Moja mama pije coraz więcej i nie widzi problemu. Jak to możliwe?

„Moja mama pije coraz więcej i nie widzi problemu. Jak to możliwe?” — to jedno z najczęstszych pytań, jakie słyszymy od córek i mężów osób uzależnionych. To nie jest kwestia złej woli ani udawania.

Uzależnienie tworzy tzw. mechanizm iluzji i zaprzeczania — system, w którym osoba pijąca naprawdę wierzy we własne wytłumaczenia: „to tylko weekend”, „w każdej chwili mogę przestać”, „jeden kieliszek nikomu nie zaszkodził”. Ona nie okłamuje najpierw Ciebie — najpierw okłamuje samą siebie.

Dlaczego mama pije coraz więcej i nie widzi problemu?

Bliscy zwykle zakładają dwie rzeczy: że mama doskonale wie, co się dzieje, i że po prostu nie chce przestać. W rzeczywistości osoba uzależniona najczęściej naprawdę nie widzi skali problemu — jej obraz własnego picia jest zniekształcony przez chorobę.

Uzależnienie nie zaczyna się od decyzji „będę pić za dużo”. Rozwija się latami, a razem z nim rośnie system wytłumaczeń, który pozwala pić dalej i jednocześnie zachować dobre zdanie o sobie. Dlatego mama może Cię kochać i równocześnie konsekwentnie zaprzeczać temu, co dla Ciebie jest oczywiste.

Warto też wiedzieć, że u kobiet uzależnienie rozwija się szybciej i częściej przebiega w ukryciu — w domu, po godzinach, bez świadków. Piszemy o tym szerzej we wpisie o alkoholizmie wśród kobiet.

Mechanizm iluzji i zaprzeczania — jak działa?

W polskiej psychoterapii uzależnień opisuje się trzy mechanizmy, które podtrzymują nałóg — model ten stworzył psycholog Jerzy Mellibruda:

• mechanizm nałogowego regulowania uczuć — alkohol staje się głównym sposobem radzenia sobie z emocjami,
• mechanizm iluzji i zaprzeczania — powstaje system przekonań, który chroni picie przed oceną,
• mechanizm rozpraszania i rozdwajania „ja” — obraz siebie rozpada się na wersję idealną i bezwartościową.

To drugi z nich odpowiada za to, czego doświadczasz na co dzień. Iluzja podpowiada, że wszystko jest pod kontrolą i że jutro będzie inaczej. Zaprzeczanie odrzuca każdy dowód, że jest inaczej — łącznie z Twoimi słowami.

Kluczowe jest to, że ten mechanizm działa poza świadomością osoby pijącej. Nie jest wyrachowanym kłamstwem ani manipulacją wymyśloną przeciwko Tobie — jest obroną psychiki przed prawdą, której nie da się jeszcze udźwignąć. Więcej o samooszukiwaniu się w nałogu znajdziesz w tekście o projekcji.

„To tylko weekend” — zdania, które słyszysz najczęściej

Wytłumaczenia osób uzależnionych brzmią zaskakująco podobnie, niezależnie od rodziny. Kiedy nauczysz się je rozpoznawać, przestajesz brać je za punkt wyjścia do dyskusji — a to pierwszy krok do rozmowy, która nie kończy się awanturą.

Jeśli rozpoznajesz w tej tabeli więcej niż jedno zdanie, warto przyjrzeć się także objawom i znakom ostrzegawczym alkoholizmu.

Dlaczego fakty i argumenty rzadko wystarczają?

Naturalna reakcja bliskich to zbieranie dowodów: liczenie butelek, nagrania, przypominanie wczorajszej awantury. Problem w tym, że zaprzeczanie nie jest błędem w rozumowaniu — jest obroną przed bólem. Argumenty odbijają się od niego jak od ściany.

Im mocniejszy dowód postawisz na stole, tym silniejsza bywa reakcja obronna: złość, atak na Ciebie, obietnica poprawy albo zerwanie kontaktu na tydzień. Dlatego rozmowy „na fakty” tak często kończą się kolejną kłótnią, po której nie zmienia się nic.

To nie jest porażka Twojej miłości ani Twojej determinacji. To po prostu psychologiczny mechanizm obronny, silniejszy niż logika — i nie da się go pokonać samą argumentacją. Z tego samego powodu profesjonalna terapia uzależnień nie polega na konfrontowaniu pacjentki z listą faktów, tylko na cierpliwej pracy z tym, co te fakty przed nią zasłania.

Co możesz zrobić: granice zamiast osłaniania

Nie odpowiadasz za wyleczenie mamy. Odpowiadasz jednak za to, czy Twoje zachowanie ułatwia jej picie, czy je urealnia. W praktyce najwięcej zmieniają cztery rzeczy:

1. Postaw granice i ich dotrzymuj — powiedz jasno, na co się nie zgadzasz (nie rozmawiam, kiedy jesteś po alkoholu; nie przyjeżdżam z dziećmi na imprezy z alkoholem) i konsekwentnie to egzekwuj.
2. Przestań osłaniać skutki — nie tłumacz nieobecności w pracy, nie sprzątaj po wieczorze, nie spłacaj długów, nie wymyślaj wyjaśnień dla rodziny. Osłanianie zabiera choremu jedyny sygnał, jaki do niego dociera.
3. Mów o sobie, nie o diagnozie — zamiast „jesteś alkoholiczką” powiedz „boję się, kiedy nie odbierasz telefonu”. Etykieta uruchamia obronę, komunikat o Twoich uczuciach — znacznie rzadziej.
4. Zadbaj o siebie i wybieraj moment na trzeźwo — rozmowa z osobą pod wpływem alkoholu nie ma szans powodzenia, a Twoje wyczerpanie nie pomoże nikomu.

Jeśli od lat organizujesz życie wokół cudzego picia, sprawdź objawy współuzależnienia — bliscy również potrzebują wsparcia i mogą skorzystać z terapii współuzależnienia. Praktyczny plan rozmowy krok po kroku znajdziesz z kolei w przewodniku jak pomóc bliskiej osobie uzależnionej.

Dlaczego konfrontację najlepiej przeprowadzić przy specjaliście

Skonfrontowanie osoby uzależnionej z jej problemem najlepiej działa pod okiem specjalisty — kogoś przeszkolonego w rozpoznawaniu tych mechanizmów i w prowadzeniu rozmowy tak, żeby nie skończyła się kolejną kłótnią.

Terapeuta wnosi do takiej rozmowy trzy rzeczy, których bliskim brakuje:

• dystans — nie ma za sobą lat żalu, obietnic i zawiedzionego zaufania,
• doświadczenie — rozpoznaje iluzję i zaprzeczanie w czasie rzeczywistym i nie daje się wciągnąć w spór o fakty,
• plan — wie, co zaproponować w momencie, w którym obrona zaczyna pękać, żeby ta chwila nie została zmarnowana.

Jak mówi mgr Agnieszka Siejko-Kural, psycholog i certyfikowana specjalistka psychoterapii uzależnień i współuzależnień z naszego zespołu: Ty możesz stworzyć warunki — granice, brak osłaniania, spokojną rozmowę — a resztę zróbmy razem.

Pierwszy krok to jedna rozmowa

Jesteśmy jedynym w Polsce certyfikowanym ośrodkiem leczenia uzależnień wyłącznie dla kobiet. Terapia w gronie kobiet ułatwia mówienie o wstydzie, macierzyństwie i podwójnym piętnie, które przez lata każe pić w ukryciu.

Nie musisz mieć gotowego planu ani zgody mamy, żeby się z nami skontaktować. Pierwszym krokiem jest zwykle jedna rozmowa o Waszej sytuacji — bez zobowiązań, za to z konkretną podpowiedzią, co zrobić dalej. Sprawdź, jak wygląda terapia alkoholizmu i program ośrodka, albo po prostu napisz lub zadzwoń do nas.