nigdy nie nabrało nawyku rzetelnej oceny siebie. Gdy nawyk się utrwali, czasu poświęconego na przegląd nie będzie ci żal, bo poprawia on pozostałe godziny dnia.

Z tego samego rozdziału pochodzi pojęcie kaca emocjonalnego. To skutek wczorajszego, a czasem dzisiejszego nadmiaru złości, lęku albo zazdrości, który psuje kolejny dzień tak samo osobie pijącej i trzeźwej. Inwentura ma ten kac usuwać: przyznajesz się do błędu i naprawiasz go teraz, bez krążenia myślami wokół przeszłości.

Inwentura doraźna: co zrobić, gdy wraca uraza albo lęk

Najpierw się zatrzymaj, zanim cokolwiek powiesz albo napiszesz. „Dwanaście Kroków i Dwanaście Tradycji” stawia powściągliwość na pierwszym miejscu: jedna ostra tyrada albo pochopny osąd potrafi zepsuć relację na cały dzień, czasem na rok. To samo dotyczy obrażania się i milczącej pogardy, które książka nazywa pułapkami z przynętą z dumy i chęci odwetu.

Wielka Księga radzi wypatrywać czterech rzeczy: egoizmu, nieuczciwości, urazy i lęku. Gdy się pojawią, proponuje cztery ruchy:

1. poproś Boga, tak jak Go rozumiesz, o ich usunięcie,
2. od razu porozmawiaj o tym z kimś, na przykład ze sponsorką,
3. jeśli kogoś skrzywdziłaś, szybko to napraw,
4. skieruj myśli ku osobie, której możesz pomóc.

Inwentura doraźna dotyczy bieżących potknięć. Sprawy, które ciągną się od dawna, książka radzi odłożyć na czas specjalnie na to przeznaczony, czyli na przegląd okresowy albo rozmowę ze sponsorką. Bezbłędności nikt tu nie oczekuje: autorzy piszą, że szukają postępu, a doskonałość zostawiają na boku.

W rozdziale o kroku 10 pada też twarde zdanie: ilekroć coś nas wzburza, coś jest nie w porządku także z nami, a „słuszny” gniew lepiej zostawić innym. Autorzy uzasadniają je doświadczeniem osób uzależnionych, u których pielęgnowana uraza często kończyła się piciem. Rozumiemy to zdanie jako wskazówkę, co zrobić z własną reakcją. Winy za krzywdę, którą ktoś ci wyrządza, inwentura na ciebie nie przenosi i nie wymaga, żebyś zostawała w sytuacji, która ci zagraża.

Jeśli doświadczasz przemocy domowej, zadzwoń do „Niebieskiej Linii”: 800 120 002. Telefon jest bezpłatny i czynny całą dobę.

Wieczorny przegląd dnia i pytania do kroku 10

Wieczorny przegląd to kilka pytań, na które odpowiadasz sobie przed snem, w myślach albo w zeszycie. Pierwsze sześć pochodzi z Wielkiej Księgi, kolejne cztery z „Dwunastu Kroków i Dwunastu Tradycji”. Zapisaliśmy je własnymi słowami:

1. Czy byłam dziś urażona, samolubna, nieuczciwa albo przestraszona?
2. Czy jestem komuś winna przeprosiny?
3. Czy zatrzymałam dla siebie coś, o czym powinnam od razu z kimś porozmawiać?
4. Czy byłam życzliwa wobec ludzi, których dziś spotkałam?
5. Co mogłam zrobić lepiej?
6. Czy przez większość dnia myślałam o sobie, czy o tym, co mogę zrobić dla innych?
7. Co dziś zrobiłam dobrze, także tam, gdzie się starałam i nie wyszło?
8. Jaki był mój prawdziwy motyw w sytuacji, która poszła źle?
9. Za co jestem dziś wdzięczna?
10. Co jutro zrobię inaczej i czy zostało mi jakieś zaległe zadośćuczynienie?

Pytanie siódme waży tyle samo co pozostałe. Książka przypomina, że bilansu nie pisze się wyłącznie czerwonym atramentem: rzadko zdarza się dzień, w którym nic nie zrobiłaś dobrze, a próbę, która się nie powiodła, też zapisujesz po stronie plusów.

Pytanie ósme dotyczy racjonalizacji, czyli dorabiania dobrych powodów do złych zachowań. Wśród przykładów z książki są „konstruktywna krytyka”, w której chodziło o wygranie kłótni, i narzekanie na samopoczucie, którym zabiegamy o uwagę. Ten mechanizm opisujemy szerzej w tekście o samooszukiwaniu się w nałogu.

Wielka Księga zastrzega, że przegląd nie może przejść w zamartwianie się, wyrzuty sumienia i ponure rozpamiętywanie, bo wtedy mniej możesz dać innym. Po przeglądzie prosisz o przebaczenie i pytasz, co trzeba naprawić. Jeśli wieczorny bilans regularnie zamienia się u ciebie w listę oskarżeń wobec siebie, omów to ze sponsorką albo terapeutką.

Krok 11 AA: modlitwa i medytacja w praktyce

Wielka Księga rozpisuje krok 11 na trzy pory: wieczór, poranek i chwile wzburzenia w ciągu dnia.

Krok ogranicza prośbę do dwóch rzeczy: poznania woli Boga i siły, żeby ją spełnić. Wielka Księga radzi nie prosić o nic wyłącznie dla siebie, chyba że skorzystają na tym inni. „Dwanaście Kroków i Dwanaście Tradycji” dodaje ostrzeżenie: kto domaga się od Boga konkretnych odpowiedzi w konkretnych sprawach, łatwo bierze własne życzenia za wskazówkę z góry. Dlatego do każdej szczegółowej prośby książka radzi dodać zastrzeżenie „jeśli taka jest Twoja wola”, także wtedy, gdy modlisz się za kogoś.

Osobom, które nie wiedzą, jak zacząć medytację, ta sama książka proponuje prosty sposób. Bierzesz dobrą modlitwę, kilka razy powoli ją czytasz, zatrzymujesz się przy każdym zdaniu i zastanawiasz się, co znaczy, bez dyskutowania z tekstem. Jako przykład autorzy podają modlitwę o pokój, w Polsce znaną jako modlitwa franciszkańska, która zaczyna się od prośby, by stać się narzędziem pokoju. Potem przychodzi pytanie, gdzie dziś jesteś wobec tego ideału. Książka nazywa medytację sprawą indywidualną, którą każdy wypracowuje po swojemu, i zalicza równowagę emocjonalną do jej pierwszych owoców.

Jeśli należysz do wspólnoty religijnej, która ma własną poranną modlitwę, Wielka Księga zachęca, żeby przy niej zostać. Jeśli nie należysz, możesz wybrać i zapamiętać kilka modlitw, które wyrażają te same zasady. Do porannej medytacji można zaprosić bliskich.

Krok 11 dla niewierzących

Krok 11 nie wymaga przynależności do żadnego wyznania, a w dużym amerykańskim badaniu osoby niewierzące korzystały na udziale w AA podobnie jak wierzące. W analizie danych z Project MATCH (Tonigan i in., 2002; 1526 osób) ateiści i agnostycy chodzili na mitingi rzadziej niż osoby wierzące. Udział w AA wiązał się jednak z większą liczbą dni abstynencji i z mniejszym piciem niezależnie od wiary w Boga, a obie grupy nie różniły się pod tym względem.

Literatura AA nie udaje, że ten krok jest dla każdego łatwy. „Dwanaście Kroków i Dwanaście Tradycji” pisze o nowicjuszach i dawnych agnostykach, dla których siłą wyższą pozostaje grupa AA i których mowa o modlitwie razi. Autorzy przyznają, że sami przez to przeszli, i proponują potraktować modlitwę i medytację jak eksperyment: spróbować i ocenić skutki. Osobom, które przechodzą okres buntu i nie potrafią się modlić, książka radzi nie oceniać się za to surowo i wrócić do praktyki, gdy będzie to możliwe.

Osoba niewierząca może zacząć od tych części kroku, które wiary nie wymagają: porannego przemyślenia dnia, pauzy w chwili wzburzenia i spokojnego czytania tekstu, który jest dla niej ważny. Świecką wersję całego programu opisujemy w przewodniku po programie 12 kroków. Są tam też wyniki badań nad jego skutecznością.

Co o krokach 10 i 11 mówią badania

Badania wskazują, że praktyki duchowe są jedną z dróg, którymi AA pomaga, choć nie jedyną. Kelly i współpracownicy (2011) przeanalizowali dane 1726 dorosłych z Project MATCH, obserwowanych przez 15 miesięcy. Częstszy udział w AA zapowiadał wzrost praktyk duchowych, mierzonych skalą, która pyta między innymi o modlitwę i medytację. Najmocniej rosły one u osób, które zaczynały z niskim wynikiem. Ten wzrost tłumaczył od 14 do 28 procent związku między udziałem w AA a większą liczbą dni abstynencji, zależnie od grupy pacjentów. Autorzy zastrzegają, że w próbie przeważali biali mężczyźni.

O kobietach mówi polskie badanie Charzyńskiej (2015). Objęło 112 osób, w tym 56 kobiet, leczonych na oddziałach dziennych 11 ośrodków terapii uzależnień, gdzie udział w mitingach AA był zalecany. Program trwał od 6 do 8 tygodni. Między pierwszym a ostatnim tygodniem terapii u kobiet wzrosła wdzięczność i nasiliło się pozytywne duchowe radzenie sobie ze stresem. U mężczyzn zmiany w radzeniu sobie były słabsze, a wdzięczność nie zmieniła się istotnie. Badanie miało tylko dwa pomiary, na początku i na końcu terapii, więc nie pokazuje, czy ta zmiana chroni później przed powrotem do picia.

Oba badania dotyczą udziału w AA i terapii jako całości. Nie rozstrzygają, ile z tego efektu przypada na sam wieczorny przegląd dnia albo poranną medytację.

Czy kroki 10 i 11 robi się całe życie

Tak, literatura AA traktuje je jako stałą praktykę. Wielka Księga pisze, że praca z kroku 10 ma trwać całe życie, i ostrzega przed spoczęciem na laurach. Według niej osoba uzależniona nie zostaje z alkoholizmu wyleczona: dostaje codzienne odroczenie, które zależy od dbania o własny stan ducha.

Ta sama książka opisuje, co zmienia się u osób, które tę praktykę utrzymują. Wraca zdrowy rozsądek, alkohol rzadko zajmuje myśli, a pokusa nie wymaga już ciągłej walki ani omijania każdej trudnej sytuacji. Książka zastrzega, że tak jest dopóty, dopóki dbasz o swoją kondycję duchową.

Codzienny przegląd nie zastępuje planu na trudne chwile. Co robić, gdy pojawia się głód alkoholowy albo dojdzie do wpadki, opisujemy w tekście o radzeniu sobie z nawrotami.

Kroki 10 i 11 w naszym ośrodku

W naszym prywatnym ośrodku dla kobiet oba kroki mają swoje miejsce w planie dnia. Dzień zaczyna się o 8:00 wspólną modlitwą. Po południu pacjentki mają terapię grupową albo warsztaty 12 Kroków AA, a o 18:30 społeczność z bilansem dnia albo miting AA. Wieczorny bilans oswaja z nawykiem, który krok 10 proponuje na resztę życia.

W programie są też medytacja, relaksacja i wsparcie duchowe, a pacjentki, które tego potrzebują, mogą korzystać z kaplicy. Program łączy psychoterapię indywidualną i grupową z programem 12 kroków AA, więc kroki są u nas częścią terapii i jej nie zastępują.

W ośrodku spotyka się grupa AA „Teresa”, o której piszemy w tekście o mitingach AA. Po zakończeniu pobytu pacjentka dostaje wykaz mitingów AA i może bezterminowo przychodzić na mitingi organizowane przez ośrodek.

Jeśli chcesz zacząć leczenie albo szukasz go dla bliskiej kobiety, zobacz, jak wygląda nasza terapia alkoholizmu dla kobiet, albo skontaktuj się z nami. Telefon odbieramy codziennie od 8:00 do 20:00.