Przejdź do treści
Centrum Terapii Kobiet Logo
Terapia alkoholizmu kobiet

Dobry ośrodek leczenia uzależnień: co go wyróżnia

Zaktualizowano Alkoholizm kobiet
mgr Gabriela FligPsycholog, Psychotraumatolog. Terapeuta uzależnień i współuzależnieńWeryfikacja merytoryczna: mgr Agnieszka Siejko-Kural

Dobry ośrodek leczenia uzależnień leczy metodami, których skuteczność potwierdziły badania, zatrudnia terapeutów z uprawnieniami, szanuje prawa i decyzje pacjentki, pomaga jej rodzinie i planuje, co będzie po wypisie. Tak dobrą placówkę opisują międzynarodowe standardy leczenia WHO i UNODC (2020), broszura PARPA (2019) i polskie ustawy. Misja, którą ośrodek ma na stronie, coś znaczy dopiero wtedy, gdy widać ją w tych rzeczach na co dzień.

Prowadzimy prywatny ośrodek dla kobiet, więc na końcu opisujemy, jak te zasady wyglądają u nas. Jak sprawdzić konkretną placówkę w rejestrze i zweryfikować certyfikaty terapeutów, piszemy w tekście ośrodek terapii uzależnień: jak go sprawdzić przed wyborem. Jak dobrać formę leczenia do własnej sytuacji, opisujemy w poradniku jak wybrać najlepszy ośrodek leczenia uzależnień.

Po czym poznać dobry ośrodek leczenia uzależnień

Dobry ośrodek poznasz po tym, jak leczy i jak traktuje pacjentki. Tabela zbiera cechy, które powtarzają się w standardach WHO i UNODC, w zaleceniach PARPA i w polskich przepisach. Standardy WHO i UNODC dotyczą przede wszystkim leczenia uzależnienia od narkotyków, ale ich autorzy zaznaczają, że wiele zasad odnosi się też do leczenia uzależnienia od alkoholu.

CechaCo to znaczy w praktyceSkąd to wiadomo
Działa legalnie i pod nadzoremMa wpis do rejestru podmiotów wykonujących działalność leczniczą (RPWDL), więc podlega kontroli, a pacjentka może złożyć skargę w trybie praw pacjentaUstawa o wychowaniu w trzeźwości, art. 21 ust. 1; PARPA (2019)
Leczy metodami o potwierdzonej skutecznościPsychoterapia indywidualna i grupowa, leki tylko z zalecenia lekarza, żadnych metod „bez wysiłku”WHO/UNODC, zasada 4; PARPA (2019)
Terapię prowadzą osoby z uprawnieniamiSpecjalista psychoterapii uzależnień z certyfikatem albo tytułem; instruktorzy i osoby w trakcie szkolenia pracują pod jego nadzoremUstawa o wychowaniu w trzeźwości, art. 22 ust. 2a i 2b
Ma zespół z różnych zawodówTerapeuci, lekarz, psychiatra, psycholog, pielęgniarka, a także osoby, które same zdrowieją z uzależnieniaWHO/UNODC, standard 4.6
Dopasowuje leczenie do osobyNa początku ocenia zdrowie i sytuację pacjentki, a plan leczenia zmienia, gdy zmieniają się jej potrzebyWHO/UNODC, standard 4.7 i rozdział 4
Szanuje godność i decyzje pacjentkiPyta o zgodę, informuje o leczeniu, pozwala zrezygnować, chroni tajemnicę i nie stosuje kar, które poniżająUstawa o prawach pacjenta; WHO/UNODC, zasada 2
Pomaga też rodzinieTerapia współuzależnienia, konsultacje albo warsztaty dla bliskichPARPA (2019); ustawa o wychowaniu w trzeźwości, art. 23
Planuje czas po wypisie i przyjmuje po nawrociePlan dalszej terapii, kontakt do poradni i grup samopomocowych, możliwość powrotu do leczenia po złamaniu abstynencjiPARPA (2019); NIDA (2020)
Kontroluje jakość swojej pracySpisany program i zasady, superwizja kliniczna terapeutów, regularne zbieranie opinii pacjentekWHO/UNODC, standardy 6.2, 6.3 i 6.8

Widok na góry, basen czy pokój jednoosobowy mogą ułatwić pobyt, ale żaden z tych dokumentów ich nie wymienia. Jeśli ośrodek dużo pisze o warunkach, a mało o tym, kto i jak prowadzi terapię, dopytaj o to przed wpłatą zaliczki.

Część cech sprawdzisz sama w kilkanaście minut: wpis do rejestru, nazwiska i certyfikaty terapeutów, cennik. Resztę, czyli to, jak ośrodek traktuje pacjentki i co robi po ich wyjściu, poznasz dopiero z rozmowy i z regulaminu pobytu.

Co znaczy, że ośrodek ma misję

Misja ośrodka to odpowiedź na trzy pytania: komu pomaga, po co i na jakich zasadach. Standardy WHO i UNODC zalecają, żeby program, procedury i zasady pobytu były ustalone z góry, spisane i znane zarówno personelowi, jak i pacjentom (zasada 6). Misja bez takiego zaplecza zostaje hasłem na stronie internetowej.

Hasło od zasady odróżnisz, pytając o konkrety. Tabela pokazuje, o co dopytać, gdy ośrodek pisze o sobie ogólnikami.

Co ośrodek pisze o sobieO co zapytać
„Szanujemy każdą pacjentkę”Czy mogę przeczytać regulamin przed przyjazdem i co grozi za złamanie zasad?
„Indywidualne podejście”Kto ustala mój plan leczenia, kiedy i czy będę mieć swojego terapeutę prowadzącego?
„Skuteczna terapia”Na jakich metodach opiera się program, kto go superwizuje i co się dzieje, gdy pacjentka wraca do picia?
„Pomagamy całej rodzinie”Co dokładnie dostają bliscy: warsztaty, konsultacje, terapię współuzależnienia? Od kiedy i czy można zdalnie?
„Pełna dyskrecja”Kto ma dostęp do informacji o moim leczeniu i co ośrodek przekaże rodzinie albo pracodawcy?
„Kadra z wieloletnim doświadczeniem”Kto z zespołu ma certyfikat specjalisty psychoterapii uzależnień i czy jest lekarz psychiatra?

Do misji należy też uczciwość wobec osoby, która dzwoni. Dobry ośrodek mówi wprost, kiedy nie jest właściwym miejscem: gdy przed terapią potrzebny jest szpitalny detoks, gdy problem dotyczy czegoś, czego nie leczy, albo gdy jedyną przeszkodą w leczeniu są pieniądze, a bezpłatna terapia na NFZ jest w zasięgu.

Według standardów WHO i UNODC personel ośrodka powinien też przestrzegać ścisłego kodeksu etyki i nie narzucać pacjentom własnych przekonań.

Jakie prawa masz jako pacjentka ośrodka

Masz te same prawa co pacjentka przychodni czy szpitala, bo przestrzeganie ustawy o prawach pacjenta jest obowiązkiem każdego podmiotu, który udziela świadczeń zdrowotnych, publicznego i prywatnego (art. 2). W ośrodku leczenia uzależnień najczęściej chodzi o cztery z nich.

  • Dobrowolność. Poddanie się leczeniu odwykowemu jest dobrowolne (art. 21 ust. 2 ustawy o wychowaniu w trzeźwości). Wyjątki określa ustawa, a dotyczą one leczenia, do którego zobowiązuje sąd. Opisujemy je w tekście o przymusowym leczeniu alkoholika. Standardy WHO i UNODC dodają, że pacjentka może zrezygnować z leczenia w każdej chwili i ośrodek ma ją o tym poinformować.
  • Informacja i zgoda. Masz prawo wiedzieć, jakie jest rozpoznanie, jakie metody leczenia ośrodek proponuje i czego możesz się spodziewać (art. 9), a leczenie wymaga twojej zgody (art. 16).
  • Tajemnica. Personel medyczny musi zachować w tajemnicy informacje o tobie i twoim zdrowiu (art. 13 i 14). PARPA przypomina, że leczenie odwykowe jest objęte tajemnicą lekarską. Co do zasady rodzina dowie się czegoś o twoim leczeniu tylko wtedy, gdy się na to zgodzisz (art. 9 ust. 3). Wyjątki dotyczą między innymi sytuacji, w której zachowanie tajemnicy zagrażałoby życiu lub zdrowiu twojemu albo innych osób (art. 14).
  • Godność i intymność. Masz prawo do poszanowania godności i intymności (art. 20). Standardy WHO i UNODC wykluczają w leczeniu uzależnień wszelkie działania poniżające, na przykład odbieranie jedzenia albo leczenia za karę.

Regulamin ośrodka może ustalać zasady pobytu, takie jak abstynencja, plan zajęć czy czas na telefon. Żadna zasada nie może jednak upokarzać. Jeśli uważasz, że ośrodek łamie twoje prawa, możesz zadzwonić do Rzecznika Praw Pacjenta pod bezpłatny numer 800 190 590. Zanim wpłacisz pieniądze, zapytaj też, co dzieje się z opłatą, gdy przerwiesz pobyt.

Dobry ośrodek leczenia uzależnień dla kobiety

Dla kobiety dobry jest ośrodek, którego program zajmuje się sprawami, z jakimi kobiety przychodzą na leczenie częściej niż mężczyźni, takimi jak przemoc, piętno społeczne czy opieka nad dziećmi. Standardy WHO i UNODC zalecają, żeby leczenie było dopasowane do kobiet i kobiet w ciąży we wszystkich elementach: miejscu, składzie zespołu, programie, treści zajęć i przyjazności dla dzieci (standard 5.3).

Według tych standardów kobiety uzależnione od narkotyków są często bardziej narażone na przemoc domową i wykorzystanie seksualne, dlatego ośrodek powinien współpracować z instytucjami, które chronią kobiety i dzieci. Ten sam dokument zauważa, że kobiety mogą potrzebować osobnego leczenia w bezpiecznym otoczeniu bez mężczyzn, żeby w pełni z niego skorzystać.

Przegląd badań Greenfield i współpracowników (2007), obejmujący też uzależnienie od alkoholu, wyjaśnia, dlaczego to ma znaczenie. Kobiety uzależnione częściej niż mężczyźni doświadczyły przemocy fizycznej i seksualnej. Rzadziej też w ogóle zaczynają leczenie. Zatrzymują je opieka nad dziećmi, lęk przed utratą dzieci, ciąża i silniejsze niż u mężczyzn piętno społeczne. Sam ośrodek tylko dla kobiet nie leczy z zasady skuteczniej niż mieszany, ale pewną przewagę mają programy, które zajmują się problemami typowymi dla kobiet uzależnionych.

Przed wyborem zapytaj więc o rzeczy, które dotyczą twojego życia:

  • jak w czasie pobytu wygląda kontakt z dziećmi i kiedy mogą cię odwiedzić,
  • czy terapia obejmuje doświadczenie przemocy i co ośrodek robi, gdy pacjentce coś zagraża po powrocie do domu,
  • czy w grupie są mężczyźni,
  • jak ośrodek pracuje ze wstydem i poczuciem winy.

Jak bliscy mogą pomóc kobiecie, która wstydzi się szukać pomocy, piszemy w tekście uzależniona kobieta: jak jej pomóc mimo wstydu i piętna.

Czy dobry ośrodek leczenia uzależnień może być na NFZ

Tak. Placówka z umową z NFZ musi spełnić warunki koszyka świadczeń gwarantowanych, na przykład co do kwalifikacji kadry, a jej pracę kontrolują wojewoda, NFZ i wojewódzki ośrodek terapii uzależnienia (PARPA, 2019). Kryteria z pierwszej tabeli są te same dla ośrodka publicznego i prywatnego.

Na NFZ leczenie odwykowe osób uzależnionych od alkoholu jest bezpłatne (art. 21 ust. 3 ustawy o wychowaniu w trzeźwości). Bezpłatną terapię współuzależnienia w placówkach publicznych dostają też członkowie rodziny osoby uzależnionej od alkoholu (art. 23). Do poradni leczenia uzależnień idziesz bez skierowania. Na oddział dzienny i oddział całodobowy potrzebne jest skierowanie od lekarza, najlepiej z poradni. Detoks też wymaga skierowania: dostaniesz je od lekarza rodzinnego, w poradni albo na izbie przyjęć szpitala, w którym działa oddział detoksykacyjny (PARPA, 2019).

Adresy placówek leczenia uzależnień znajdziesz na mapie KCPU, a aktualne terminy w wyszukiwarce terminów leczenia NFZ. Publiczny i prywatny ośrodek różnią się kosztem, czasem oczekiwania i długością programu. Obie drogi porównujemy w tekście leczenie uzależnień na NFZ czy prywatnie.

Nasz ośrodek jest prywatny, a pobyt jest płatny. Skierowanie do nas nie jest potrzebne.

Czy dobry ośrodek gwarantuje trzeźwość

Nie. Uzależnienie jest chorobą przewlekłą, w której nawroty się zdarzają, więc obietnica pewnego wyleczenia powinna cię zaniepokoić. NIDA (2020) podaje, że do nawrotu dochodzi u 40-60% osób leczonych z uzależnienia. Podobnie jest przy nadciśnieniu i astmie: objawy wracają tam u 50-70% chorych. Nawrót nie znaczy, że leczenie zawiodło. Jest sygnałem, żeby do niego wrócić albo je zmienić.

PARPA pisze, że osoby, które od lat nie piją, w większości mają za sobą kilka prób leczenia, a praca z pacjentami po nawrocie jest stałą częścią oferty placówek odwykowych. Najlepiej radzą sobie ci, którzy terapię łączą z udziałem w grupach samopomocowych, takich jak AA.

Dobry ośrodek mówi więc o nawrocie otwarcie od pierwszych dni. Uczy rozpoznawać jego sygnały, daje plan na pierwsze miesiące po wyjściu i przyjmuje z powrotem, gdy coś pójdzie nie tak. Standardy WHO i UNODC zalecają planować leczenie uzależnienia tak jak leczenie innych chorób przewlekłych, czyli długoterminowo.

Nasza misja w praktyce

Centrum Terapii Kobiet działa od 2017 roku w Międzyrzeczu Górnym koło Bielska-Białej. Pomagamy kobietom uzależnionym od alkoholu, leków i narkotyków oraz kobietom współuzależnionym. Ośrodkiem kieruje mgr Gabriela Flig, psycholożka i psychotraumatolożka, która zakładała go z własnym doświadczeniem wychodzenia z uzależnienia.

ZasadaJak to wygląda u nas
Godność bez obwinianiaProgram zakłada, że uzależnienie jest chorobą, za którą nie przypisuje się pacjentce osobistej winy. Podstawą terapii jest poszanowanie jej godności i indywidualności
Świadoma decyzjaPierwszego dnia jest przyjęcie, ocena wstępna i omówienie zasad. Dopiero po nich decydujesz, czy zostajesz w programie
DyskrecjaZwracamy się do siebie po imieniu, a personel zna pacjentki tylko z imienia. Na zwolnieniu lekarskim nie ma nazwy ani danych ośrodka
Kadra z uprawnieniamiCertyfikowane specjalistki i instruktorzy terapii uzależnień, psycholożki, lekarz psychiatra, lekarz internista i pielęgniarka, a w zespole także osoby zdrowiejące z AA
Kontrola jakościProgram podlega superwizji i badaniom naukowym prowadzonym przez doktor nauk społecznych, która specjalizuje się w uzależnieniach kobiet
Program dla kobietAutorski program oparty na amerykańskim modelu terapii relacyjnej kobiet i na modelu Minnesota: terapia grupowa i indywidualna, warsztaty 12 Kroków, terapia zajęciowa
RodzinaTerapia współuzależnienia i warsztaty dla bliskich, także online. Odwiedziny w niedziele od 10:00 do 17:00, od drugiej niedzieli pobytu
Po wypisiePisemny plan na czas po ośrodku, wykaz mityngów AA i kontakt do osoby, która wesprze cię w miejscu zamieszkania. Absolwentki mogą bezterminowo przyjeżdżać na mityngi i spotkania w ośrodku, a po nawrocie skorzystać z programu nawrotowego

Programy trwają dwa, cztery albo sześć tygodni. Jeśli jedyną przeszkodą w leczeniu są dla ciebie pieniądze, zacznij od NFZ. Program, plan dnia i ceny opisujemy na stronie terapii alkoholizmu, a pomoc dla bliskich na stronie terapii współuzależnienia. Telefon 735 469 430 odbieramy codziennie od 8:00 do 20:00. Możesz zadzwonić w swojej sprawie albo w sprawie bliskiej ci kobiety. Rozmowa jest bezpłatna i do niczego nie zobowiązuje.

Najczęściej zadawane pytania

Co wyróżnia dobry ośrodek leczenia uzależnień?
Wpis do rejestru podmiotów leczniczych, terapeuci z certyfikatem specjalisty psychoterapii uzależnień, metody o potwierdzonej skuteczności, plan leczenia dopasowany do osoby, szacunek dla praw pacjentki, pomoc dla rodziny i plan na czas po wypisie. Tak dobrą placówkę opisują standardy WHO i UNODC (2020) oraz zalecenia PARPA. Warunki pobytu mogą ułatwić leczenie, ale o jego jakości nie świadczą.
Jak znaleźć dobry ośrodek leczenia uzależnień na NFZ?
Adresy placówek leczenia uzależnień są na mapie KCPU, a terminy w wyszukiwarce terminów leczenia NFZ. Placówki z umową z NFZ muszą spełniać warunki koszyka świadczeń gwarantowanych, między innymi co do kwalifikacji kadry. Do poradni leczenia uzależnień nie potrzebujesz skierowania. Na oddział dzienny i całodobowy potrzebne jest skierowanie od lekarza, najlepiej z poradni, a na detoks skierowanie od lekarza rodzinnego, z poradni albo z izby przyjęć szpitala, w którym działa oddział detoksykacyjny. Mapa placówek KCPU
Czy opinie z forum pomogą wybrać dobry ośrodek leczenia uzależnień?
Tylko częściowo. Nie wiesz, kto napisał anonimowy wpis i czy w ogóle był w tym ośrodku. Więcej o jakości leczenia powiedzą fakty, które sprawdzisz sama: wpis do rejestru podmiotów leczniczych, certyfikaty terapeutów, jawny cennik i plan po wypisie. Z forum możesz za to wziąć tematy, o które dopytasz ośrodek przez telefon. Jak sprawdzić ośrodek przed wyborem
Jakie ośrodki leczenia uzależnień są polecane?
Oficjalnego rankingu ośrodków w Polsce nie ma, a zestawienia w internecie prowadzą prywatne serwisy. Zamiast rankingu poproś o radę w poradni leczenia uzależnień albo lekarza, a polecony ośrodek sprawdź według tych samych kryteriów: rejestr, kadra, metody, prawa pacjentki, rodzina i plan po wypisie.
Czy z ośrodka leczenia uzależnień można wyjść przed końcem terapii?
Tak. Leczenie odwykowe jest dobrowolne, wyjątek stanowi leczenie, do którego zobowiązał sąd. Standardy WHO i UNODC mówią, że pacjentka może zrezygnować w każdej chwili i ośrodek ma ją o tym poinformować. Przed wpłatą zapytaj, co dzieje się wtedy z opłatą. U nas zaliczka 3000 zł, która rezerwuje termin, jest bezzwrotna.
Czy ośrodek może powiedzieć rodzinie o moim leczeniu?
Co do zasady tylko za twoją zgodą. Personel medyczny musi zachować w tajemnicy informacje o pacjentce i jej zdrowiu, a leczenie odwykowe jest objęte tajemnicą lekarską. To ty decydujesz, komu ośrodek może przekazywać informacje o twoim stanie zdrowia i leczeniu. Wyjątkiem jest między innymi sytuacja, w której zachowanie tajemnicy zagrażałoby życiu lub zdrowiu twojemu albo innych osób.
Czy dobry ośrodek leczenia uzależnień musi być tylko dla kobiet?
Nie musi. Przegląd badań z 2007 roku pokazał, że leczenie w grupach kobiecych nie jest z zasady skuteczniejsze od mieszanego, ale pewną przewagę mają programy, które zajmują się problemami częstszymi u kobiet. Standardy WHO i UNODC zauważają, że części kobiet najwięcej da leczenie w bezpiecznej grupie bez mężczyzn. Nasz ośrodek przyjmuje wyłącznie kobiety.

Źródła

  1. WHO, UNODC. International standards for the treatment of drug use disorders: revised edition incorporating results of field-testing (zasady 2, 4, 5 i 6), 2020.
  2. PARPA (obecnie KCPU). Czy warto podjąć leczenie odwykowe? O leczeniu osób pijących alkohol szkodliwie i uzależnionych, 2019.
  3. Sejm RP (ISAP). Ustawa z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (tekst jednolity: Dz.U. 2023 poz. 2151), art. 21-23, 2023.
  4. Sejm RP (ISAP). Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (tekst jednolity: Dz.U. 2024 poz. 581), art. 2, 9, 13, 14, 16 i 20, 2024.
  5. National Institute on Drug Abuse (NIDA). Drugs, Brains, and Behavior: The Science of Addiction. Treatment and Recovery, 2020.
  6. PubMed Central. Substance abuse treatment entry, retention, and outcome in women: a review of the literature (Greenfield SF i wsp., Drug and Alcohol Dependence 2007;86:1-21), 2007.
  7. Rzecznik Praw Pacjenta (gov.pl). Rzecznik Praw Pacjenta: kontakt i Telefoniczna Informacja Pacjenta.

Chętnie odpowiemy na wszystkie Wasze pytania