
Dobry ośrodek leczenia uzależnień: co go wyróżnia
Dobry ośrodek leczenia uzależnień leczy metodami, których skuteczność potwierdziły badania, zatrudnia terapeutów z uprawnieniami, szanuje prawa i decyzje pacjentki, pomaga jej rodzinie i planuje, co będzie po wypisie. Tak dobrą placówkę opisują międzynarodowe standardy leczenia WHO i UNODC (2020), broszura PARPA (2019) i polskie ustawy. Misja, którą ośrodek ma na stronie, coś znaczy dopiero wtedy, gdy widać ją w tych rzeczach na co dzień.
Prowadzimy prywatny ośrodek dla kobiet, więc na końcu opisujemy, jak te zasady wyglądają u nas. Jak sprawdzić konkretną placówkę w rejestrze i zweryfikować certyfikaty terapeutów, piszemy w tekście ośrodek terapii uzależnień: jak go sprawdzić przed wyborem. Jak dobrać formę leczenia do własnej sytuacji, opisujemy w poradniku jak wybrać najlepszy ośrodek leczenia uzależnień.
Po czym poznać dobry ośrodek leczenia uzależnień
Dobry ośrodek poznasz po tym, jak leczy i jak traktuje pacjentki. Tabela zbiera cechy, które powtarzają się w standardach WHO i UNODC, w zaleceniach PARPA i w polskich przepisach. Standardy WHO i UNODC dotyczą przede wszystkim leczenia uzależnienia od narkotyków, ale ich autorzy zaznaczają, że wiele zasad odnosi się też do leczenia uzależnienia od alkoholu.
| Cecha | Co to znaczy w praktyce | Skąd to wiadomo |
|---|---|---|
| Działa legalnie i pod nadzorem | Ma wpis do rejestru podmiotów wykonujących działalność leczniczą (RPWDL), więc podlega kontroli, a pacjentka może złożyć skargę w trybie praw pacjenta | Ustawa o wychowaniu w trzeźwości, art. 21 ust. 1; PARPA (2019) |
| Leczy metodami o potwierdzonej skuteczności | Psychoterapia indywidualna i grupowa, leki tylko z zalecenia lekarza, żadnych metod „bez wysiłku” | WHO/UNODC, zasada 4; PARPA (2019) |
| Terapię prowadzą osoby z uprawnieniami | Specjalista psychoterapii uzależnień z certyfikatem albo tytułem; instruktorzy i osoby w trakcie szkolenia pracują pod jego nadzorem | Ustawa o wychowaniu w trzeźwości, art. 22 ust. 2a i 2b |
| Ma zespół z różnych zawodów | Terapeuci, lekarz, psychiatra, psycholog, pielęgniarka, a także osoby, które same zdrowieją z uzależnienia | WHO/UNODC, standard 4.6 |
| Dopasowuje leczenie do osoby | Na początku ocenia zdrowie i sytuację pacjentki, a plan leczenia zmienia, gdy zmieniają się jej potrzeby | WHO/UNODC, standard 4.7 i rozdział 4 |
| Szanuje godność i decyzje pacjentki | Pyta o zgodę, informuje o leczeniu, pozwala zrezygnować, chroni tajemnicę i nie stosuje kar, które poniżają | Ustawa o prawach pacjenta; WHO/UNODC, zasada 2 |
| Pomaga też rodzinie | Terapia współuzależnienia, konsultacje albo warsztaty dla bliskich | PARPA (2019); ustawa o wychowaniu w trzeźwości, art. 23 |
| Planuje czas po wypisie i przyjmuje po nawrocie | Plan dalszej terapii, kontakt do poradni i grup samopomocowych, możliwość powrotu do leczenia po złamaniu abstynencji | PARPA (2019); NIDA (2020) |
| Kontroluje jakość swojej pracy | Spisany program i zasady, superwizja kliniczna terapeutów, regularne zbieranie opinii pacjentek | WHO/UNODC, standardy 6.2, 6.3 i 6.8 |
Widok na góry, basen czy pokój jednoosobowy mogą ułatwić pobyt, ale żaden z tych dokumentów ich nie wymienia. Jeśli ośrodek dużo pisze o warunkach, a mało o tym, kto i jak prowadzi terapię, dopytaj o to przed wpłatą zaliczki.
Część cech sprawdzisz sama w kilkanaście minut: wpis do rejestru, nazwiska i certyfikaty terapeutów, cennik. Resztę, czyli to, jak ośrodek traktuje pacjentki i co robi po ich wyjściu, poznasz dopiero z rozmowy i z regulaminu pobytu.
Co znaczy, że ośrodek ma misję
Misja ośrodka to odpowiedź na trzy pytania: komu pomaga, po co i na jakich zasadach. Standardy WHO i UNODC zalecają, żeby program, procedury i zasady pobytu były ustalone z góry, spisane i znane zarówno personelowi, jak i pacjentom (zasada 6). Misja bez takiego zaplecza zostaje hasłem na stronie internetowej.
Hasło od zasady odróżnisz, pytając o konkrety. Tabela pokazuje, o co dopytać, gdy ośrodek pisze o sobie ogólnikami.
| Co ośrodek pisze o sobie | O co zapytać |
|---|---|
| „Szanujemy każdą pacjentkę” | Czy mogę przeczytać regulamin przed przyjazdem i co grozi za złamanie zasad? |
| „Indywidualne podejście” | Kto ustala mój plan leczenia, kiedy i czy będę mieć swojego terapeutę prowadzącego? |
| „Skuteczna terapia” | Na jakich metodach opiera się program, kto go superwizuje i co się dzieje, gdy pacjentka wraca do picia? |
| „Pomagamy całej rodzinie” | Co dokładnie dostają bliscy: warsztaty, konsultacje, terapię współuzależnienia? Od kiedy i czy można zdalnie? |
| „Pełna dyskrecja” | Kto ma dostęp do informacji o moim leczeniu i co ośrodek przekaże rodzinie albo pracodawcy? |
| „Kadra z wieloletnim doświadczeniem” | Kto z zespołu ma certyfikat specjalisty psychoterapii uzależnień i czy jest lekarz psychiatra? |
Do misji należy też uczciwość wobec osoby, która dzwoni. Dobry ośrodek mówi wprost, kiedy nie jest właściwym miejscem: gdy przed terapią potrzebny jest szpitalny detoks, gdy problem dotyczy czegoś, czego nie leczy, albo gdy jedyną przeszkodą w leczeniu są pieniądze, a bezpłatna terapia na NFZ jest w zasięgu.
Według standardów WHO i UNODC personel ośrodka powinien też przestrzegać ścisłego kodeksu etyki i nie narzucać pacjentom własnych przekonań.
Jakie prawa masz jako pacjentka ośrodka
Masz te same prawa co pacjentka przychodni czy szpitala, bo przestrzeganie ustawy o prawach pacjenta jest obowiązkiem każdego podmiotu, który udziela świadczeń zdrowotnych, publicznego i prywatnego (art. 2). W ośrodku leczenia uzależnień najczęściej chodzi o cztery z nich.
- Dobrowolność. Poddanie się leczeniu odwykowemu jest dobrowolne (art. 21 ust. 2 ustawy o wychowaniu w trzeźwości). Wyjątki określa ustawa, a dotyczą one leczenia, do którego zobowiązuje sąd. Opisujemy je w tekście o przymusowym leczeniu alkoholika. Standardy WHO i UNODC dodają, że pacjentka może zrezygnować z leczenia w każdej chwili i ośrodek ma ją o tym poinformować.
- Informacja i zgoda. Masz prawo wiedzieć, jakie jest rozpoznanie, jakie metody leczenia ośrodek proponuje i czego możesz się spodziewać (art. 9), a leczenie wymaga twojej zgody (art. 16).
- Tajemnica. Personel medyczny musi zachować w tajemnicy informacje o tobie i twoim zdrowiu (art. 13 i 14). PARPA przypomina, że leczenie odwykowe jest objęte tajemnicą lekarską. Co do zasady rodzina dowie się czegoś o twoim leczeniu tylko wtedy, gdy się na to zgodzisz (art. 9 ust. 3). Wyjątki dotyczą między innymi sytuacji, w której zachowanie tajemnicy zagrażałoby życiu lub zdrowiu twojemu albo innych osób (art. 14).
- Godność i intymność. Masz prawo do poszanowania godności i intymności (art. 20). Standardy WHO i UNODC wykluczają w leczeniu uzależnień wszelkie działania poniżające, na przykład odbieranie jedzenia albo leczenia za karę.
Regulamin ośrodka może ustalać zasady pobytu, takie jak abstynencja, plan zajęć czy czas na telefon. Żadna zasada nie może jednak upokarzać. Jeśli uważasz, że ośrodek łamie twoje prawa, możesz zadzwonić do Rzecznika Praw Pacjenta pod bezpłatny numer 800 190 590. Zanim wpłacisz pieniądze, zapytaj też, co dzieje się z opłatą, gdy przerwiesz pobyt.
Dobry ośrodek leczenia uzależnień dla kobiety
Dla kobiety dobry jest ośrodek, którego program zajmuje się sprawami, z jakimi kobiety przychodzą na leczenie częściej niż mężczyźni, takimi jak przemoc, piętno społeczne czy opieka nad dziećmi. Standardy WHO i UNODC zalecają, żeby leczenie było dopasowane do kobiet i kobiet w ciąży we wszystkich elementach: miejscu, składzie zespołu, programie, treści zajęć i przyjazności dla dzieci (standard 5.3).
Według tych standardów kobiety uzależnione od narkotyków są często bardziej narażone na przemoc domową i wykorzystanie seksualne, dlatego ośrodek powinien współpracować z instytucjami, które chronią kobiety i dzieci. Ten sam dokument zauważa, że kobiety mogą potrzebować osobnego leczenia w bezpiecznym otoczeniu bez mężczyzn, żeby w pełni z niego skorzystać.
Przegląd badań Greenfield i współpracowników (2007), obejmujący też uzależnienie od alkoholu, wyjaśnia, dlaczego to ma znaczenie. Kobiety uzależnione częściej niż mężczyźni doświadczyły przemocy fizycznej i seksualnej. Rzadziej też w ogóle zaczynają leczenie. Zatrzymują je opieka nad dziećmi, lęk przed utratą dzieci, ciąża i silniejsze niż u mężczyzn piętno społeczne. Sam ośrodek tylko dla kobiet nie leczy z zasady skuteczniej niż mieszany, ale pewną przewagę mają programy, które zajmują się problemami typowymi dla kobiet uzależnionych.
Przed wyborem zapytaj więc o rzeczy, które dotyczą twojego życia:
- jak w czasie pobytu wygląda kontakt z dziećmi i kiedy mogą cię odwiedzić,
- czy terapia obejmuje doświadczenie przemocy i co ośrodek robi, gdy pacjentce coś zagraża po powrocie do domu,
- czy w grupie są mężczyźni,
- jak ośrodek pracuje ze wstydem i poczuciem winy.
Jak bliscy mogą pomóc kobiecie, która wstydzi się szukać pomocy, piszemy w tekście uzależniona kobieta: jak jej pomóc mimo wstydu i piętna.
Czy dobry ośrodek leczenia uzależnień może być na NFZ
Tak. Placówka z umową z NFZ musi spełnić warunki koszyka świadczeń gwarantowanych, na przykład co do kwalifikacji kadry, a jej pracę kontrolują wojewoda, NFZ i wojewódzki ośrodek terapii uzależnienia (PARPA, 2019). Kryteria z pierwszej tabeli są te same dla ośrodka publicznego i prywatnego.
Na NFZ leczenie odwykowe osób uzależnionych od alkoholu jest bezpłatne (art. 21 ust. 3 ustawy o wychowaniu w trzeźwości). Bezpłatną terapię współuzależnienia w placówkach publicznych dostają też członkowie rodziny osoby uzależnionej od alkoholu (art. 23). Do poradni leczenia uzależnień idziesz bez skierowania. Na oddział dzienny i oddział całodobowy potrzebne jest skierowanie od lekarza, najlepiej z poradni. Detoks też wymaga skierowania: dostaniesz je od lekarza rodzinnego, w poradni albo na izbie przyjęć szpitala, w którym działa oddział detoksykacyjny (PARPA, 2019).
Adresy placówek leczenia uzależnień znajdziesz na mapie KCPU, a aktualne terminy w wyszukiwarce terminów leczenia NFZ. Publiczny i prywatny ośrodek różnią się kosztem, czasem oczekiwania i długością programu. Obie drogi porównujemy w tekście leczenie uzależnień na NFZ czy prywatnie.
Nasz ośrodek jest prywatny, a pobyt jest płatny. Skierowanie do nas nie jest potrzebne.
Czy dobry ośrodek gwarantuje trzeźwość
Nie. Uzależnienie jest chorobą przewlekłą, w której nawroty się zdarzają, więc obietnica pewnego wyleczenia powinna cię zaniepokoić. NIDA (2020) podaje, że do nawrotu dochodzi u 40-60% osób leczonych z uzależnienia. Podobnie jest przy nadciśnieniu i astmie: objawy wracają tam u 50-70% chorych. Nawrót nie znaczy, że leczenie zawiodło. Jest sygnałem, żeby do niego wrócić albo je zmienić.
PARPA pisze, że osoby, które od lat nie piją, w większości mają za sobą kilka prób leczenia, a praca z pacjentami po nawrocie jest stałą częścią oferty placówek odwykowych. Najlepiej radzą sobie ci, którzy terapię łączą z udziałem w grupach samopomocowych, takich jak AA.
Dobry ośrodek mówi więc o nawrocie otwarcie od pierwszych dni. Uczy rozpoznawać jego sygnały, daje plan na pierwsze miesiące po wyjściu i przyjmuje z powrotem, gdy coś pójdzie nie tak. Standardy WHO i UNODC zalecają planować leczenie uzależnienia tak jak leczenie innych chorób przewlekłych, czyli długoterminowo.
Nasza misja w praktyce
Centrum Terapii Kobiet działa od 2017 roku w Międzyrzeczu Górnym koło Bielska-Białej. Pomagamy kobietom uzależnionym od alkoholu, leków i narkotyków oraz kobietom współuzależnionym. Ośrodkiem kieruje mgr Gabriela Flig, psycholożka i psychotraumatolożka, która zakładała go z własnym doświadczeniem wychodzenia z uzależnienia.
| Zasada | Jak to wygląda u nas |
|---|---|
| Godność bez obwiniania | Program zakłada, że uzależnienie jest chorobą, za którą nie przypisuje się pacjentce osobistej winy. Podstawą terapii jest poszanowanie jej godności i indywidualności |
| Świadoma decyzja | Pierwszego dnia jest przyjęcie, ocena wstępna i omówienie zasad. Dopiero po nich decydujesz, czy zostajesz w programie |
| Dyskrecja | Zwracamy się do siebie po imieniu, a personel zna pacjentki tylko z imienia. Na zwolnieniu lekarskim nie ma nazwy ani danych ośrodka |
| Kadra z uprawnieniami | Certyfikowane specjalistki i instruktorzy terapii uzależnień, psycholożki, lekarz psychiatra, lekarz internista i pielęgniarka, a w zespole także osoby zdrowiejące z AA |
| Kontrola jakości | Program podlega superwizji i badaniom naukowym prowadzonym przez doktor nauk społecznych, która specjalizuje się w uzależnieniach kobiet |
| Program dla kobiet | Autorski program oparty na amerykańskim modelu terapii relacyjnej kobiet i na modelu Minnesota: terapia grupowa i indywidualna, warsztaty 12 Kroków, terapia zajęciowa |
| Rodzina | Terapia współuzależnienia i warsztaty dla bliskich, także online. Odwiedziny w niedziele od 10:00 do 17:00, od drugiej niedzieli pobytu |
| Po wypisie | Pisemny plan na czas po ośrodku, wykaz mityngów AA i kontakt do osoby, która wesprze cię w miejscu zamieszkania. Absolwentki mogą bezterminowo przyjeżdżać na mityngi i spotkania w ośrodku, a po nawrocie skorzystać z programu nawrotowego |
Programy trwają dwa, cztery albo sześć tygodni. Jeśli jedyną przeszkodą w leczeniu są dla ciebie pieniądze, zacznij od NFZ. Program, plan dnia i ceny opisujemy na stronie terapii alkoholizmu, a pomoc dla bliskich na stronie terapii współuzależnienia. Telefon 735 469 430 odbieramy codziennie od 8:00 do 20:00. Możesz zadzwonić w swojej sprawie albo w sprawie bliskiej ci kobiety. Rozmowa jest bezpłatna i do niczego nie zobowiązuje.
Najczęściej zadawane pytania
Co wyróżnia dobry ośrodek leczenia uzależnień?
Jak znaleźć dobry ośrodek leczenia uzależnień na NFZ?
Czy opinie z forum pomogą wybrać dobry ośrodek leczenia uzależnień?
Jakie ośrodki leczenia uzależnień są polecane?
Czy z ośrodka leczenia uzależnień można wyjść przed końcem terapii?
Czy ośrodek może powiedzieć rodzinie o moim leczeniu?
Czy dobry ośrodek leczenia uzależnień musi być tylko dla kobiet?
Źródła
- WHO, UNODC. International standards for the treatment of drug use disorders: revised edition incorporating results of field-testing (zasady 2, 4, 5 i 6), 2020.
- PARPA (obecnie KCPU). Czy warto podjąć leczenie odwykowe? O leczeniu osób pijących alkohol szkodliwie i uzależnionych, 2019.
- Sejm RP (ISAP). Ustawa z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (tekst jednolity: Dz.U. 2023 poz. 2151), art. 21-23, 2023.
- Sejm RP (ISAP). Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (tekst jednolity: Dz.U. 2024 poz. 581), art. 2, 9, 13, 14, 16 i 20, 2024.
- National Institute on Drug Abuse (NIDA). Drugs, Brains, and Behavior: The Science of Addiction. Treatment and Recovery, 2020.
- PubMed Central. Substance abuse treatment entry, retention, and outcome in women: a review of the literature (Greenfield SF i wsp., Drug and Alcohol Dependence 2007;86:1-21), 2007.
- Rzecznik Praw Pacjenta (gov.pl). Rzecznik Praw Pacjenta: kontakt i Telefoniczna Informacja Pacjenta.
Powiązane artykuły

Alkoholizm kobiet ·
Objawy alkoholizmu: znaki ostrzegawcze i kiedy szukać pomocy

Alkoholizm kobiet ·
Alkoholizm: grzech czy choroba? Medycyna, Kościół i Osiatyński

Alkoholizm kobiet ·

