Anomia i hedonizm — trzy przyczyny narkomanii

Współczesna młodzież bywa zagubiona. Zaniedbywana przez rodziców. Odczuwająca presję sukcesu. Szukająca ucieczki od obcej rzeczywistości.

Za sięganiem po narkotyki stoją nie tylko indywidualne problemy, ale też konkretne mechanizmy społeczne. Zobacz, jak tłumaczą je trzy teorie socjologiczne.

Trzy teorie w pigułce

Anomia — zanik uznania norm

Amerykański socjolog Robert Merton, analizując struktury społeczne, zauważył zależność między celami ludzi a środkami ich osiągania. Społeczeństwo wywiera presję, aby osiągnąć sukces — jednocześnie skłaniając do dróg nonkonformistycznych, bo w powszechnym odczuciu zachowania zgodne z przyjętymi wzorcami sukcesu nie gwarantują.

Dochodzi wtedy do anomii, czyli stanu zaniku uznania dla obowiązujących norm społecznych.

Widać to szczególnie w kulturze amerykańskiej, gdzie popularny jest mit młodego buntownika, a presja na sukces jest elementem oceny społecznej — co wyraża powiedzenie „od pucybuta do milionera". W takim społeczeństwie narkotyki, postrzegane jako element buntu, są bardziej tolerowane.

Teoria zróżnicowanych możliwości

Inną teorię zaproponowali Richard Cloward i Lloyd Ohlin. Powstała ona z badań nad subkulturami, spopularyzowanymi w drugiej połowie XX wieku przez telewizję i kino — media utrwaliły przy tym związek subkultur z narkotykami.

Subkultury to małe, ale spójne grupy pozostające na marginesie dominującej kultury. Szczególnie interesujące są subkultury przestępcze: nie mają sprecyzowanych norm, wychowują się w chaosie i preferują agresywny sposób rozwiązywania problemów.

Kluczowa obserwacja brzmi tak: młodzież z tych grup wydaje się przegrana, ale nie rezygnuje z ambicji osiągnięcia sukcesu. Skoro sukces jest nieosiągalny legalnie, łatwą formą ucieczki stają się narkotyki. Wycofanie jest więc reakcją na niemożność osiągnięcia sukcesu.

Teoria niezrównoważonego rozwoju

Socjolog Mariusz Jędrzejko oraz Wiesław Bożejewicz zauważyli, że subkultury młodzieżowe rozwijają się dziś szybko nie tylko w warstwach niższych, ale we wszystkich warstwach społecznych.

Dla warstw niższych znamienny jest rozwój subkultur agresywnych, wśród klas wyższych — grup określanych jako odmieńcy.

Badacze wskazali procesy społeczne, które to napędzają:

• presja na sukces,
• silna autoprezentacja w grupie,
• bariery w osiąganiu celów cenionych społecznie,
• dysonans pokoleniowy,
• poświęcanie przez rodziców coraz mniej czasu na wychowanie.

Rodzice wracają do domu coraz później, a opuszczone dzieci szukają odpowiedzi poza domem. Efektem jest niezrównoważony rozwój, polegający na:

• z jednej strony nadmiarze dóbr, skutkującym hedonistycznym podejściem do życia,
• z drugiej — dysonansie materialnym i trudnościach w osiągnięciu dóbr, także niematerialnych.

Ten dysonans generuje sięganie po narkotyki w celu wyrównania braków. Substancje dają silne wrażenia, a w subkulturach nie ma barier takich jak w rodzinie — jest większe przyzwolenie na działania niebezpieczne. Dlatego po narkotyki sięgają coraz młodsze dzieci, a członkowie subkultur robią to częściej niż ich rówieśnicy spoza nich.

Co z tego wynika dla rodziców?

Wszystkie trzy teorie schodzą się w jednym punkcie: narkotyki wypełniają lukę. Lukę po nieosiągalnym sukcesie, po przynależności, po obecności rodzica.

To nie jest wygodny wniosek, ale bywa praktyczny — bo czas poświęcony dziecku jest realnym czynnikiem ochronnym, a nie frazesem. Więcej o tym, czy narkomania to moda, czy patologia, oraz o profilaktyce uzależnień piszemy w osobnych wpisach.

Jeśli problem już się pojawił, poznaj naszą terapię narkomanii albo skontaktuj się z nami — pomożemy zaplanować pierwszy krok.