Przejdź do treści
Centrum Terapii Kobiet Logo
Terapia narkomanii u kobiet

Uzależnienie od narkotyków u kobiet: objawy, ciąża, leczenie

Zaktualizowano Narkomania
mgr Gabriela FligPsycholog, Psychotraumatolog. Terapeuta uzależnień i współuzależnieńWeryfikacja merytoryczna: mgr Agnieszka Siejko-Kural

Uzależnienie od narkotyków u kobiet rozpoznaje się według tych samych kryteriów co u mężczyzn, ale często zaczyna się inaczej i szybciej postępuje. Kobiety częściej biorą pierwszy raz przy partnerze, częściej sięgają po substancje, żeby poradzić sobie z bólem, lękiem, zmęczeniem albo wagą, a przed leczeniem powstrzymuje je wstyd i lęk o dzieci (UNODC, 2016; NIDA, 2020).

Leczenie w Polsce jest dobrowolne, a w placówkach z umową z NFZ bezpłatne. Do poradni leczenia uzależnień pójdziesz bez skierowania, na oddział detoksykacyjny potrzebne jest skierowanie od lekarza. Jeśli jesteś w ciąży, nie odstawiaj sama opioidów ani leków uspokajających, tylko od razu powiedz o nich lekarzowi. WHO zaleca w takiej sytuacji leczenie pod opieką lekarza zamiast nagłego przerwania (WHO, 2014).

Po czym poznać uzależnienie od narkotyków?

Uzależnienie rozpoznaje się, gdy występują co najmniej dwie z trzech grup objawów opisanych w klasyfikacji ICD-11 Światowej Organizacji Zdrowia, która weszła w życie w 2022 roku: utrata kontroli nad braniem, coraz ważniejsze miejsce narkotyku w życiu oraz objawy fizjologiczne, czyli tolerancja i zespół odstawienny (Matone i in., 2022). Kryteria są takie same dla kobiet i mężczyzn.

Trzy grupy objawów uzależnienia według ICD-11. Rozpoznanie stawia lekarz po rozmowie i badaniu.
Grupa objawów (ICD-11)Jak to może wyglądać na co dzień
Utrata kontroliBierzesz więcej albo częściej, niż planowałaś. Obiecujesz sobie przerwę i jej nie dotrzymujesz. Gdy już zaczniesz, trudno ci przestać.
Narkotyk coraz ważniejszyDzień układa się wokół brania, zdobywania i odsypiania. Rezygnujesz z pracy, spotkań i rzeczy, które kiedyś cieszyły. Bierzesz dalej, choć widzisz szkody.
Objawy fizjologiczneTa sama dawka działa słabiej, więc bierzesz więcej. Bez narkotyku czujesz się źle fizycznie i psychicznie, a kolejna dawka przynosi ulgę.

ICD-11 opisuje też szkodliwe używanie, czyli branie, które już szkodzi zdrowiu fizycznemu albo psychicznemu, choć nie spełnia kryteriów uzależnienia (Matone i in., 2022). Ono także jest powodem do rozmowy ze specjalistą.

Bliscy rzadko widzą same kryteria. Częściej zauważają zmiany w zachowaniu: wahania nastroju bez wyraźnego powodu, znikające pieniądze, nowe znajomości, wycofanie z życia rodziny, zaniedbywanie dzieci albo pracy, inny rytm snu, chudnięcie. Żaden z tych sygnałów osobno niczego nie przesądza, bo podobnie może wyglądać depresja albo kryzys w związku. Kilka takich zmian naraz, utrzymujących się tygodniami, to już powód do rozmowy.

Co wyróżnia uzależnienie od narkotyków u kobiet?

Różni się głównie droga, którą kobieta dochodzi do uzależnienia, i to, co później utrudnia jej leczenie. U kobiet od pierwszego brania do uzależnienia mija często mniej czasu niż u mężczyzn. Ten tak zwany efekt teleskopowy opisano przy opioidach, stymulantach, alkoholu i marihuanie. Część badań go nie potwierdza, ale badania na zwierzętach mocno go wspierają, a wśród możliwych przyczyn wymienia się hormony jajnikowe (Towers i in., 2023). NIDA (2020) podaje, że po pierwszym kontakcie z marihuaną kobiety szybciej niż mężczyźni rozwijają zaburzenia związane z jej używaniem.

Kobiety częściej niż mężczyźni biorą narkotyk po raz pierwszy w obecności partnera i częściej żyją z partnerem, który bierze (UNODC, 2016). Rzucenie narkotyków może wtedy oznaczać konflikt w związku albo jego koniec, a lęk przed utratą relacji potrafi odsunąć decyzję o leczeniu.

Dla wielu kobiet substancja staje się sposobem na trudne emocje i życie w ciągłym stresie (UNODC, 2016). Kobiety częściej niż mężczyźni biorą bez recepty leki opioidowe, żeby uśmierzyć ból, lęk albo napięcie, nawet gdy ból jest podobnie silny jak u mężczyzn. Kobiety biorące metamfetaminę jako powody podają chęć dodania sobie energii i schudnięcia (NIDA, 2020). Uzależnienie zaczyna się wtedy od czegoś, co miało pomóc w codziennym funkcjonowaniu. O lekach uspokajających i nasennych piszemy osobno we wpisie uzależnienie od leków uspokajających i nasennych u kobiet.

Kobiety zgłaszające się na leczenie częściej niż mężczyźni mają też depresję albo zaburzenia lękowe, a przemoc, także seksualna, jest w ich historii częsta (UNODC, 2016). Dlaczego samo odstawienie nie wystarcza, gdy pod uzależnieniem leży trauma, opisujemy we wpisie trauma a uzależnienie u kobiet.

Otoczenie zwykle ocenia uzależnioną kobietę surowiej niż mężczyznę. Ciężarne i matki boją się, że zostaną uznane za złe matki i stracą dzieci (UNODC, 2016). Według UNODC kobiety zaczynają brać później niż mężczyźni i trafiają na leczenie na wcześniejszym etapie choroby. Bywa, że przychodzą z bardziej złożonymi problemami, ale w leczeniu radzą sobie tak samo dobrze jak mężczyźni.

Ile kobiet w Polsce bierze narkotyki i czym różnią się od mężczyzn przy konkretnych substancjach, pokazujemy we wpisie narkomania kobiet i mężczyzn.

Jakie zagrożenia dotyczą szczególnie kobiet?

Najgroźniejsze jest przedawkowanie, zwłaszcza opioidów, a ryzyko rośnie po przerwie w braniu i przy łączeniu substancji. Po ecstasy może dojść do groźnego spadku poziomu sodu we krwi, który częściej zabija młode kobiety niż mężczyzn.

Sytuacje szczególnego ryzyka u kobiet biorących narkotyki. Dane NIDA pochodzą z USA.
SytuacjaCo groziŹródło
Ecstasy (MDMA)MDMA utrudnia wydalanie wody i obniża poziom sodu we krwi, co może doprowadzić do obrzęku mózgu. Prawie wszystkie opisane zgony z tego powodu dotyczyły kobiet w wieku 15-30 latNIDA, 2020
Wstrzykiwanie heroinyW pierwszych latach wstrzykiwania kobiety są bardziej niż mężczyźni narażone na śmierć z przedawkowaniaNIDA, 2020
Opioidowe leki przeciwbóloweW USA w latach 1999-2016 liczba zgonów z przedawkowania tych leków rosła u kobiet szybciej niż u mężczyzn (o 596% wobec 312%)NIDA, 2020
Opioidy razem z alkoholem albo lekami uspokajającymiAlkohol i benzodiazepiny, podobnie jak opioidy, hamują oddychanie, więc ich łączenie zwiększa ryzyko przedawkowaniaWHO, 2025
Powrót do brania po przerwieRyzyko przedawkowania opioidów rośnie, gdy wraca się do nich po detoksie, po zakończeniu leczenia albo po innej dłuższej przerwieWHO, 2025
Związek z partnerem, który bierzeWspólne branie bywa związane z przemocą fizyczną i seksualną oraz z ryzykiem HIV i innych zakażeńUNODC, 2016

Narkotyki w ciąży i podczas karmienia piersią

Jeśli jesteś w ciąży i bierzesz, powiedz o tym lekarzowi prowadzącemu ciążę jak najwcześniej. WHO zaleca, by lekarz pytał każdą ciężarną o alkohol i narkotyki na każdej wizycie, a kobiecie uzależnionej doradził przerwanie brania i w razie potrzeby odtrucie pod nadzorem lekarza (WHO, 2014). Przy opioidach i lekach uspokajających zasady są jednak inne.

Na podstawie wytycznych WHO dotyczących substancji psychoaktywnych w ciąży (2014).
SubstancjaCo zaleca WHO w ciąży
Heroina i inne opioidy, także leki przeciwbóloweLeczenie podtrzymujące metadonem albo buprenorfiną zamiast prób odtrucia
Leki uspokajające z grupy benzodiazepinStopniowe zmniejszanie dawki z użyciem leku długo działającego, pod kontrolą lekarza
Amfetamina, metamfetamina, kokaina, marihuanaNie ma rutynowo zalecanych leków na samo uzależnienie. Lekarz pomaga odstawić substancję i może leczyć objawy psychiczne, jeśli się pojawią

Nie odstawiaj sama opioidów ani leków uspokajających w ciąży. Metadon i buprenorfina w porównaniu z brakiem leczenia poprawiają wyniki zarówno matki, jak i dziecka (UNODC, 2016). Ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii pozwala w Polsce leczyć osoby uzależnione od opioidów substytucyjnie (art. 28). Gdzie takie leczenie jest dostępne, dowiesz się w poradni leczenia uzależnień.

Po porodzie dziecko narażone w ciąży na opioidy może mieć objawy odstawienia. Według WHO każdy szpital z oddziałem położniczym powinien mieć procedurę ich rozpoznawania i leczenia.

WHO zaleca, by matki z uzależnieniem zachęcać do karmienia piersią, chyba że ryzyko wyraźnie przeważa nad korzyściami. Dotyczy to także matek stabilnie leczonych metadonem albo buprenorfiną. Kobieta, która karmi i bierze, powinna dostać pomoc w przerwaniu brania, ale samo branie nie zawsze wyklucza karmienie (WHO, 2014). O tym, czy karmić, zdecyduj razem z lekarzem.

Ciąża bywa momentem, w którym kobiety chętniej podejmują leczenie. Według wytycznych UNODC (2016) kobiecie w ciąży nie powinno się odmawiać leczenia uzależnienia.

Czy zgłaszając się na leczenie, ryzykuję utratę dzieci?

Informacje z leczenia są objęte tajemnicą i co do zasady nie trafiają do nikogo bez twojej zgody. Osoby wykonujące zawód medyczny muszą zachować w tajemnicy informacje o tobie i twoim zdrowiu (ustawa o prawach pacjenta, art. 13 i 14). Ustawa przewiduje od tego wyjątki: gdy tak stanowią inne ustawy, gdy zachowanie tajemnicy zagraża życiu albo zdrowiu twojemu lub innych osób, także dziecka, gdy sama się zgodzisz na jej ujawnienie, albo gdy informacje trzeba przekazać innym osobom, które cię leczą.

Lęk przed odebraniem dzieci jest jednym z głównych powodów, dla których matki odkładają leczenie (UNODC, 2016). Leczenie jest dobrowolne (ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii, art. 25), więc to ty decydujesz, gdzie i kiedy je zaczniesz, i ty planujesz, kto w tym czasie zajmie się dziećmi.

Przy pobycie stacjonarnym ustal tę opiekę z kimś zaufanym przed przyjazdem. Jeśli sprawa dzieci toczy się już w sądzie rodzinnym, porozmawiaj o swojej sytuacji z prawnikiem. W naszym ośrodku rodzina może odwiedzać pacjentkę w niedziele od 10 do 17, począwszy od drugiej niedzieli pobytu.

Jak wygląda leczenie uzależnienia od narkotyków?

Leczenie ma zwykle dwa etapy: najpierw bezpieczne odstawienie substancji, jeśli organizm jest uzależniony fizycznie, potem terapia, która uczy żyć bez narkotyku. Sam detoks trwa krótko i nie leczy uzależnienia, przygotowuje do terapii.

Skierowanie na oddział najłatwiej dostać od lekarza w poradni leczenia uzależnień.
Forma pomocyDla kogoSkierowanie
Poradnia leczenia uzależnień (NFZ)Pierwsza rozmowa, diagnoza, terapia ambulatoryjna, pomoc dla bliskichNie jest potrzebne
Oddział detoksykacyjny (NFZ)Gdy odstawienie wymaga opieki lekarzaPotrzebne, od lekarza
Oddział dzienny (NFZ)Terapia przez kilka godzin dziennie, noce w domuPotrzebne, od lekarza
Oddział stacjonarny lub ośrodek rehabilitacyjny (NFZ)Gdy leczenie w domu się nie udaje albo otoczenie sprzyja braniuPotrzebne, od lekarza
Leczenie substytucyjneOsoby uzależnione od opioidów: metadon albo buprenorfina pod kontrolą lekarzaZapytaj w poradni leczenia uzależnień
Ośrodek prywatnyGdy zależy ci na terminie, kameralnej grupie albo konkretnym programieNie jest potrzebne, pobyt jest płatny

W placówkach z umową z NFZ leczenie jest bezpłatne. Ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii przewiduje, że osoba uzależniona nie płaci za leczenie, rehabilitację i reintegrację niezależnie od tego, gdzie mieszka (art. 26 ust. 5). Czym różni się droga publiczna od prywatnej i ile się czeka, opisujemy we wpisie leczenie uzależnień na NFZ czy prywatnie.

Dorosłej kobiety nie można zmusić do leczenia, bo jest ono dobrowolne (art. 25). Przymusowe leczenie sąd rodzinny może orzec tylko wobec osoby niepełnoletniej, na wniosek rodziny albo z urzędu, najdłużej na 2 lata (art. 30). Inaczej jest w sprawach karnych. Gdy osoba uzależniona, której zarzucono przestępstwo związane z używaniem narkotyków zagrożone karą do 5 lat, podda się leczeniu, prokurator może zawiesić postępowanie. Sąd, który za przestępstwo związane z używaniem narkotyków skazuje osobę uzależnioną na karę w zawieszeniu, zobowiązuje ją do leczenia (art. 71 i 72).

Jak leczymy kobiety uzależnione od narkotyków w naszym ośrodku

W Centrum Terapii Kobiet w Międzyrzeczu Górnym pod Bielskiem-Białą leczą się wyłącznie kobiety. Program terapii lekowej i narkotykowej trwa od 6 tygodni. Jest przeznaczony dla kobiet po detoksie, które potrzebują zmniejszenia dawek leków i zbudowania motywacji do dalszego, długoterminowego leczenia. Obejmuje:

  • diagnozę problemu, konsultacje medyczne w trakcie pobytu i pomoc psychologa,
  • terapię indywidualną i grupową oraz warsztaty 12 Kroków,
  • opracowanie i monitorowanie planu obniżania albo odstawiania leków i substancji,
  • odbudowę poczucia własnej wartości i wzmacnianie relacji z ludźmi,
  • strategię i siatkę wsparcia na czas po wyjściu,
  • pomoc w wyborze ośrodka leczenia długoterminowego.

Uzależnienie od narkotyków najczęściej wymaga leczenia długoterminowego, dlatego traktujemy ten program jako pierwszy krok, po którym pacjentka kontynuuje terapię. Pracujemy według autorskiego programu opartego na amerykańskim modelu terapii relacyjnej kobiet i na modelu Minnesota. W zespole są terapeuci, lekarze, psycholodzy i osoby zdrowiejące z AA.

Według UNODC (2016) kobiety leczone w programach tylko dla kobiet osiągają lepsze wyniki niż w programach mieszanych. Kiedy grupa kobieca ułatwia szczerość, a kiedy lepsza bywa mieszana, piszemy we wpisie terapia w grupie kobiecej czy mieszanej.

Ośrodek jest prywatny, program kosztuje od 17 000 zł, a skierowanie nie jest potrzebne. Termin ustalasz telefonicznie. Szczegóły znajdziesz na stronie terapii narkomanii dla kobiet.

Jak pomóc bliskiej kobiecie, która bierze narkotyki?

Porozmawiaj z nią wtedy, gdy jest trzeźwa. Powiedz, co widzisz i czego się boisz, i podaj konkretne miejsce, gdzie może dostać pomoc. Do leczenia dorosłej osoby zmusić nie możesz, ale możesz zadbać o siebie i nie brać na siebie skutków jej brania.

Bliscy mogą dzwonić pod bezpłatny Ogólnopolski Telefon Zaufania „Uzależnienia” 800 199 990, czynny codziennie od 16 do 21. Do poradni leczenia uzależnień na NFZ osoba współuzależniona też pójdzie bez skierowania. Prowadzimy warsztaty dla rodzin osób uzależnionych, także online. Jak przygotować się do rozmowy i czego unikać, opisujemy w przewodniku dla bliskich osoby uzależnionej.

Kiedy dzwonić pod 112?

Dzwoń pod 112 od razu, gdy po narkotykach kobieta traci przytomność albo ma trudności z oddychaniem. Przy opioidach trzecim typowym objawem przedawkowania są źrenice zwężone do rozmiaru łebka szpilki (WHO, 2025). Nie czekaj, aż „prześpi”. Dyspozytor powie ci, co robić do przyjazdu karetki.

Szczególnie uważaj po przerwie w braniu, na przykład po detoksie albo zakończeniu leczenia, i przy łączeniu opioidów z alkoholem lub lekami uspokajającymi (WHO, 2025).

Jeśli myślisz o odebraniu sobie życia, zadzwoń pod 112 albo pod bezpłatny telefon zaufania dla dorosłych w kryzysie emocjonalnym 116 123. Jeśli chcesz porozmawiać o leczeniu dla siebie albo bliskiej kobiety, skontaktuj się z nami.

Najczęściej zadawane pytania

Czy kobiety uzależniają się od narkotyków szybciej niż mężczyźni?
Często tak, choć nie zawsze. Efekt teleskopowy, czyli krótszy czas od pierwszego brania do uzależnienia albo do zgłoszenia się na leczenie, opisano u kobiet przy opioidach, stymulantach, alkoholu i marihuanie. Część badań go nie potwierdza, ale badania na zwierzętach mocno go wspierają, a jedną z możliwych przyczyn są hormony jajnikowe.
Po czym poznać, że kobieta bierze narkotyki?
Zwykle po kilku zmianach naraz, które utrzymują się tygodniami: wahaniach nastroju bez wyraźnego powodu, znikających pieniądzach, nowych znajomościach, wycofaniu z życia rodziny, zaniedbywaniu dzieci albo pracy, innym rytmie snu i chudnięciu. Uzależnienie rozpoznaje lekarz, gdy występują co najmniej dwie z trzech grup objawów: utrata kontroli, coraz ważniejsze miejsce narkotyku w życiu oraz tolerancja albo objawy odstawienia.
Czy można zmusić dorosłą osobę do leczenia narkomanii?
Nie. Według ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii leczenie jest dobrowolne, a przymusowe leczenie, najdłużej na 2 lata, sąd rodzinny może orzec tylko wobec osoby niepełnoletniej. Wyjątkiem są sprawy karne: prokurator może zawiesić postępowanie, jeśli osoba uzależniona podda się leczeniu, a sąd przy karze w zawieszeniu zobowiązuje ją do leczenia.
Czy na detoks narkotykowy na NFZ potrzebne jest skierowanie?
Tak, na oddział detoksykacyjny potrzebne jest skierowanie od lekarza. Najprościej dostać je w poradni leczenia uzależnień, do której skierowania nie potrzebujesz. Do prywatnego ośrodka skierowanie nie jest potrzebne.
Czy leczenie uzależnienia od narkotyków jest bezpłatne?
W placówkach z umową z NFZ tak. Ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii przewiduje, że osoba uzależniona nie płaci za leczenie, rehabilitację i reintegrację niezależnie od miejsca zamieszkania. Ośrodki prywatne, w tym nasz, są płatne.
Czy w ciąży mogę sama odstawić narkotyki?
Opioidów ani leków uspokajających nie odstawiaj sama. WHO zaleca ciężarnym uzależnionym od opioidów leczenie podtrzymujące metadonem albo buprenorfiną zamiast odtrucia, a przy benzodiazepinach stopniowe zmniejszanie dawki pod kontrolą lekarza. Przy pozostałych narkotykach lekarz doradzi przerwanie brania i w razie potrzeby odtrucie pod nadzorem. W każdym przypadku jak najwcześniej powiedz o braniu lekarzowi prowadzącemu ciążę.
Czy narkomanię można wyleczyć?
Można żyć bez narkotyków, ale w modelu Minnesota, na którym opiera się nasz program, zakłada się, że powrót do kontrolowanego brania nie jest możliwy. Uzależnienie od narkotyków najczęściej wymaga długiego leczenia, a po terapii podstawowej pomaga dalsze wsparcie. Kobiety radzą sobie w leczeniu tak samo dobrze jak mężczyźni.

Źródła

  1. NIDA (National Institute on Drug Abuse). Sex and Gender Differences in Substance Use (Substance Use in Women Research Report), 2020.
  2. UNODC. Guidelines on drug prevention and treatment for girls and women, 2016.
  3. Pharmacological Reviews (Towers i in.). Sex/Gender Differences in the Time-Course for the Development of Substance Use Disorder: A Focus on the Telescoping Effect, 2023.
  4. WHO. Guidelines for the identification and management of substance use and substance use disorders in pregnancy, 2014.
  5. Clinical Psychology in Europe (Matone i in.). Alcohol and Substance Use Disorders Diagnostic Criteria Changes and Innovations in ICD-11: An Overview, 2022.
  6. WHO. Opioid overdose (fact sheet), 2025.
  7. Sejm RP (Dziennik Ustaw). Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (Dz.U. 2023 poz. 1939), art. 25, 26, 28, 30, 71 i 72, 2023.
  8. Sejm RP (Dziennik Ustaw). Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz.U. 2024 poz. 581), art. 13 i 14, 2024.

Chętnie odpowiemy na wszystkie Wasze pytania