Anoreksja bulimiczna: czym jest, czym grozi i jak ją leczyć

Anoreksja bulimiczna to potoczna nazwa anoreksji, w której przy za niskiej wadze pojawiają się napady objadania się albo pozbywanie się jedzenia: wymioty, środki przeczyszczające lub moczopędne. W ICD-11 to anoreksja z wzorcem żarłoczno-przeczyszczającym (ang. binge-purge pattern), a w DSM-5 typ z napadami objadania się i przeczyszczaniem. Od bulimii odróżnia ją znacząco za niska masa ciała. Przeczyszczanie u niedożywionej kobiety obniża poziom potasu i obciąża serce, dlatego ta postać choroby wymaga kontroli lekarskiej od pierwszej wizyty.

Ogólnie o chorobie piszemy we wpisie Anoreksja u kobiet, a o bulimii w osobnym tekście.

Co to jest anoreksja bulimiczna?

Anoreksja bulimiczna to jeden z dwóch rodzajów anoreksji. ICD-11 (WHO, 2024) rozróżnia wzorzec restrykcyjny, w którym chora chudnie przez ograniczanie jedzenia, głodówki i ćwiczenia, bez napadów i przeczyszczania, oraz wzorzec żarłoczno-przeczyszczający. W tym drugim pojawiają się napady objadania się albo pozbywanie się zjedzonego jedzenia: wymioty, środki przeczyszczające, lewatywy. WHO zalicza tu też chore, które mają napady objadania się, ale się nie przeczyszczają.

WHO osobno koduje wagę znacząco niską (6B80.0, u dorosłej BMI od 14 do 18,5) i niebezpiecznie niską (6B80.1, BMI poniżej 14). Starsza ICD-10 nie rozróżnia typów anoreksji (kody obu klasyfikacji są w tabeli niżej).

DSM-5-TR opisuje typ z „nawracającymi” napadami objadania się lub przeczyszczaniem, ale nie określa, ile epizodów to „nawracające” (Abber i wsp., 2025). Ci badacze przeanalizowali dane 731 osób z anoreksją, nastolatków i dorosłych, leczonych na oddziale dziennym (94% stanowiły dziewczęta i kobiety). Do odróżnienia obu typów wystarczał już jeden napad albo jedno przeczyszczanie w ostatnim miesiącu.

Czym anoreksja bulimiczna różni się od bulimii?

Anoreksję bulimiczną od bulimii odróżnia masa ciała. Jeśli napady i przeczyszczanie występują u dorosłej przy BMI poniżej 18,5 (u nastolatki poniżej 5. centyla dla wieku) i spełnione są pozostałe kryteria anoreksji, lekarz rozpoznaje anoreksję z wzorcem żarłoczno-przeczyszczającym, a nie bulimię (WHO, 2024). Granica bywa jednak ruchoma. Gdy waga wróci do normy, a napady i przeczyszczanie trwają dalej, rozpoznanie można zmienić na bulimię po roku, w którym masa ciała nie spadła do poziomu anoreksji.

Jakie są objawy anoreksji bulimicznej?

Objawy anoreksji bulimicznej to głodzenie się przeplatane napadami objadania się albo pozbywaniem się jedzenia, przy wadze, która szybko spada albo już jest za niska. WHO (2024) i NICE (2020) wymieniają między innymi:

• pomijanie posiłków, przesadnie wolne jedzenie małych porcji, chowanie albo wypluwanie jedzenia,
• wymioty, środki przeczyszczające, moczopędne i tabletki na odchudzanie, a u kobiet z cukrzycą pomijanie dawek insuliny,
• nadmierne ćwiczenia, ciągłe ważenie się i sprawdzanie sylwetki albo unikanie luster i wagi,
• wychudzenie, zimne lub sine dłonie i stopy, wypadanie włosów, zanik miesiączki, wolne tętno i niskie ciśnienie,
• nadżerki szkliwa, bóle brzucha związane z wymiotami i niewyjaśnione zaburzenia elektrolitowe w badaniach krwi.

Chora często nie dostrzega, że waży za mało (WHO, 2024). Dlatego liczą się obserwacje rodziny: wśród sygnałów, przy których lekarz powinien pomyśleć o zaburzeniu odżywiania, NICE (2020) wymienia zgłoszoną przez bliskich zmianę w jedzeniu.

Dlaczego wymioty przy niskiej wadze są groźne dla serca?

Wymioty i inne sposoby przeczyszczania obniżają poziom potasu we krwi, a przy niskim potasie łatwiej o wydłużenie odstępu QT w EKG, czyli zaburzenie elektrycznej pracy serca. Według przeglądu Mehlera i wsp. (2015) każda forma przeczyszczania stosowana w nadmiarze prowadzi do niedoboru potasu i zaburzeń równowagi kwasowo-zasadowej. Ci sami autorzy piszą, że wydłużenie QT uważa się za możliwe podłoże wysokiego ryzyka nagłej śmierci sercowej w anoreksji. Nawet w ciężkiej anoreksji wyraźne wydłużenie QT rzadko pojawia się jednak bez czynników takich jak niski potas.

W japońskim badaniu 89 hospitalizacji z powodu anoreksji niższy potas przy przyjęciu i w trakcie odżywiania wiązał się z napadami i przeczyszczaniem, z niższym BMI i z niskim poziomem albumin (Funayama i wsp., 2021). Zagrożenie nie mija więc, gdy chora zaczyna jeść. Wytyczne NICE (2020) każą sprawdzać gospodarkę wodno-elektrolitową u każdej osoby z zaburzeniem odżywiania, u której lekarz podejrzewa wymioty albo branie środków przeczyszczających lub moczopędnych. O EKG lekarz decyduje na podstawie czynników ryzyka, a nasilone przeczyszczanie jest jednym z nich.

Anoreksja bulimiczna a alkohol, samookaleczenia i próby samobójcze

Przy anoreksji bulimicznej problemy z alkoholem i innymi substancjami, samookaleczenia i próby samobójcze zdarzają się częściej niż przy restrykcyjnej. W metaanalizie 52 badań jakiekolwiek zaburzenie związane z używaniem substancji miało 18% chorych z typem żarłoczno-przeczyszczającym i 7% z restrykcyjnym, a samo nadużywanie alkoholu lub uzależnienie od niego odpowiednio 15% i 3% (Devoe i wsp., 2021).

Wśród 298 dorosłych pacjentów szpitala w Turynie leczonych z powodu anoreksji (prawie 95% stanowiły kobiety) próbę samobójczą miało za sobą 18% osób z tym typem i 5,6% z restrykcyjnym. Samookaleczenia bez zamiaru samobójczego zgłosiło odpowiednio 27% i 6,6% (Longo i wsp., 2024).

Jeśli pijesz albo bierzesz leki uspokajające i jednocześnie głodzisz się lub wymiotujesz, powiedz lekarzowi o jednym i drugim. Według NICE (2020) lekarz powinien zapytać o alkohol i inne substancje już przy podejrzeniu zaburzenia odżywiania. Gdy ich używanie utrudnia leczenie, wytyczne każą rozważyć leczenie zespołowe z udziałem poradni leczenia uzależnień.

Kiedy anoreksja bulimiczna wymaga szpitala?

Leczenie w szpitalu albo na oddziale dziennym jest potrzebne, gdy zdrowie fizyczne jest poważnie zagrożone, a w poradni nie da się bezpiecznie wyrównać stanu chorej ani zacząć jej odżywiać (NICE, 2020). Przy przeczyszczaniu szczególnie liczą się wyniki krwi. NICE wymienia ciężkie zaburzenia elektrolitowe i ciężkie odwodnienie, obok ciężkiego niedożywienia i oznak niewydolności narządów, wśród stanów, które wymagają pilnej pomocy medycznej, także przyjęcia w trybie nagłym.

Wytyczne odradzają przyjmowanie do szpitala według jednego progu wagi albo BMI. Lekarz bierze pod uwagę także tempo chudnięcia (na przykład ponad 1 kg tygodniowo), badania krwi, tętno i EKG. Konkretne wartości alarmowe zebraliśmy we wpisie Diagnoza anoreksji. Przyjęcie bywa potrzebne także z powodu ryzyka samobójstwa, a wtedy NICE zaleca rozważyć psychiatryczną pomoc kryzysową albo oddział psychiatryczny.

Dzwoń pod 112 albo jedź na SOR, gdy po wymiotach lub środkach przeczyszczających pojawia się omdlenie, kołatanie serca, ból w klatce piersiowej, splątanie albo drgawki, gdy w wymiocinach jest krew i gdy chora mówi o odebraniu sobie życia.

Jak leczy się anoreksję bulimiczną?

Anoreksję bulimiczną leczy się według zasad przyjętych dla anoreksji: psychoterapią, odbudową masy ciała i kontrolą zdrowia fizycznego. Wytyczne NICE (2020) nie wydzielają osobnych zaleceń dla typu z napadami i przeczyszczaniem. U dorosłych na początek proponują jedną z trzech form psychoterapii (CBT-ED, MANTRA albo SSCM), a u dzieci i nastolatek zalecają rozważyć terapię rodzinną ukierunkowaną na anoreksję. Na czym polegają te metody i ile trwają, opisujemy we wpisie o anoreksji u kobiet.

Przy przeczyszczaniu leczenie obejmuje też ciało. Brakujące elektrolity NICE zaleca uzupełniać doustnie, a inną drogą tylko przy ciężkich zaburzeniach albo kłopotach z wchłanianiem. Lekarz powinien wyjaśnić chorej, że środki przeczyszczające i moczopędne nie ograniczają wchłaniania kalorii, i pomóc odstawiać je stopniowo. Przy wymiotach potrzebne są regularne kontrole u dentysty, a jak chronić zęby, opisujemy we wpisie o bulimii.

Leki nie mogą być jedynym leczeniem anoreksji (NICE, 2020). Według WHO (2024) wzorzec zachowań może mieć znaczenie przy wyborze leczenia i dla przebiegu choroby, dlatego powiedz lekarzowi o każdym napadzie i każdych wymiotach.

Jak rozmawiać z bliską osobą o anoreksji bulimicznej?

Mów o konkretnych sytuacjach, które cię niepokoją, a nie o wadze czy wyglądzie, na przykład: „martwię się, bo po każdym posiłku od razu idziesz do łazienki”. Spór o liczby niewiele da, bo chora często nie dostrzega, że waży za mało (WHO, 2024). NICE (2020) przypomina też, że osobom z zaburzeniami odżywiania bywa trudno o nich rozmawiać i że są narażone na wstyd i piętnowanie. Zaproponuj wspólną wizytę u lekarza rodzinnego albo psychiatry.

Rodzice i partnerzy mogą czuć się winni i odpowiedzialni za chorobę. Wytyczne NICE zalecają specjalistom, by nie obwiniali ani chorej, ani jej rodziny. W naszym ośrodku prowadzimy warsztaty dla rodzin, także online. Gdy u bliskiej pojawi się któryś z objawów wymienionych przy numerze 112 w części o szpitalu, dzwoń od razu, bez czekania na jej zgodę.

Gdzie szukać pomocy w Polsce?

Na NFZ pójdziesz do psychiatry albo psychologa bez skierowania (pacjent.gov.pl, 2026). Możesz też zacząć od lekarza rodzinnego, który zleci badania. Psychiatra decyduje, czy wystarczy poradnia, czy potrzebny jest oddział dzienny albo szpital. Na oddział w trybie planowym kieruje lekarz, a w stanie nagłym SOR przyjmie cię bez skierowania. Leczenie na NFZ jest bezpłatne.

W kryzysie zadzwoń bezpłatnie: 112, 800 70 2222 (Centrum Wsparcia dla osób dorosłych w kryzysie psychicznym, całą dobę), 116 123 (telefon wsparcia dla osób w kryzysie emocjonalnym) albo 116 111 (telefon zaufania dla dzieci i młodzieży).

Centrum Terapii Kobiet to prywatny ośrodek stacjonarny tylko dla kobiet w Międzyrzeczu Górnym koło Bielska-Białej. Jesteśmy ośrodkiem leczenia uzależnień i nie prowadzimy osobnego oddziału zaburzeń odżywiania. Przyjmujemy dorosłe kobiety, u których zaburzenie odżywiania idzie w parze z uzależnieniem od alkoholu, leków albo narkotyków, oraz te, u których ma ono charakter nałogowy, czyli przebiega z kompulsją i utratą kontroli. Terapię anoreksji i terapię bulimii prowadzimy w programach stacjonarnych trwających 2, 4 albo 6 tygodni. Nad zdrowiem czuwają lekarz psychiatra, lekarz internista i pielęgniarka, a w zespole jest też psychodietetyk.

Jeśli zmagasz się wyłącznie z zaburzeniem odżywiania, bez uzależnienia, pobyt w naszym ośrodku prawdopodobnie nie jest tym, czego potrzebujesz. Właściwsza będzie regularna psychoterapia ambulatoryjna albo oddział specjalistyczny. Powiemy ci to przez telefon, zanim wpłacisz zaliczkę. Do nas nie potrzebujesz skierowania, a obie drogi porównujemy we wpisie NFZ czy prywatnie. Zadzwoń albo napisz: odbieramy codziennie od 8:00 do 20:00, także w sprawie bliskiej ci kobiety.