Reportaż TVP o ośrodku: dlaczego kobiety tak rzadko się leczą

Reportaż TVP o naszym ośrodku to film „Walka z nałogiem” z cyklu „Dobre historie”, opublikowany na facebookowym profilu programu. Teza z opisu filmu brzmi tak: uzależnione kobiety często spotykają się z piętnem, dlatego ukrywają nałóg i rzadko trafiają na terapię. Film obejrzysz w pierwszej części wpisu, a w kolejnych sprawdzamy tę tezę w polskich i zagranicznych danych.

W opisie reportażu ośrodek występuje jako Ośrodek Terapii Uzależnień Kobiet. Chodzi o nasze Centrum Terapii Kobiet w Międzyrzeczu Górnym koło Bielska-Białej, które działa od 2017 roku i przyjmuje wyłącznie kobiety.

Obejrzyj reportaż TVP

Reportaż obejrzysz w odtwarzaczu poniżej. Film pochodzi z profilu „Dobre historie TVP” na Facebooku.

Jeśli odtwarzacz się nie wczyta, otwórz film bezpośrednio na Facebooku. Pozostałe materiały o nas, w tym rozmowę z ks. Józefem Walusiakiem, zebraliśmy na stronie Media.

O czym jest ten reportaż

Według opisu redakcji reportaż dotyczy uzależnionych kobiet, które z powodu piętna ukrywają nałóg, i ośrodka, w którym mogą zacząć się leczyć. Opis otwierają słowa jednej z kobiet występujących w filmie: mówi, że jej trzeźwienie zaczęło się w ośrodku i że bez tego prawdopodobnie już by nie żyła. Redakcja dodaje, że ośrodek pomaga kobietom przestać się ukrywać i zacząć walczyć o siebie.

„Dobre historie” to program Telewizji Polskiej o pomocy charytatywnej i ludziach, którzy jej udzielają. W opisie tego materiału padają dwa twierdzenia, które da się sprawdzić: że kobiety rzadko trafiają na terapię i że powodem jest piętno. Przyglądamy się im po kolei.

Czy kobiety rzeczywiście rzadko trafiają na terapię?

Tak. Badania pokazują, że kobiety z problemem alkoholowym rzadziej niż mężczyźni z tym samym problemem docierają do leczenia, a w Polsce kobieta jest mniej więcej co szóstą osobą leczoną na całodobowym oddziale terapii uzależnienia od alkoholu.

Polską liczbę podaje raport Instytutu Psychiatrii i Neurologii z badania przeprowadzonego w latach 2023-2024 na zlecenie Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom (KCPU). W roku poprzedzającym badanie na całodobowych oddziałach terapii uzależnienia od alkoholu leczyło się około 63,5 tys. osób, w tym około 10,8 tys. kobiet, czyli 17%.

Sam ten odsetek nie mówi jeszcze, ile kobiet potrzebuje leczenia, a go nie dostaje. Lepiej odpowiadają na to badania, które porównują kobiety i mężczyzn z tym samym zaburzeniem. Amerykański instytut NIAAA podaje, że kobiety rzadziej niż mężczyźni otrzymują leczenie zaburzenia używania alkoholu. Przegląd badań McCrady i współpracowniczek z 2020 roku dodaje, że kobiety napotykają po drodze więcej przeszkód.

Podobnie jest z narkotykami i lekami. Według raportu UNODC z 2022 roku kobiety stanowią 45-49% osób używających amfetamin oraz pozamedycznie przyjmujących leki pobudzające, opioidowe, uspokajające i nasenne. Wśród osób leczonych z powodu zaburzeń związanych z amfetaminami kobieta jest tylko co piąta.

Dlaczego wstyd odsuwa leczenie

Wstyd odsuwa leczenie, bo pijąca kobieta jest oceniana surowiej niż pijący mężczyzna, a im silniejszy wstyd, tym łatwiej zaprzeczać problemowi. KCPU pisze, że kobiety nadużywające alkoholu są znacznie bardziej napiętnowane niż mężczyźni w tej samej sytuacji, bo ich picie kojarzy się z zaniedbywaniem ról przypisywanych kobietom, na przykład macierzyństwa. Według KCPU silniejsze poczucie winy i wstydu wzmacnia zaprzeczanie i bagatelizowanie, a kobieta odkłada decyzję o leczeniu.

NIAAA opisuje ten sam mechanizm od strony badań: im większe piętno odczuwa osoba z problemem alkoholowym, tym rzadziej szuka leczenia. Wstyd może też zwiększać picie, bo alkohol na chwilę go tłumi.

Wstyd nie jest jedyną przeszkodą. Przegląd McCrady i wsp. (2020) wymienia także przekonanie, że leczenie nie jest potrzebne, inne zaburzenia psychiczne, gorszą sytuację w pracy i finansach, opiekę nad dziećmi oraz lęk przed służbami chroniącymi dzieci. Co z tymi barierami może zrobić rodzina, opisujemy w tekście Uzależniona kobieta: jak jej pomóc mimo wstydu i piętna.

Ukrywanie przychodzi łatwiej także dlatego, że u części kobiet problemowe picie długo nie przypomina stereotypu uzależnienia. KCPU zwraca uwagę, że rozwija się po cichu, obok pracy i opieki nad bliskimi, a otoczenie bierze je za niegroźny rytuał albo sposób na odprężenie.

Ile lat mija od pierwszych objawów do rozmowy z lekarzem?

U kobiet badanych przez Instytut Psychiatrii i Neurologii mijało średnio około pięciu lat, u mężczyzn około jedenastu. Kobiety miały pierwsze objawy znacznie później niż mężczyźni, ale do lekarza trafiały w podobnym wieku.

Co trzecia badana kobieta zaczęła mieć problemy z piciem dopiero po czterdziestce. Autorzy raportu podają dwa możliwe wyjaśnienia krótszej drogi do lekarza: problemy związane z piciem mogą u kobiet narastać szybciej albo otoczenie mocniej naciska na ich leczenie.

Pierwsze wyjaśnienie zgadza się z tym, co wiadomo o działaniu alkoholu na organizm kobiety. NIAAA podaje, że w przeliczeniu na kilogram masy ciała kobiety mają w organizmie mniej wody niż mężczyźni, więc po tej samej dawce stężenie alkoholu we krwi jest u nich wyższe. Szkody zdrowotne, między innymi w wątrobie, sercu i mózgu, pojawiają się u kobiet wcześniej i przy mniejszym piciu. Szerzej piszemy o tym we wpisie Alkoholiczka: po czym poznać, kiedy pije i w jakim wieku.

Kobiety, które w końcu trafiają na oddział, często przychodzą z kilkoma problemami naraz. Według KCPU ponad połowa badanych pacjentek przeszła w życiu depresję, 44,1% miało napady paniki, a 91,7% zgłosiło co najmniej jedną przewlekłą chorobę somatyczną. KCPU zaznacza, że nie każda z tych chorób wynika z picia, ale pacjentka może potrzebować pomocy w kilku sprawach jednocześnie.

Dlaczego nasz ośrodek przyjmuje tylko kobiety

Przyjmujemy wyłącznie kobiety, bo chcemy, żeby o wstydzie, macierzyństwie i przemocy można było mówić w grupie, w której nie ma mężczyzn. Według przeglądu McCrady i wsp. (2020) badania sugerują, że kobiety osiągają najlepsze wyniki w programach przeznaczonych tylko dla nich, z treściami dotyczącymi ich sytuacji. Autorki zastrzegają, że badań nad leczeniem dopasowanym do potrzeb kobiet wciąż jest niewiele. Plusy i minusy obu rozwiązań porównujemy w tekście Terapia w grupie kobiecej czy mieszanej.

W naszym ośrodku wygląda to tak:

• Program zakłada, że uzależnienie jest chorobą, więc nie obwiniamy za nie pacjentki. Podstawą terapii jest poszanowanie jej godności.
• Podstawowe programy trwają 2, 4 albo 6 tygodni. W zespole są terapeuci, lekarze, psycholodzy i osoby zdrowiejące z AA.
• Obowiązuje dyskrecja. Zwracamy się do siebie po imieniu i personel zna pacjentki wyłącznie z imienia. Na wniosek pacjentki lekarz wystawia zwolnienie, na którym nie ma nazwy ani danych ośrodka.
• Program dla kobiet po 60. roku życia obejmuje między innymi pomoc w radzeniu sobie ze wstydem i poczuciem winy po wieloletnim uzależnieniu.
• Dla bliskich prowadzimy warsztaty, w których można uczestniczyć także online.

Leczymy uzależnienie od alkoholu, leków i narkotyków. Programy i ceny opisujemy na stronie terapii uzależnień.

Co zrobić, jeśli rozpoznajesz się w tym reportażu

Porozmawiaj ze specjalistą, zanim dojdzie do kryzysu. KCPU radzi umówić się na konsultację, gdy pijesz więcej, ale też wtedy, gdy:

• alkohol coraz częściej pomaga ci zasnąć albo rozładować napięcie,
• pijesz w samotności albo ukrywasz picie przed bliskimi,
• sięgasz po alkohol mimo postanowienia, że ograniczysz picie,
• po piciu czujesz niepokój albo winę lub masz luki w pamięci,
• łączysz alkohol z lekami nasennymi, uspokajającymi lub przeciwlękowymi,
• picie zaczyna odbijać się na zdrowiu, nastroju, relacjach albo obowiązkach.

Więcej sygnałów i opis testu AUDIT znajdziesz we wpisie Czy jestem kobietą alkoholiczką?

Najprostszy pierwszy krok to bezpłatny Ogólnopolski Telefon Zaufania Uzależnienia, 800 199 990, czynny codziennie od 16:00 do 21:00. Mogą tam dzwonić także bliscy, a konsultant powie, jakie formy leczenia są dostępne. W publicznych placówkach leczenie uzależnienia od alkoholu jest bezpłatne, także dla osób nieubezpieczonych, a do poradni leczenia uzależnień nie potrzebujesz skierowania. Na oddział dzienny lub całodobowy potrzebne jest skierowanie od lekarza. Różnice między ścieżką publiczną a prywatną opisujemy w tekście Leczenie uzależnień na NFZ czy prywatnie.

Nasz ośrodek jest prywatny, a pobyt jest płatny. Do przyjęcia nie potrzebujesz skierowania ani zgody rodziny. Prowadzona przez nas Fundacja na Rzecz Pomocy Kobietom, wymieniona w opisie reportażu, może dofinansować pobyt. Wystarczy wypełnić formularz dofinansowania, a potem razem ustalimy możliwości wsparcia. Telefon 735 469 430 odbieramy codziennie od 8:00 do 20:00, także wtedy, gdy dzwonisz w sprawie bliskiej ci kobiety.