Terapia stacjonarna dla kobiet: kiedy warto ją wybrać?

Terapia stacjonarna to leczenie uzależnienia, w czasie którego przez kilka tygodni mieszkasz w ośrodku, a dzień od rana do wieczora wypełniają zajęcia terapeutyczne. Najbardziej przydaje się wtedy, gdy w domu nie udaje ci się utrzymać nawet krótkiej abstynencji, ktoś z bliskich pije, pijesz intensywnie albo potrzebujesz więcej opieki medycznej, niż da poradnia. Jeśli leczysz się pierwszy raz i masz blisko poradnię, PARPA radzi zacząć od niej.

Kobiety rzadziej niż mężczyźni trafiają na taki pobyt. W Polsce stanowią nieco ponad 17% pacjentów całodobowych oddziałów terapii uzależnienia od alkoholu (IPiN na zlecenie KCPU, 2024), a badania wymieniają wśród przyczyn opiekę nad dziećmi, pieniądze i silniejsze piętno. Niżej piszemy, kiedy leczenie w ośrodku ma sens, czego można się po nim spodziewać i jak je zorganizować, kiedy masz na głowie dom i pracę.

O tym, dlaczego mężczyźni łatwiej decydują się na leczenie stacjonarne niż kobiety, mówimy też w krótkim nagraniu.

Czym terapia stacjonarna różni się od ambulatoryjnej?

Różnią się tym, gdzie mieszkasz w czasie leczenia i ile godzin dziennie mu poświęcasz. W terapii stacjonarnej mieszkasz w placówce przez cały program. W terapii ambulatoryjnej, nazywanej też niestacjonarną, mieszkasz w domu, pracujesz i przychodzisz do poradni na zajęcia. Formą pośrednią jest oddział dzienny: spędzasz w nim kilka godzin w dni robocze, a na noc wracasz do domu.

Detoks to osobny etap. Pobyt na oddziale leczenia alkoholowych zespołów abstynencyjnych trwa do 10 dni i ma bezpiecznie przeprowadzić przez objawy odstawienia. PARPA zaznacza, że detoks nie leczy uzależnienia, a wyjście z niego to dobry moment, żeby zgłosić się na terapię.

Na NFZ oddział całodobowy i dzienny trwają podobnie długo. Różni je to, czy noce i weekendy spędzasz w domu. Kolejne etapy leczenia, od detoksu po zalecenia po wyjściu, opisujemy w tekście o etapach procesu odwyku.

Kiedy leczenie stacjonarne jest lepszym wyborem?

Wtedy, gdy leczenie z domu ma małe szanse powodzenia albo byłoby niebezpieczne. Według broszury PARPA osoba, która leczy się pierwszy raz, powinna od razu trafić na oddział całodobowy, jeśli:

• w pobliżu nie ma poradni ani oddziału dziennego,
• pozostanie wśród pijących osób zagraża jej abstynencji,
• pije intensywnie,
• ma trudność z utrzymaniem nawet krótkich okresów abstynencji,
• potrzebuje więcej opieki medycznej.

W pozostałych sytuacjach PARPA radzi zacząć od poradni i tam, po diagnozie, ustalić najlepsze miejsce leczenia.

Brytyjskie wytyczne NICE (2011) dodają kryteria dotyczące samego odstawiania alkoholu. Zalecają rozważyć odstawianie na oddziale szpitalnym lub w innej placówce całodobowej, a nie w domu, między innymi u osób, które piją ponad 30 brytyjskich jednostek, czyli ponad 240 g czystego alkoholu dziennie, miały kiedyś drgawki lub majaczenie przy odstawianiu, odstawiają jednocześnie alkohol i leki uspokajające z grupy benzodiazepin albo regularnie piją od 15 do 30 jednostek dziennie i mają przy tym poważne choroby psychiczne lub somatyczne. Osobom z umiarkowanym lub ciężkim uzależnieniem, które mają niewielkie wsparcie bliskich albo którym nie pomogło leczenie w poradni, NICE zaleca rozważyć intensywniejszy program, nadal bez pobytu całodobowego.

Na decyzję wpływa też twoja codzienność. Jeśli wiesz, że przez kilka miesięcy nie dasz rady regularnie chodzić na zajęcia, powiedz o tym w czasie diagnozy, żeby specjalista mógł to uwzględnić przy wyborze formy leczenia.

Drgawki, omamy albo splątanie po odstawieniu alkoholu wymagają natychmiastowej pomocy lekarza. W takiej sytuacji dzwoń pod 112.

Czy terapia stacjonarna jest skuteczniejsza od ambulatoryjnej?

Nie zawsze, bo badania nie pokazują, że samo miejsce leczenia przesądza o wyniku. W przeglądzie Finneya, Hahn i Moosa (1996) pięć badań wypadło na korzyść leczenia stacjonarnego, dwa na korzyść oddziału dziennego, a siedem nie wykazało różnicy. Tam, gdzie któraś forma wypadała lepiej, pacjenci prawie zawsze dostawali w niej intensywniejsze leczenie. PARPA pisze wprost, że powszechne przekonanie o najwyższej skuteczności oddziałów całodobowych nie zawsze jest prawdziwe.

Pobyt w ośrodku daje za to warunki, o które w domu trudno:

• nie masz dostępu do alkoholu ani innych substancji,
• dzień ma stały plan od rana do wieczora,
• zajęcia terapeutyczne odbywają się codziennie, a nie kilka razy w tygodniu,
• na kilka tygodni odkładasz obowiązki, które w domu zajmują większość dnia.

Pobyt ma też ograniczenie. Po kilku tygodniach wracasz do tego samego domu i do miejsc, w których piłaś. Według PARPA trwała zmiana wymaga systematycznego udziału w terapii przez co najmniej kilkanaście miesięcy, z coraz rzadszymi spotkaniami. Pobyt stacjonarny otwiera ten proces, a dalsza część może toczyć się w poradni i na mityngach blisko domu.

Dlaczego kobiety rzadziej decydują się na terapię stacjonarną?

Głównie dlatego, że na ich drodze do leczenia stoją przeszkody, które trudno pogodzić z kilkutygodniowym wyjazdem. Przegląd badań Greenfield i współpracowników (2007) wymienia wśród barier brak opieki nad dziećmi na czas leczenia, u kobiet w ciąży lęk, że po porodzie stracą opiekę nad dzieckiem, silniejsze niż u mężczyzn napiętnowanie, brak wsparcia partnera lub rodziny oraz trudności finansowe. Kobiety rzadziej też uznają, że leczenie jest im potrzebne.

Według raportu Instytutu Psychiatrii i Neurologii, przygotowanego na zlecenie KCPU (2024), w roku poprzedzającym badanie na całodobowych oddziałach terapii uzależnienia od alkoholu leczyło się w Polsce około 63,5 tys. osób, a kobiety stanowiły nieco ponad 17% z nich. Sam ten odsetek nie mówi, ile kobiet potrzebuje leczenia. Lepiej pokazują to badania, które porównują kobiety i mężczyzn z tym samym zaburzeniem: kobiety w ciągu życia rzadziej podejmują leczenie (Greenfield i wsp., 2007). Więcej danych zebraliśmy przy reportażu TVP o naszym ośrodku.

Ten sam przegląd pokazuje też, że kiedy kobieta już zacznie leczenie, sama płeć nie przesądza o tym, czy je ukończy, ani o jego wynikach.

Jeśli zatrzymuje cię myśl, że wyjazd zrobi z ciebie złą matkę, przeczytaj tekst „Jestem złą mamą, bo piję”: dlaczego to nieprawda. Piszemy w nim o poczuciu winy, które towarzyszy pijącym matkom, i o tym, czego potrzebują ich dzieci.

Co z dziećmi i pracą na czas terapii stacjonarnej?

Przed przyjazdem trzeba ustalić, kto zajmie się dziećmi, jak będziecie w kontakcie, jak usprawiedliwisz nieobecność w pracy i z czego zapłacisz za leczenie. W tabeli zebraliśmy, o co zadbać i jak wygląda to u nas.

Według ZUS elektroniczne zwolnienie lekarskie trafia do pracodawcy w wersji bez numeru statystycznego choroby, czyli kodu z klasyfikacji ICD-10. Jeśli obawiasz się, jakie informacje znajdą się na zwolnieniu, zapytaj o to lekarza przed jego wystawieniem. To, co mówisz pracownikom placówki leczenia uzależnień, jest objęte tajemnicą lekarską (PARPA, 2019).

Najtrudniej bywa z dziećmi. Jeśli nie masz z kim zostawić ich na kilka tygodni, rozważ krótszy pobyt, na przykład nasz dwutygodniowy program, który jest wstępem do leczenia. Na NFZ możesz też wybrać oddział dzienny i nocować w domu. Zapytaj w poradni leczenia uzależnień albo w Ogólnopolskim Telefonie Zaufania Uzależnienia (800 199 990), czy w twoim regionie jest placówka, która przyjmuje matki razem z dziećmi. W badaniach opisanych w przeglądzie Greenfield i wsp. (2007) kobiety, które mogły zabrać dzieci na leczenie stacjonarne, dłużej w nim zostawały.

Jak wygląda terapia stacjonarna w naszym ośrodku?

Pacjentka mieszka u nas przez cały program: dwa, cztery albo sześć tygodni. Dwa tygodnie to detoks psychologiczno-terapeutyczny, czyli wstęp do leczenia z diagnozą, psychoedukacją i planem dalszej terapii. Cztery tygodnie to terapia wstępna, a sześć tygodni to terapia pogłębiona. Osobno prowadzimy sześciotygodniowy program dla kobiet po 60. roku życia i trwający od sześciu tygodni program dla kobiet uzależnionych od leków lub narkotyków.

Diagnozę uzależnienia stawia lekarz psychiatra. Dzień zaczyna się o 8:00: przed południem jest terapia grupowa, po obiedzie terapia grupowa albo warsztaty 12 Kroków AA, potem terapia indywidualna i terapia zajęciowa, a wieczorem społeczność z bilansem dnia albo mityng AA. W grupie są wyłącznie kobiety, więc o macierzyństwie, wstydzie czy przemocy rozmawiasz z osobami, które znają podobne doświadczenia. Czym grupa kobieca różni się od mieszanej, piszemy w tekście Terapia w grupie kobiecej czy mieszanej.

Każda pacjentka wychodzi z planem na czas po ośrodku, wykazem mityngów AA i kontaktem do osoby, która wesprze ją w miejscu zamieszkania. Absolwentki mogą bezterminowo przyjeżdżać na mityngi i spotkania organizowane przez ośrodek, a gdy trudno im utrzymać abstynencję, skorzystać z terapii nawrotowej. Dla bliskich prowadzimy warsztaty, także online. Program leczenia uzależnienia od alkoholu opisujemy na stronie terapii alkoholizmu dla kobiet, a wszystkie programy z cenami w cenniku.

Jak zacząć: NFZ czy ośrodek prywatny?

Obie drogi są możliwe, a różnią się kosztem, skierowaniem i terminem. Na NFZ leczenie uzależnienia od alkoholu jest bezpłatne, także dla osób bez ubezpieczenia. Do poradni zgłaszasz się bez skierowania, a na oddział dzienny i całodobowy potrzebujesz skierowania od lekarza, najlepiej z poradni (PARPA, 2019). Leczenie jest dobrowolne, a wyjątki od tej zasady, czyli zobowiązanie do leczenia przez sąd, określa ustawa o wychowaniu w trzeźwości (art. 21).

Nasz ośrodek jest prywatny i pobyt jest płatny. Nie potrzebujesz skierowania: termin ustalasz telefonicznie i rezerwujesz go bezzwrotną zaliczką 3000 zł, która wchodzi w koszt pobytu. Dwa tygodnie kosztują 5500 zł, cztery 11 000 zł, a sześć 15 000 zł. Porównanie obu ścieżek, z wyszukiwarkami terminów NFZ, znajdziesz we wpisie Leczenie uzależnień na NFZ czy prywatnie.

Wybierając ośrodek, sprawdź, czy jest zarejestrowany jako podmiot leczniczy. PARPA ostrzega, że placówki bez takiego wpisu nie podlegają nadzorowi, a pacjentka nie może złożyć skargi w systemie ochrony praw pacjenta. Nasz ośrodek jest wpisany do rejestru podmiotów wykonujących działalność leczniczą.

Jeśli chcesz najpierw porozmawiać, zadzwoń pod numer 735 469 430. Odbieramy codziennie od 8:00 do 20:00, także w weekendy, a rozmowa jest bezpłatna i do niczego nie zobowiązuje. Możesz też napisać do nas. Jeśli wolisz zacząć od rozmowy z kimś spoza ośrodka, zadzwoń pod bezpłatny numer Ogólnopolskiego Telefonu Zaufania Uzależnienia 800 199 990, czynny codziennie od 16:00 do 21:00.