
Małpka: ile to ml i promili? O piciu na permanentnym rauszu
Małpka to potoczna nazwa małej butelki wódki: najczęściej 100 ml (setka) albo 200 ml (dwusetka), a w sklepach są też butelki 90 ml. Setka wódki 40% zawiera około 32 g czystego alkoholu, czyli ponad trzy porcje standardowe. U kobiety ważącej 60 kg daje to szacunkowo do 0,9‰ alkoholu we krwi, a organizm potrzebuje około sześciu godzin, żeby go rozłożyć.
Niżej przeliczamy małpki na porcje i promile, wyjaśniamy, czym jest picie „na permanentnym rauszu”, ile wynosi opłata małpkowa i po czym poznać, że mała butelka w torebce stała się problemem. Wracamy też do rozmowy o małpkach, w której w 2019 roku w TVP wzięła udział założycielka naszego ośrodka.
Małpka: ile to ml?
Małpka ma zwykle 100 ml albo 200 ml, a najmniejsze butelki w sprzedaży mają 90 ml. Te trzy pojemności obejmuje Centrum Monitorowania Rynku, kiedy liczy sprzedaż małych butelek mocnego alkoholu (dane opublikowane przez „Rzeczpospolitą” w 2024 roku).
Słowo jest potoczne i żaden przepis go nie definiuje. Ustawa o wychowaniu w trzeźwości posługuje się własną granicą: dodatkowa opłata, nazywana małpkową, obejmuje każdy napój alkoholowy w opakowaniu do 300 ml. W tym rozumieniu małpką jest również mała butelka likieru albo wódki smakowej.
Ile alkoholu jest w małpce?
Setka wódki 40% to około 32 g czystego alkoholu, czyli ponad trzy porcje standardowe. Porcja standardowa oznacza 10 g czystego alkoholu. Według PARPA odpowiada jej 30 ml wódki 40%, 100 ml wina 12% albo 250 ml piwa 5%.
| Butelka wódki 40% | Czysty alkohol | Porcje standardowe | Tyle samo alkoholu jest w |
|---|---|---|---|
| 90 ml | ok. 28 g | ok. 3 | prawie półtora piwa 0,5 l (5%) |
| 100 ml (setka) | ok. 32 g | ponad 3 | ponad półtora piwa 0,5 l (5%) |
| 200 ml (dwusetka) | ok. 63 g | ponad 6 | ponad trzech piwach 0,5 l (5%) |
PARPA podaje za Światową Organizacją Zdrowia limity picia o niskim ryzyku szkód. Kobieta, która pije kilka razy w tygodniu, nie powinna przekraczać 20 g czystego alkoholu dziennie (60 ml wódki) ani 140 g tygodniowo (420 ml wódki) i powinna zachować co najmniej dwa dni w tygodniu bez alkoholu. Dla kobiety, która pije okazjonalnie, granicą przy jednej okazji jest 40 g, czyli 120 ml wódki.
Jedna setka przekracza dzienny limit dla kobiety o ponad połowę, a setka wypijana codziennie daje 700 ml wódki tygodniowo przy limicie 420 ml. Dla mężczyzn limit dzienny i tygodniowy jest dwa razy wyższy: 40 g i 280 g.
Zmieszczenie się w limicie nie znaczy, że alkohol jest bezpieczny. Jak pisze PARPA, specjaliści zrezygnowali z określenia „bezpieczne picie” i mówią o piciu o niskim ryzyku szkód. Szerzej o porcjach i o tym, gdzie zaczyna się picie ryzykowne, piszemy w tekście Picie alkoholu a zdrowy rozsądek.
Ile promili po małpce?
Po jednej setce wódki kobieta ważąca 60 kg może mieć około 0,9‰ alkoholu we krwi, a mężczyzna ważący 80 kg około 0,6‰. To szacunek ze wzoru Widmarka, który podaje PARPA: gramy czystego alkoholu dzieli się przez masę ciała pomnożoną przez 0,6 u kobiet i 0,7 u mężczyzn. Organizm rozkłada alkohol ze średnią prędkością 0,15‰ na godzinę i żaden napój, posiłek ani prysznic tego nie przyspiesza.
| Kto pije | Po 100 ml wódki 40% | Czas rozkładu | Po 200 ml wódki 40% | Czas rozkładu |
|---|---|---|---|---|
| Kobieta, 60 kg | ok. 0,9‰ | ok. 6 godzin | ok. 1,8‰ | ok. 12 godzin |
| Kobieta, 70 kg | ok. 0,8‰ | ok. 5 godzin | ok. 1,5‰ | ok. 10 godzin |
| Mężczyzna, 80 kg | ok. 0,6‰ | ok. 4 godziny | ok. 1,1‰ | ok. 7,5 godziny |
Kobieta osiąga wyższe stężenie niż mężczyzna o tej samej masie ciała, według PARPA nawet o 40%. Ma w organizmie mniej wody, alkohol rozkłada się u niej prawie wyłącznie w wątrobie, a estrogeny nasilają jego wchłanianie.
Polska ustawa mówi o stanie po użyciu alkoholu przy stężeniu od 0,2‰ do 0,5‰, a o stanie nietrzeźwości powyżej 0,5‰. Jedna setka może więc oznaczać stan nietrzeźwości, a alkohol zostaje we krwi jeszcze przez kilka godzin po wypiciu.
Czym jest permanentny rausz?
Permanentny rausz to potoczne określenie picia małymi porcjami przez cały dzień, tak żeby stale być pod lekkim wpływem alkoholu i nie wyglądać na pijaną. Nie jest to nazwa choroby ani rozpoznanie lekarskie. Określenie dobrze jednak opisuje sposób picia, do którego małpka pasuje rozmiarem.
Rachunek pokazuje, jak łatwo taki stan utrzymać. Kobieta ważąca 60 kg, która wypije po setce o 7:00, 12:00 i 17:00, według wzoru Widmarka ma alkohol we krwi od siódmej rano do późnej nocy, a poniżej 0,2‰ schodzi w ciągu dnia tylko na chwilę przed południem. W sumie to 300 ml wódki, czyli około dziesięciu porcji standardowych.
Przy takim piciu organizm przyzwyczaja się do alkoholu. PARPA wymienia wśród sygnałów ostrzegawczych „mocną głowę”, czyli możliwość wypicia więcej niż dawniej, oraz klinowanie, czyli leczenie złego samopoczucia po wczorajszym piciu kolejną porcją. O poranne picie „na dojście do siebie” pyta też test AUDIT Światowej Organizacji Zdrowia. Osoba pijąca w ten sposób może latami pracować i prowadzić dom, a otoczenie długo niczego nie zauważa. Opisujemy to we wpisie o wysokofunkcjonującym alkoholiku.
Picie w pracy łamie też prawo. Ustawa o wychowaniu w trzeźwości zabrania wnoszenia alkoholu na teren zakładu pracy i spożywania go tam. Kodeks pracy pozwala pracodawcy wprowadzić kontrolę trzeźwości i każe nie dopuścić do pracy osoby, u której badanie wykaże co najmniej stan po użyciu alkoholu, czyli 0,2‰.
Dlaczego małpka ułatwia ukrywanie picia?
Małpka mieści się w torebce albo w kieszeni płaszcza, więc można ją kupić po drodze i wypić tak, żeby nikt nie widział. W badaniu firmy Synergion z 2019 roku 77% sprzedawców z małych sklepów powiedziało, że co najmniej kilka razy dziennie obsługuje klienta, który kupuje małą wódkę i od razu chowa ją do kieszeni albo torebki.
O tym mówiła w listopadzie 2019 roku w programie „Pytanie na Śniadanie” w TVP Gabriela Flig, psycholożka i terapeutka uzależnień, założycielka naszego ośrodka, która sama ma za sobą wychodzenie z uzależnienia. Jej zdaniem małpki zwiększają u kobiet komfort picia i komfort ukrywania go. Zaznaczyła też, że przyczyny uzależnienia są bardziej złożone i że bez małpek kobiety prawdopodobnie znalazłyby inny dostęp do alkoholu, a ograniczanie małych opakowań to jeden z wielu kroków. Rozmowę można obejrzeć na stronie TVP: Alkoholowe „małpki” powinny zniknąć ze sklepów?.
Ukrywanie ma u kobiet konkretne powody. Otoczenie ocenia picie kobiety surowiej niż picie mężczyzny, a do tego dochodzi lęk o konsekwencje dla dzieci. PARPA zalicza do sygnałów ostrzegawczych sytuację, w której ktoś, kto dotąd pił w towarzystwie, zaczyna pić w samotności, żeby ukryć picie. Dlaczego kobiety ukrywają picie i kiedy trafiają na leczenie, opisujemy we wpisie o tym, kiedy i w jakim wieku piją kobiety.
Ile małpek kupują Polacy?
Sklepy w Polsce sprzedają około 1,3 mln małpek dziennie, z czego około 410 tys. (31%) między 5:00 a 12:00. To dane Centrum Monitorowania Rynku opublikowane przez „Rzeczpospolitą” w sierpniu 2024 roku. Obejmują butelki 90, 100 i 200 ml.
Częściej powtarzana liczba, nawet 3 mln kupujących dziennie, pochodzi z raportu Synergionu „Dokąd płynie mała wódka” z 2019 roku. Podobną liczbę, 3 mln małych butelek dziennie, podała TVP w zapowiedzi rozmowy, o której piszemy wyżej. Raport powstał na zlecenie Związku Pracodawców Przemysłu Piwowarskiego, czyli producentów piwa, a autorzy oparli szacunek między innymi na ankiecie wśród 1000 konsumentów i sondażu w 150 małych sklepach. Traktujemy tę liczbę jako szacunek, a nie pomiar sprzedaży.
Oba źródła zgadzają się w jednym: blisko jedna trzecia małpek sprzedaje się przed południem (28% według Synergionu, 31% według CMR).
Czy mała butelka sprawia, że pije się więcej?
Tego nie wiadomo. Badań, które sprawdzałyby to dla polskich małpek, nie znaleźliśmy, a eksperyment z wielkością butelek wina dał wynik odwrotny. W brytyjskim badaniu opublikowanym w 2020 roku w czasopiśmie „Addiction” 166 gospodarstw domowych kupowało wino na zmianę w butelkach 0,75 l i 0,5 l. Z mniejszych butelek wypijały o 4,5% mniej.
Tego wyniku nie da się wprost przenieść na setkę wódki, bo wino pito w domu, a małpkę można kupić i wypić po drodze. Twierdzenie, że mała butelka sama z siebie zwiększa spożycie, nie ma jednak oparcia w badaniach, do których dotarliśmy.
Wiadomo natomiast, że małpki stały się bardziej przystępne cenowo. W opisie rządowego projektu z 2026 roku czytamy, że za przeciętne wynagrodzenie można było kupić 841 małpek w 2021 roku i 1026 w 2025 roku, mimo obowiązującej już opłaty.
Opłata małpkowa: ile wynosi i co ma się zmienić?
Opłata małpkowa wynosi 25 zł za każdy pełny litr stuprocentowego alkoholu w opakowaniach do 300 ml. W przeliczeniu na setkę wódki 40% to około 1 zł, a na dwusetkę około 2 zł. Opłatę odprowadza hurtownia, która zaopatruje sklep.
Opłata obowiązuje od 1 stycznia 2021 roku. Połowa wpływów trafia do gmin, w których sprzedaje się alkohol, a połowa do NFZ. Według Najwyższej Izby Kontroli w latach 2021-2023 wpływy wyniosły łącznie 1,5 mld zł. Gminy dostały z tego 759,7 mln zł, a te, które NIK skontrolowała, wydały pieniądze zgodnie z przeznaczeniem, między innymi na profilaktykę i rozwiązywanie problemów alkoholowych. O części przekazanej NFZ kontrolerzy napisali w 2025 roku, że faktycznie zastąpiła pieniądze ze składki zdrowotnej.
W czerwcu 2026 roku rząd wpisał do wykazu prac legislacyjnych projekt (numer UD416), który podnosi stawkę do 100 zł za litr czystego alkoholu, czyli do około 4 zł na setce, i kieruje całość wpływów do NFZ. Autorzy zakładają, że sprzedaż alkoholu w małych opakowaniach spadnie o 25%. Według wykazu na stronie Kancelarii Premiera (wpis zaktualizowany w sierpniu 2026 roku) Rada Ministrów miała przyjąć projekt w III kwartale 2026 roku, a do czasu uchwalenia zmian obowiązuje stawka 25 zł. Ten sam dokument podaje, że wpływy z opłaty spadły z 645,3 mln zł w 2022 roku do 560,8 mln zł w 2025 roku.
Zakazu sprzedaży małpek w Polsce nie ma.
Kiedy picie małpek to sygnał problemu?
O problemie świadczy to, kiedy i po co sięgasz po małpkę: rano, w pracy, w samotności albo tak, żeby nikt nie widział. Sama pojemność butelki niczego nie rozstrzyga. Sygnały ostrzegawcze i sytuacje, o których pisze PARPA, w przypadku małpek wyglądają tak:
- pijesz sama i chowasz butelki, żeby ukryć, ile pijesz,
- rano potrzebujesz alkoholu, żeby dojść do siebie po poprzednim dniu,
- możesz wypić więcej niż dawniej i masz „mocną głowę”,
- po cichu próbujesz ograniczyć picie, żeby pokazać innym, że nad nim panujesz,
- bliscy mówią, że się martwią, a ciebie to złości,
- zdarza ci się prowadzić samochód po alkoholu,
- pijesz tam, gdzie zabrania tego prawo: w pracy, za kierownicą albo podczas opieki nad dziećmi.
Jeśli rozpoznajesz u siebie kilka z tych punktów, zrób nasz test na problemy z piciem albo porozmawiaj ze specjalistą terapii uzależnień. Uzależnienie rozpoznaje lekarz na podstawie objawów, a nie liczby butelek.
Jeśli pijesz codziennie od dłuższego czasu, nie odstawiaj alkoholu z dnia na dzień bez rozmowy z lekarzem. Według PARPA u 5-15% osób uzależnionych po przerwaniu intensywnego picia pojawiają się napady drgawkowe, a u około 5% w ciągu pierwszych 72 godzin rozwija się majaczenie alkoholowe, które wymaga leczenia w szpitalu. Drgawki, omamy albo zaburzenia świadomości po odstawieniu alkoholu to powód, żeby dzwonić pod 112. Jak wygląda bezpieczne odstawienie, opisujemy we wpisie o detoksie alkoholowym.
Gdzie szukać pomocy?
Pierwszym krokiem może być poradnia terapii uzależnień. Na NFZ nie potrzebujesz do niej skierowania, a ustawa o wychowaniu w trzeźwości stanowi, że od osób uzależnionych od alkoholu nie pobiera się opłat za leczenie odwykowe. Ścieżkę publiczną i prywatną porównujemy w tekście Leczenie uzależnień na NFZ czy prywatnie.
Oparciem bywają też mityngi Anonimowych Alkoholików, a dla bliskich grupy Al-Anon.
Nasz ośrodek jest prywatny i przyjmuje wyłącznie kobiety. Terapia alkoholizmu trwa u nas cztery albo sześć tygodni, a kobietom, którym trudno zdecydować się na terapię, proponujemy dwutygodniowy program wstępny. W każdym z tych trzech programów diagnozę uzależnienia stawia lekarz psychiatra. Nie potrzebujesz skierowania. Telefon odbieramy codziennie od 8:00 do 20:00, także w sprawie bliskiej ci kobiety: 735 469 430.
Najczęściej zadawane pytania
Małpka: ile to ml?
Ile porcji alkoholu ma jedna małpka?
Ile promili ma się po małpce?
Po jakim czasie od wypicia małpki można prowadzić samochód?
Co to jest permanentny rausz?
Czy jedna małpka dziennie to już alkoholizm?
Ile wynosi opłata małpkowa?
Czy małpki są w Polsce zakazane?
Źródła
- PARPA (obecnie KCPU). Alkohol: czy można pić bezpiecznie? Sprawdź, czy Twoje picie mieści się w granicach niskiego ryzyka szkód, 2018.
- Sejm RP (ISAP). Ustawa z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz.U. 2023 poz. 2151), 2023.
- Sejm RP (ISAP). Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz.U. 2026 poz. 1245), 2026.
- Kancelaria Prezesa Rady Ministrów. Projekt ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu zapewnienia przychodów Narodowemu Funduszowi Zdrowia (UD416), 2026.
- Najwyższa Izba Kontroli. Wpływy z opłaty cukrowej i od alkoholu wydane niezgodnie z przeznaczeniem, 2025.
- Rzeczpospolita (dane Centrum Monitorowania Rynku). „Małpki” pod lupą, 2024.
- Synergion. Raport z badań rynku: Dokąd płynie mała wódka?, 2019.
- Addiction. Impact of bottle size on in-home consumption of wine: a randomized controlled cross-over trial, 2020.
Powiązane artykuły

Alkoholizm kobiet ·
Objawy alkoholizmu: znaki ostrzegawcze i kiedy szukać pomocy

Alkoholizm kobiet ·
Alkoholizm: grzech czy choroba? Medycyna, Kościół i Osiatyński

Alkoholizm kobiet ·

