E-hazard: jak leczyć uzależnienie od hazardu online

E-hazard to granie na pieniądze przez internet: u bukmachera, w kasynie online, w loteriach i zdrapkach kupowanych w aplikacji. Uzależnienie od hazardu online leczy się psychoterapią, tak samo jak uzależnienie od gry w kolekturze czy salonie gier, z jednym dodatkowym krokiem: trzeba odciąć sobie łatwy dostęp do gry na telefonie i komputerze. Terapia może się odbywać w poradni, w ośrodku albo zdalnie, a do poradni leczenia uzależnień na NFZ nie potrzebujesz skierowania i nic nie płacisz.

Niżej opisujemy, czym gra w sieci różni się od tej na miejscu, po czym poznać, że wymyka się spod kontroli, co wiadomo o skuteczności terapii online i gdzie w Polsce szukać pomocy, także dla bliskiej osoby.

Co to jest e-hazard?

E-hazard, czyli hazard online, to każda gra o pieniądze prowadzona przez internet. Należą do niego zakłady sportowe (także na żywo, w trakcie meczu), gry kasynowe, takie jak automaty, ruletka i karty, poker oraz loterie i zdrapki kupowane w sieci. Australijski przegląd badań z 2015 roku opisuje go jako inną drogę dostępu do tych samych gier, które znamy z kolektur, salonów i kasyn.

Samo granie nie jest chorobą. Uzależnienie, w klasyfikacji ICD-10 nazywane patologicznym hazardem, a w nowszej ICD-11 zaburzeniem używania hazardu, WHO opisuje przez trzy cechy:

• utrata kontroli nad graniem, czyli nad tym, kiedy zaczynasz, jak często, jak długo i za ile grasz oraz kiedy kończysz,
• coraz większe miejsce gry w życiu, kosztem innych zainteresowań i codziennych obowiązków,
• granie dalej mimo szkód, na przykład długów czy kłótni w domu.

Szkody z powodu grania zdarzają się też u osób, które kryteriów choroby nie spełniają. Wśród ich oznak WHO wymienia przesuwanie pieniędzy z podstawowych wydatków domowych, przez co zaczyna brakować na jedzenie, mieszkanie czy leczenie.

Kto gra w internecie? Dane z Polski

W badaniu na reprezentatywnej grupie 2000 dorosłych Polaków, które psycholodzy z Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II przeprowadzili w grudniu 2018 roku i opublikowali w 2020, na pieniądze przez internet w ciągu ostatniego roku grało 4,1% badanych. Co czwarta z tych osób (26,8%) uzyskała w teście przesiewowym wynik wskazujący na problemowe granie. Test przesiewowy nie jest diagnozą, ale daje pojęcie o skali ryzyka.

Najpopularniejsze były loterie Totalizatora Sportowego (grało w nie online 2,0% wszystkich badanych) i zakłady sportowe (1,0%). Częściej grali mężczyźni, osoby do 29. roku życia i osoby o niskich dochodach. Wśród grających z problemem częściej trafiały się osoby z wykształceniem podstawowym i mieszkańcy wsi. Dane nie potwierdzają więc obiegowego obrazu gracza online jako kogoś zamożnego, na wysokim stanowisku.

Kobiety grają w sieci rzadziej niż mężczyźni. WHO szacuje, że jakiegoś rodzaju szkody z powodu hazardu dotykają na świecie 5,5% kobiet i 11,9% mężczyzn. Autorzy polskiego badania przywołują prace, według których kobiety częściej wybierają w internecie gry lepiej akceptowane społecznie, jak loterie i zdrapki. Zdrapka w aplikacji łatwo uchodzi za niewinną rozrywkę, więc problem może długo pozostać niezauważony, także przez samą grającą.

Dlaczego hazard w internecie łatwiej wymyka się spod kontroli?

Gra w sieci jest dostępna o każdej porze, w samotności i bez gotówki w ręku, a między zakładem a wynikiem mijają sekundy. Każda z tych cech usuwa któryś z hamulców, które działają przy grze w kolekturze czy w salonie.

Sam internet nie tłumaczy jednak wszystkiego. Wspomniany australijski przegląd badań pokazuje, że gdy uwzględni się, w ile rodzajów hazardu ktoś gra i jak intensywnie, samo granie online przestaje przewidywać problem. Mało kto gra wyłącznie w sieci, a ponad połowa graczy online z problemem mówi, że miała go, zanim zaczęła grać przez internet. Dla części z nich to jednak właśnie internet był początkiem kłopotów.

Objawy uzależnienia od hazardu online

Najważniejszym objawem jest utrata kontroli: grasz dłużej i za więcej, niż zakładałaś, a próby ograniczenia kończą się powrotem do gry. W hazardzie online widać to zwykle w kilku zachowaniach:

• kolejne wpłaty zaraz po przegranej, żeby się odegrać,
• granie w nocy kosztem snu, w pracy i w każdej wolnej chwili z telefonem,
• kasowanie historii, powiadomień i potwierdzeń przelewów, żeby nikt ich nie zobaczył,
• konta u kilku operatorów naraz albo osobne konto bankowe, o którym nie wie rodzina,
• pożyczki, sprzedawanie rzeczy, sięganie po pieniądze odłożone na rachunki,
• rozdrażnienie, gdy nie możesz zagrać, i myśli, które ciągle wracają do gry.

Pełniejszą listę objawów i to, jak hazard zmienia się na kolejnych etapach, opisujemy we wpisie o uzależnieniu od hazardu u kobiet i w tekście o fazach hazardu.

Zaburzenie hazardowe wiąże się z wysokim ryzykiem samobójstwa. W szwedzkim badaniu, które przywołuje WHO, osoby z zaburzeniem hazardowym 15 razy częściej niż ogół ludzi odbierały sobie życie. Jeśli masz myśli samobójcze, zadzwoń pod 116 123 (telefon zaufania dla dorosłych w kryzysie emocjonalnym, całodobowy i bezpłatny) albo pod 112.

Leczenie uzależnienia od hazardu online

Uzależnienie od hazardu online leczy się psychoterapią, tą samą co hazard w kolekturze czy salonie gier. Dochodzi jeden krok: od razu trzeba odciąć sobie łatwy dostęp do gry, bo telefon jest zawsze pod ręką. Według WHO najskuteczniejsze są obecnie długoterminowa terapia poznawczo-behawioralna i dialog motywujący. Grupy wsparcia, samodzielna praca i leki mają słabsze dowody skuteczności, choć grupy należą do najczęściej wybieranych form pomocy.

Terapia dotyczy dwóch spraw. Pierwsza to błędy w myśleniu, które podtrzymują granie: przekonanie, że zaraz się odegrasz, że znasz się na meczach lepiej niż bukmacher albo że automat da się rozpracować. U graczy online nasilenie takich błędnych przekonań idzie w parze z nasileniem problemu. Przykłady magicznego myślenia opisujemy w tekście Od magii liczb do totolotka. Druga sprawa to emocje. U części osób gra zagłusza napięcie, samotność czy smutek, a zaburzenia nastroju i lękowe często towarzyszą hazardowi. Pacjentka uczy się więc zauważać, kiedy sięga po telefon, żeby czegoś nie czuć, i radzić sobie z tym inaczej.

Leczenie zaczyna się od sprawdzenia, co dzieje się obok gry. W przeglądzie badań populacyjnych z 2011 roku średnio 57,5% osób z problemem hazardowym miało też zaburzenie związane z używaniem substancji, 37,9% zaburzenia nastroju, a 37,4% zaburzenia lękowe. Autorzy zalecają, żeby na początku leczenia hazardu sprawdzać, czy te zaburzenia występują.

Czas leczenia bywa różny. W informatorze KCPU z 2023 roku placówki podają długość pomocy od poniżej 3 miesięcy do 1-2 lat.

Czy terapia hazardowa online działa?

Może działać, choć to wciąż młody obszar badań: pierwsza metaanaliza na ten temat ukazała się dopiero w 2021 roku. Objęła 13 badań z losowym przydziałem do grup i wynika z niej, że terapia przez internet zmniejszała objawy hazardu, a w mniejszym stopniu także częstotliwość grania i przegrywane kwoty. Wyraźniejszy efekt dawały programy z udziałem terapeuty niż te do samodzielnej pracy. WHO dodaje, że z terapii internetowej sporo osób rezygnuje w trakcie.

Terapia zdalna ma najwięcej sensu, gdy granie nie zniszczyło jeszcze pracy i domu, dostęp do stron i aplikacji masz już zablokowany, a obok hazardu nie ma uzależnienia od alkoholu czy leków. Trudniej o efekt, gdy sesja odbywa się na tym samym telefonie, na którym grasz, gdy w domu nikt nie pomoże pilnować pieniędzy i gdy kolejne próby kończą się nawrotem. Wtedy lepiej sprawdza się poradnia na miejscu albo pobyt stacjonarny.

Centrum Terapii Kobiet nie prowadzi terapii online dla pacjentek. Jesteśmy stacjonarnym ośrodkiem dla kobiet uzależnionych od alkoholu, leków i narkotyków, a zdalnie prowadzimy tylko warsztaty dla rodzin. Jeśli granie idzie u ciebie w parze z piciem albo z lekami, możesz zgłosić się do nas z tym uzależnieniem. Każdy nasz program obejmuje diagnozę uzależnienia postawioną przez lekarza psychiatrę i diagnozę psychologiczną tego, co leży u podłoża problemów. Pacjentki prosimy, żeby nie przywoziły do ośrodka gier hazardowych ani kart do gry. Programy, ich długość i ceny opisujemy na stronie o terapii uzależnień.

Jak odciąć sobie dostęp do gry online?

Zrób to od razu, jeszcze przed pierwszą sesją terapii, i nie opieraj się na silnej woli. Pomagają blokady, których nie da się zdjąć jednym kliknięciem w chwili głodu gry:

1. Usuń aplikacje bukmacherskie i kasynowe, wyloguj się ze wszystkich serwisów i usuń zapisane hasła.
2. U legalnego operatora ustaw limity wpłat i czasu gry albo poproś o zamknięcie konta. Polskie prawo wymaga od legalnych firm hazardowych w internecie regulaminu odpowiedzialnej gry z narzędziami do kontroli własnej aktywności.
3. Zainstaluj na telefonie i komputerze blokadę stron hazardowych albo włącz filtr treści i poproś bliską osobę, żeby ustawiła hasło, którego nie znasz.
4. Usuń zapisane karty z przeglądarki, aplikacji i e-portfeli, a w banku zapytaj o blokadę transakcji hazardowych.
5. Na kilka miesięcy oddaj kontrolę nad kartą i kontem zaufanej osobie, a na bieżące wydatki ustalcie stałą kwotę.
6. Wypisz się z newsletterów, SMS-ów i powiadomień od bukmacherów i kasyn, zablokuj ich profile w mediach społecznościowych.

WHO ocenia, że dobrowolne limity i samowykluczenie mają niewielu chętnych i nie da się ich wyegzekwować, a skuteczniejsze są systemy obowiązkowe dla wszystkich graczy. Nie poprzestawaj więc na jednej blokadzie, załóż kilka naraz. Blokady dają czas, w którym terapia może zacząć działać, ale samego uzależnienia nie wyleczą.

Legalny i nielegalny hazard online w Polsce

W Polsce przez internet legalnie grasz tylko w gry państwowego monopolu albo u bukmachera z zezwoleniem ministra finansów, i tylko po ukończeniu 18 lat. Ustawa obejmuje monopolem państwa wszystkie gry hazardowe w sieci poza zakładami wzajemnymi i loteriami promocyjnymi. Jedyne legalne kasyno online, z automatami, ruletką i grami w karty, oraz loterie w internecie prowadzi spółka Skarbu Państwa Totalizator Sportowy. Zakłady bukmacherskie przez internet mogą przyjmować wyłącznie firmy, które dostały zezwolenie od ministra.

Minister finansów prowadzi jawny Rejestr domen służących do oferowania gier hazardowych niezgodnie z ustawą (hazard.mf.gov.pl). Dostawcy internetu muszą zablokować wpisaną stronę w ciągu 48 godzin i przekierować ją na stronę ministerstwa z listą legalnych operatorów, a banki i inni dostawcy płatności mają 30 dni, żeby przestać obsługiwać wpłaty na nią. Komunikat na stronie ministerstwa musi też ostrzegać, że udział w takich grach grozi odpowiedzialnością karno-skarbową.

Dla osoby, która chce przestać grać, ma to dwa praktyczne skutki. Nielegalne serwisy nie mają zatwierdzonego w Polsce regulaminu odpowiedzialnej gry, więc nie ma na nich obowiązkowych narzędzi do kontroli grania. Granie tam dokłada też do długów ryzyko kary. To informacja ogólna, a nie porada prawna.

Gdzie szukać pomocy w Polsce?

Pierwszy krok możesz zrobić anonimowo, dzwoniąc na telefon zaufania, albo bez skierowania i bez opłat w poradni leczenia uzależnień.

• Telefon zaufania dla osób z uzależnieniami behawioralnymi i ich bliskich: 801 889 880, codziennie 17-22, koszt połączenia według cennika operatora.
• Ogólnopolski Telefon Zaufania Uzależnienia: 800 199 990, codziennie 16-21, bezpłatny, także dla rodzin.
• Poradnia leczenia uzależnień: leczy osoby uzależnione od alkoholu, narkotyków i hazardu, na NFZ bez skierowania i bez opłat. Różnice między leczeniem na NFZ a prywatnym opisujemy we wpisie NFZ czy prywatnie.
• Punkt Informacyjno-Konsultacyjny przy urzędzie gminy lub miasta: wiele samorządów prowadzi takie punkty z bezpłatnymi konsultacjami psychologa albo prawnika.
• Informator KCPU o placówkach pomagających w uzależnieniach behawioralnych: wydanie z 2023 roku obejmuje 221 placówek w całym kraju i jest dostępne na stronach kcpu.gov.pl i uzaleznieniabehawioralne.pl.
• Anonimowi Hazardziści: wspólnota kobiet i mężczyzn, w której jedynym warunkiem uczestnictwa jest chęć zaprzestania hazardu. Wspólnoty tego typu powstały na wzór AA, o czym piszemy w tekście o mityngach AA. Na stronie anonimowihazardzisci.org jest też lista mityngów Haz-Anon dla bliskich.

Gdy gra żona, mama albo córka

Zacznij od spokojnej rozmowy o konkretach i od zabezpieczenia wspólnych pieniędzy, a wsparcia szukaj również dla siebie. Hazard jednej osoby odbija się na całym otoczeniu: według WHO na każdą osobę grającą na wysokim poziomie ryzyka przypada średnio sześć osób, które odczuwają skutki jej grania. WHO zwraca też uwagę, że wstyd i stygmatyzacja często powstrzymują przed szukaniem pomocy. Do tego granie na telefonie łatwo ukryć.

Co może zrobić rodzina:

• Mów o tym, co widzisz: brakujące pieniądze, noce przy telefonie, zaległe rachunki. Etykiety w rodzaju „hazardzistka” zwykle kończą rozmowę, zanim się zacznie.
• Zabezpiecz wspólne konta i oszczędności, zanim zaczniesz spłacać jej długi. Spłata bez leczenia i bez oddania kontroli nad kartą może dać pieniądze na kolejną grę.
• Zaproponuj konkretną pomoc: numer 801 889 880, adres poradni, wspólną pierwszą wizytę.
• Zadbaj o siebie. W grupach Haz-Anon spotykają się bliscy osób grających, a w naszym ośrodku prowadzimy terapię współuzależnienia i warsztaty dla rodzin, także online.

Jeśli bliska ci kobieta gra, a przy tym pije albo bierze leki, zadzwoń do nas. Porozmawiamy o tym, czy pobyt w naszym ośrodku jest dla niej właściwą formą pomocy.